Жұмыссыздық қоғам өміріне тән құбылыс

Жұмыссыздық — бұрын да болған, алдағы уақытта да бола беретін әлеуметтік құбылыс. Ол кейде әртүрлі әлеуметтік-экономикалық проблемаларды да туындатады. Қазіргі нарық жағдайында кез келген өңірде жұмыссыздар санының арту ықтималдығы жоғары. Бұған ықпал ететін факторлар белгілі: өндірістің жаппай автоматтандырылуы мен механикаландырылуы, еңбекті интенсивтендіру деңгейінің өсуі, өнеркәсіп пен түрлі мекемелердің дағдарысқа ұшырауы немесе жабылып қалуы, сондай-ақ маманданудың біржақты жүргізілуі.

Мұндай үрдістерден Астана қаласы да шет қала алмайды. Елорда еңбек нарығына тереңірек үңілсек, жұмыссыздық пен жұмыспен қамту төңірегінде салмақты әңгіме қозғауға әбден болады. Кез келген мәселе асқынбай тұрып, түйінін шешуге ұмтылғанда ғана күн тәртібінен біртіндеп сырғиды. Ендеше, қаланың осы өзекті мәселесін қандай жолмен реттеуге болады? Тұйықтан уақыт созбай қалай шығамыз? Әр сұрақтың артында адам тағдыры тұрғаны анық.

Елордадағы экономикалық белсенді халық: динамика және құрылым

2006 ж. III тоқсан

302,3 мың

15 жастан жоғары экономикалық тұрғыдан белсенді халық.

2005 ж. III тоқсанмен салыстыру

+10,2 мың

Өсім: 3,5%.

Жыныстық құрамы

Ерлер — 50,3% (152,0 мың)
Әйелдер — 49,7% (150,3 мың)

Мақсатты іс-шаралардың нәтижесінде жұмыспен қамту бағытында ілгерілеу бар. 2006 жылдың үшінші тоқсанында 278,7 мың адам жұмыспен қамтылған. Бұл алдыңғы жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10,0 мың адамға көп.

Демек, жұмыссыздар саны аз да болса кеміген. Алайда статистиканың ар жағында тұрақтылық пен тәуекел қатар жүреді: бір көрсеткіштің жақсаруы екінші түйткілдің өзектілігін жоймайды.

Жұмыспен қамтудың сапасы: жалдамалы еңбек басым

Қамтылғандардың мәртебесі

Жалдамалы қызметкерлер: 91,4% (254,7 мың)
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар: 8,6%

Бұл құрылым тұрақты жұмысы барлардың үлесі артқанын аңғартады. Тұрақты табысқа сенім күшейген сайын қоғамдағы әлеуметтік ахуал да орнығады.

Жалдамалы қызметкерлер қайда еңбек етеді?

49,9% — мемлекеттік ұйымдарда (127,1 мың).
45,8% — мемлекеттік емес ұйымдарда (116,6 мың).
4,3% — жеке тұлғаларда (11,0 мың).

Бұл көрсеткіштер шағын және орта бизнестің әлеуеті әлі толық ашылмағанын да меңзейді: жұмыспен қамтудың өсімі көбіне ірі ұйымдар мен мекемелерге тіреліп тұр.

Өзін-өзі жұмыспен қамтудағы маңызды белгі

Өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың құрылымында жұмыс берушілердің үлесі 33,1%-ға жетіп, 7,9 мың адамды еңбекке жұмылдырып отыр. Бұл — өз кәсібін ашып, өзгелерді жұмысқа тарта білудің нарық жағдайындағы қала тұрғындарының белсенділігін көрсететін оң үрдіс.

Дегенмен дәл осы бағытты күшейту — бүгін өз бетінше күн көріп жүрген 16,0 мың адамның бір бөлігін тұрақты, қорғалған жұмыс орындарына жақындатудың да бір жолы.

Экономикалық тұрғыдан енжар халық және білім деңгейі

Енжар халық

150,5 мың

Алдыңғы жылмен салыстырғанда 0,3% өсім бар. Бұл — ойлантатын динамика.

Енжар топтың негізгі үлесі

Күндізгі бөлімде оқитындар 49,8%
Зейнеткерлер 26,0%

Жұмыспен қамтылғандардың білімі

Жоғары/аяқталмаған жоғары 69,0%
Арнаулы орта кәсіптік 21,2%
Басқа деңгейлер 9,8%

Қай салаларда жұмыс көп?

Қызмет көрсету

74,3%

Қалада қызмет түрлері кеңейіп, көлемі мен сапасы артты. Халық санының жедел өсуі де сұранысты күшейтті.

Өнеркәсіп және құрылыс

24,5%

Екі сала да жаңа өріс тауып, еңбек нарығында маңызды орынға ие болып отыр.

Ауыл, орман және балық шаруашылығы

1,1%

Дамуы баяу салалардың үлесі де төмен болатыны заңды.

Жұмыссыздық: деңгей, тәуекел және кімдер көбірек зардап шегеді?

Негізгі көрсеткіштер

Жұмыссыздар саны (2006 ж. III тоқсан): 24,0 мың
Жұмыссыздық деңгейі: 7,8%
Алдыңғы жылмен салыстырғандағы өзгеріс: +1,7 п.т.

Көрсеткіштің өсуі көңіл көншітпейді. Бірақ ұйымдастыру шаралары күшейтілсе, төмендетуге мүмкіндік бар.

Гендерлік айырмашылық

Экономикалық тұрғыдан белсенді халыққа шаққанда ерлер арасындағы жұмыссыздық деңгейі әйелдерге қарағанда төмен:

Ерлер 1,9%
Әйелдер 13,8%

Ең алаңдататыны — жұмыссыздардың жалпы санында әйелдердің үлесі 87,8%. Демек, әйелдерді жұмыспен қамту — ерекше назарды қажет ететін әлсіз тұс.

Жас құрамы: негізгі салмақ еңбекке қабілетті жаста

25–54 жас

80,2%

16–24 жас

16,2%

55+ жас

3,6%

Бұл деректер екі түйінді көрсетеді: біріншіден, жастардың тұрақты жұмыспен қамтылуы әлі де жеткіліксіз; екіншіден, зейнет жасына таяғандардың бір бөлігінің жұмыссыз жүруі еңбек пен зейнет арасындағы табиғи сабақтастықты әлсіретеді.

Жұмыссыздықтың негізгі себептері

Штат қысқаруы, кәсіпорынның тарауы немесе келісімшарт мерзімінің аяқталуы — 8,7%.
Оқу бітіргеннен кейін жұмыс іздеушілер — 2,7% (0,6 мың адам).

Қолдау шаралары: жұмысқа орналастыру, оқыту, қоғамдық жұмыстар

Жыл басынан бері өтініш

7 589

Жұмыс сұрап келгендер саны өткен жылмен шамалас.

2006 ж. 10 ай

3 605

Жұмысқа орналасқандар — 47,5%. Бір жылда 19,3% өсім.

Бос орындар (1 қарашаға)

2 845

291 кәсіпорын мен ұйымнан түскен қажеттілік өтінімдері.

Мақсатты топтарды қолдау

Мақсатты топқа жататын 499 адамның жұмысқа орналасуы — маңызды нәтиже. Оның ішінде:

21 жасқа дейін — 397 адам
Жалғызбасты және көпбалалы ата-аналар — 23 адам
Мүгедектігі бар жандар — 49 адам
Зейнеткерлік жасына дейін — 13 адам
Басқа санаттар — көрсетілгендерден бөлек

Әлеуметтік тұрғыдан қорғалмаған халықты қолдау мақсатында жұмыс берушілермен 7 келісімшарт жасалып, мақсатты топтағы 63 жұмыссыз әлеуметтік жұмыс орындарына жіберілген. Олардың жұмысқа бейімделуі ойдағыдай.

Кәсіптік оқыту

Оқуға жіберілгендер: 997
Сәтті аяқтағандар: 839

Қоғамдық жұмыстар

Жұмыс берушілермен шарт: 98
Қамтылған жұмыссыздар: 1 747

Қорытынды: нәтиже бар, бірақ тоқмейілсуге ерте

Астананың еңбек нарығында жұмыссыздық пен жұмыспен қамту мәселелері біртіндеп шешімін тауып келеді. Қалалық әкімдіктің күш-жігері жұмысқа орналастыру, кәсіби оқыту, әлеуметтік жұмыс орындары мен қоғамдық жұмыстарды кеңейтуге бағытталған.

Дегенмен көрсеткіштердің жақсаруы толық тынышталуға негіз болмайды. Әйелдер жұмыссыздығының жоғары үлесі, жастардың тұрақты жұмыс табудағы қиындығы және шағын әрі орта бизнестегі жұмыспен қамтудың әлі де төмен болуы — жүйелі назарды қажет ететін бағыттар. Нәтиже бар. Бірақ тоқмейілсуге бола ма?