ДИНА НҰРПЕЙІСОВА (1861-1955)
Дина Нұрпейісова (1861–1955)
Дина Нұрпейісова 1861 жылы Батыс Қазақстан облысының Жаңақала ауданында дүниеге келіп, сол өңірде өсіп-өнді. Ол — халық күйші-композиторы, қазақ мәдениетінің көрнекті қайраткері.
Туған жылы
1861
Өңірі
Батыс Қазақстан, Жаңақала
Мұрасы
Күй өнері, орындаушылық дәстүр
Алғашқы тәлім және Құрманғазымен сабақтастық
Динаның әкесі танымал домбырашы болған. Ол қызының қабілетін ерте байқап, 8 жасынан бастап домбыра өнерінің қыр-сырын үйретеді. Осы кезеңде Динаның ұлы күйші Құрманғазымен алғаш кездесуі де жүзеге асады.
8–9 жасар Дина ұстазының күйлерін меңгеріп қана қоймай, оның орындаушылық мәнерін, күйшілік дәстүрін терең түсініп, әрі қарай жалғастырды. Алғашқы туындылары — «Бұлбұл», «Байжұма», «Көгентүп» — халықтық күй дәстүрінің айқын өрнегін танытады.
Негізгі ой
Дина Нұрпейісованың қалыптасуында ерте алған тәлімі мен Құрманғазы мектебінің ықпалы шешуші рөл атқарды.
Кемелдену кезеңі және кеңестік дәуірдегі танылуы
Дина Нұрпейісованың композиторлық шығармашылығы мен орындаушылық шеберлігі ең бір кемеліне келген кезең — кеңестік дәуір. 1937 жылы ол халық өнерпаздарының республикалық байқауына қатысып, жүлделі орын алды. Ал екі жылдан соң Мәскеуде өткен халық музыка аспаптарында орындаушылар байқауында І орын иемденіп, «Домбыраның Жамбылы» атанды.
1937
Республикалық байқауда жүлдегер атанды.
1939
Мәскеудегі байқауда І орын алды.
Айрықша сипат
Ұлттық музыкалық бояу, терең мазмұн.
Белгілі күйлер
«Әсем қоңыр», «Тойбастар», «Ана аманаты», «Сегізінші март».
Соғыс жылдарындағы үні
Ұлы Отан соғысының сұрапыл жылдарында да атақты домбырашының шығармашылық қарқыны бәсеңдеген жоқ. Ол сол дәуірдің ауыр тынысын сезіндіре отырып, «Ана аманаты» күйін дүниеге әкелді. Ал Жеңіс туралы хабарды «Жеңіс» күйімен қуана қарсы алды.
Оркестр мәдениетін байытқан мұра
Дина Нұрпейісованың ықпалымен Мемлекеттік Құрманғазы атындағы Қазақ халық аспаптар оркестрі көптеген ғажайып күйлерді меңгерді. Ол оркестрдің орындаушылық мәдениетін домбыра тартудың алуан түрлі, өзіндік әдіс-тәсілдерімен байытты.
Соның нәтижесінде Құрманғазының және басқа да қазақ аспаптық музыка өкілдерінің күйлері оркестр репертуарында кең орын алып, қуатты ансамбльдің тұтас үндік болмысына айналды.
Қорытынды екпін
Дина Нұрпейісова өткен дәстүр мен замана тынысын шебер ұштастырып, күйді орындаудың дара тәсілін қалыптастырған тұлға ретінде қазақ музыка мәдениетінде өшпес із қалдырды.