Жиі кездесетін әлеуметтік аурулар
Тұмау
Тұмау — мұрынның кілегей қабығының қабынуы. Ол өте жұқпалы ауру және көбіне жоғарғы тыныс алу жолдарының зақымдануы, тұмау (грипп) асқынуы, кілегей қабықтың жарақаттануы және басқа да инфекциялық аурулардың белгісі ретінде байқалуы мүмкін.
Түрлері
- Жедел тұмау: қыста салқын күндері жиі, ыстықта сирек кездеседі.
- Созылмалы тұмау: жедел түрі асқынғанда дамуы мүмкін.
- Аллергиялық тұмау: шаң-тозаң және тозаң сияқты аллергендердің әсерінен болады.
Қоздырғышы және жұғу жолы
Қоздырғыштары — стрептококк, стафилококк, пневмококк және әртүрлі вирустар. Олар жөтелгенде, түшкіргенде, қақырық арқылы, сондай-ақ науқастың орамалы, ыдысы, кітабы сияқты заттар арқылы таралады. Микробтар мен вирустар мұрынның кілегей қабығында өсіп-өнеді.
Белгілері
Жалпы жағдай
Тәбет төмендейді, дене қызуы көтеріледі, бас ауырады.
Бұлшық ет пен буын
Бұлшық еттер сыздап, буындар сырқырайды.
Тыныс жолдары
Мұрын бітеді, дауыс қарлығады, жөтел пайда болады.
Жұтқыншақ
Тамақ қызарып, жұтыну ауырсынуы мүмкін.
Көз
Көз қызарып, жасаурайды.
Аллергиялық ұстама
Мұрын қышып, мазасыздық тудырады (әсіресе гүлдеу, тозаңдану кезінде).
Аурудың ұзақтығы
Жедел тұмау уақытында емделсе, әдетте 3–5 күн ішінде басылады. Асқынған жағдайда созылмалы түрге ауысуы мүмкін.
Асқынуы
Созылмалы тұмауда мұрыннан су ағу ұзаққа созылып, иіс пен дәм сезу қабілеті төмендеуі мүмкін. Кейде құлақ, көз және басқа ағзаларға әсер етуі ықтимал.
Тұмаумен бір рет ауырған адамда жиі жағдайда 1–2 жылға дейін қайта ауырмауы мүмкін.
Қызамық
Қызамық — жедел өтетін, өте жұқпалы инфекциялық ауру. Қоздырғышы — «А» тобындағы гемолитикалық стрептококк. Бұл ауру ересектерге қарағанда балаларда, әсіресе 3–9 жас аралығында жиірек кездеседі.
Жұғу жолдары
- Жөтелгенде, сөйлегенде қақырық пен түкірік арқылы жұғады.
- Ойыншық, ыдыс-аяқ, орамал және баланы күтетін адам арқылы таралуы мүмкін.
- Көбіне күз және қыс айларында жиі кездеседі.
Иммунитет
Қызамықпен бір рет ауырған бала, әдетте, екінші рет ауырмайды.
Жасырын кезеңі: 2–12 күн.
Негізгі белгілері
Алғашқы көріністер
Дене қызуы 38–39°C көтеріледі, басы мен тамағы ауырады, тәбеті төмендейді, құсуы мүмкін.
Бөртпе
Аурудың 2-күні денеге, бетке, әсіресе қолтық пен шап аймағына қызғылт бөртпе шығады.
Тамақ пен бадамша без
Көмекей қызарады, бадамша без ісінеді.
Зертханалық/жүйелік өзгерістер
Қан қысымы көтерілуі, ақ қан түйіршіктерінің көбеюі, несепте белоктың пайда болуы мүмкін.
Ауыр түрі және қауіп белгілері
Ауыр жағдайда дене қызуы 40°C-қа дейін көтеріліп, науқас сандырақтауы, іш өтуі мүмкін. Қан қысымы төмендеп, тамыр соғысы әлсіреп, өмірге қауіп төнуі ықтимал.
Асқынуы
Ауру асқынғанда тамақ пен жақ асты бездері ісініп, құлақтан ірің ағуы мүмкін. Кейде инфекцияның миға тарау қаупі болады. Сондай-ақ мастоидит, гайморит, лимфаденит, жүрек ревматизмі сияқты асқынуларға әкелуі ықтимал.
Айығу кезеңі
Белгілер әдетте 4–5 күн ішінде бәсеңдейді: дене қызуы түседі, бөртпе азайып, қабыршақтанып, тері түлейді. Баланың көңіл күйі жақсарып, тәбеті ашылады.
Алдын алу
- Науқасты сау балалардан оқшаулау.
- Бөлме, ойыншық, тұрмыстық заттарды дезинфекциялау.
- Дәрігер нұсқауымен гамма-глобулин егу.
Қызылша
Қызылша — балаларда жиі кездесетін өте жұқпалы ауру. Қоздырғышы — сүзілгіш ерекше вирус. Қызылшаға көбіне 6 айдан 5 жасқа дейінгі балалар шалдығады; бала кезде ауырмайтын адам сирек кездеседі.
Жұғу жолы және иммунитет
Қоздырғыштар түкірік, қақырық және шаң-тозаң арқылы таралады. Қызылша сау балаға ауру баладан жұғады. Бір рет ауырғаннан кейін иммунитет қалыптасып, әдетте қайта ауырмайды.
Ауру кезеңдері
Қызылшаның ағымы шартты түрде төрт кезеңге бөлінеді.
Кезеңдер бойынша қысқаша сипаттама
1) Жасырын кезең
8–10 күнге дейін созылуы мүмкін.
2) Продромалық кезең
Алғашқы белгілер бөртпе шыққанға дейінгі 3–4 күн аралығында байқалады: көз қызарып, жасаурайды, жиі жөтеледі, түшкіреді. Ерін мен ұрттың ішкі бетінде де өзгерістер пайда болуы мүмкін.
3) Бөртпе кезеңі (ең ауыр кезең)
Науқас жарыққа қарай алмайды. Бүкіл денеге тұтас қызыл бөртпе шығады, дене қызуы 38–39°C-қа көтеріледі. Тыныс алуы қиындап, қырылдауы мүмкін. Бұл кезең 3–4 күнге созылады.
4) Айығу кезеңі
Дене қызуы төмендеп, бөртпе қабыршақтанады. Науқастың жағдайы мен тәбеті жақсарады.
Асқынуы
Ауру асқынған жағдайда ларингит, өкпе қабынуы, құлақ қабынуы, ауыз уылуы, кератит сияқты сырқаттарға ұласуы мүмкін.
Екпенің әсері
Алдын ала егілген, яғни гамма-глобулин алған балада қызылша жеңіл өтіп, кейде аяқ үсті жүріп ауыруы мүмкін.