Нотариус қызметінің аумағы мынадай нотариаттық іс - әрекеттер жасаған кезде сақталады

Нотариустың аумақтық құзыреті

Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес, белгілі бір нотариустың өз қызмет аумағында нотариаттық іс-әрекет жасауы міндетті болып табылатын жағдайларды (Нұсқаулықта көзделген ерекше жағдайларды) қоспағанда, кез келген нотариус Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында нотариаттық іс-әрекет жасай алады.

Қызмет аумағы міндетті сақталатын жағдайлар

мұралық мүлікті қорғау шараларын қолдану;
мұраға құқық туралы куәліктер беру;
ерлі-зайыптылардың және ортақ бірлескен меншік құқығындағы мүлкі бар өзге тұлғалардың ортақ мүліктегі үлеске меншік құқығы туралы куәліктер беру;
тіркеуге жататын жылжымайтын мүлікті иеліктен шығару және кепілге қою туралы құжаттарды куәландыру;
тұрғын үй құрылысы туралы шарттарды куәландыру.

Кеңседе және кеңседен тыс жерде жасау

Нотариаттық іс-әрекеттер нотариат кеңсесінің үй-жайында да, одан тыс жерде де жасалуы мүмкін. Егер іс-әрекет кеңседен тыс жерде жасалса, құжаттағы куәландыру жазбасында және нотариаттық іс-әрекеттерді тіркеуге арналған тізілімде іс-әрекет жасалған орынның мекенжайы мен уақыты міндетті түрде көрсетіледі.

Нотариаттық іс-әрекеттер барлық қажетті құжаттар табыс етіліп, мемлекеттік нотариус жағдайында мемлекеттік баж төленген (немесе жекеше нотариус қызметіне ақы төленген) күні жасалады.

Тіркеу тәртібі және құжаттарды ресімдеу

Тізілім және реттік нөмір

Әрбір нотариаттық іс-әрекетке жеке реттік нөмір беріледі. Тізілімге тіркелген нөмір нотариус беретін куәліктерде және құжаттардағы куәландыру жазбаларында көрсетіледі.

Нотариаттық іс-әрекетті тізілімге тіркеу жазбасы нотариус куәландыру жазбасына немесе нотариус беретін құжатқа қол қойғаннан кейін ғана енгізіледі. Жазбаларды қарындашпен жазуға жол берілмейді.

Түпнұсқа және көшірме

Нотариаттық іс-әрекет жасауға негіз болған құжаттар нотариуста қалдырылатын куәліктердің данасына немесе нотариаттық куәландырылатын мәміленің түпнұсқасына қоса тіркеледі.

Егер құжаттардың түпнұсқалары ұсынған адамдарға қайтарылуға тиіс болса, нотариус олардың көшірмесін өзінде қалдырады. Кеңсе ісінде қалатын көшірменің дұрыстығы «түпнұсқадан көшірме дұрыс» деген мазмұндағы жазбамен, нотариустың қолымен және күнімен куәландырылады.

Қай құжаттар нотариуста қалдырылмайды

Заңды тұлға атынан мәмілелерді (соның ішінде сенімхаттарды) куәландырғанда: жарғылар, ережелер және өкілдің өкілеттігін растайтын құжаттар (нақты мәміле үшін берілген біржолғы сенімхаттарды қоспағанда).
Автомотокөлік құралдарын иеліктен шығару шарттарын куәландырғанда: техникалық паспорт, тіркеу куәлігі және өзге тіркеу құжаттары.
Мүлікті иеліктен шығару шарттарын куәландырғанда: мүлік салығын төлегені туралы түбіртек.

Бұл құжаттардың бар екендігі туралы мәміленің нотариуста қалатын данасына, сондай-ақ мұрагерлік құқық туралы және меншік құқығы туралы куәліктер беру жөніндегі арыздарға белгі қойылады. Одан кейін құжаттар оларды ұсынған адамға немесе иеленушіге (мұрагерге) қайтарылады.

Арыздардағы қолдың түпнұсқалығы

Өтініш беруші нотариаттық іс-әрекет жасау үшін берген арыздардағы қолдардың түпнұсқалығын нотариус өтініш берушінің жеке басын растайтын құжатты көрсетуі арқылы куәландырады.

Құпиялылық және мәлімет беру тәртібі

Мемлекеттік нотариустар, жекеше практикамен шұғылданатын нотариустар, жергілікті атқарушы органдардың нотариаттық іс-әрекеттер жасауға уәкілетті лауазымды тұлғалары, сондай-ақ Қазақстан Республикасының атынан консулдық міндеттерді атқаратын тұлғалар жасалатын нотариаттық іс-әрекеттердің құпиялылығын сақтауға міндетті.

Мәліметтер қашан беріледі

Жасалған нотариаттық іс-әрекеттер туралы мәліметтер (ауызша немесе жазбаша хабарламалар), нотариаттық куәландырылған құжаттардың көшірмелері немесе дубликаттары, іс қағаздарында сақтаулы көшірмелер, сондай-ақ тізілімдерден үзінді көшірмелер тек төмендегі жағдайларда беріледі:

заңды және жеке тұлғалардың жазбаша өтініші бойынша — егер нотариаттық іс-әрекет сол тұлғаның атынан және тапсырмасы бойынша жасалған болса немесе олар уәкілеттік берген адамдар өтінсе (арнайы өкілеттігі бар тұлғалар).
соттың, тергеу және анықтау органдарының сұраулары бойынша, сондай-ақ олардың өндірісіндегі істер бойынша прокуратура сұраулары негізінде; сондай-ақ нотариустар қызметін тексеру және бақылау құзыреті бар әділет органдары мен нотариаттық палаталардың сұраулары бойынша.

Сұраудың міндетті деректемелері

Сұрау жазбаша түрде ресімделіп, қажетті деректемелерді қамтуға тиіс: органның атауы, сұраудың күні мен нөмірі, қажет болса іс туралы мәлімет, лауазымды тұлғаның тегі/аты/әкесінің аты, телефоны, лауазымы, қолы және мөр бедерлемесі.

Өсиеттер туралы мәліметтер

Өсиеттер, олардың дубликаттары мен көшірмелері туралы мәліметтер мүдделі адамдарға тек өсиет қалдырушы қайтыс болғаннан кейін беріледі.

Өсиетте көрсетілген мұрагер қайтыс болған жағдайда, өсиеттің дубликаты олардың мұрагерлеріне берілуі мүмкін. Ол үшін өсиет қалдырушының және қайтыс болған мұрагердің өлім туралы куәліктері ұсынылуға тиіс.

Заң бұзушылықты анықтау және құжатты сараптамаға жіберу

Заң нормалары бұзылған жағдайда

Нотариус нотариаттық іс-әрекет жасау кезінде азаматтың немесе лауазымды тұлғаның қолданыстағы заң нормаларын бұзғанын байқаса, қажетті шаралар қабылдануы үшін тиісті мекемелерге, кәсіпорындарға, ұйымдарға немесе прокурорға хабарлайды.

Түпнұсқалық күмән тудырса

Егер ұсынылған құжаттың түпнұсқалығы күмән тудырса, нотариус құжатты ұстап қалып, оны сараптамаға жіберуге құқылы.

Сараптамаға жіберу туралы қаулыда көрсетілетін мәліметтер

1 қаулы шығарылған күн;
2 нотариустың тегі, аты-жөні (қажет болғанда мемлекеттік нотариат кеңсесінің атауы);
3 құжаттың атауы және кімнің атына берілгені;
4 құжатты ұсынған адамның тегі, аты, әкесінің аты және тұрған жері;
5 сараптамаға жіберу қажеттілігін туындатқан мән-жайлар;
6 құжат қай сараптама мекемесіне (немесе сарапшыға) жіберілгені;
7 сарапшының шешуі үшін қойылған сұрақтар.

Ақы төлеу, шығындар және жеңілдіктер

Мемлекеттік баж және нотариус ақысы

Мемлекеттік нотариус нотариаттық іс-әрекет жасағаны үшін заңда белгіленген ставка мен тәртіп бойынша мемлекеттік баж алады. Жекеше нотариус тараптардың келісімімен «Нотариат туралы» ҚР Заңының 30-бабында белгіленген мөлшерде ақы алады.

Жеңілдіктер

Жеке және заңды тұлғалар үшін заңдарда көзделген нотариаттық іс-әрекеттер бойынша төлем жеңілдіктері жекеше нотариус қызмет көрсеткенде де қолданылады.

Кеңседен тыс жерде

Нотариаттық іс-әрекет жұмыс орнынан тыс жерде жасалған кезде мүдделі адамдар нотариустың нақты көлік шығындарын өтейді.

Техникалық қызметтер мен сараптама шығындары

Мемлекеттік нотариустың техникалық сипаттағы қызметтері үшін ақы — заңда белгіленген тарифтер бойынша; жекеше нотариуста — тараптардың келісімі бойынша.
Сараптама шығындары: мемлекеттік нотариус тағайындағанда — азаматтық іс жүргізу заңнамасына сай; жекеше нотариус тағайындағанда — сараптама мекемесімен (сарапшымен) келісім бойынша.
Мұралық мүлікті қорғауға байланысты шығындар: мемлекеттік нотариуста — мүлікті сақтаушымен мүдделі адамдар келісімі бойынша; жекеше нотариуста — сақтаушы мен нотариус қызмет ақылары тараптардың келісімімен.
Қажет болған жағдайда тартылатын өзге мамандардың қызметіне ақы төлеу — мүдделі адамдар мен мамандардың келісімі бойынша.

Бас тарту, қателерді түзету және шағымдану

Нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тарту негіздері

іс-әрекетті жасау заңға қайшы болса;
іс-әрекетті басқа нотариус жасауға тиіс болса;
әрекет қабілеттілігі жоқ адам немесе қажетті өкілеттігі жоқ өкіл өтініш берсе;
заңды тұлға атынан жасалған мәміле оның жарғысында немесе ережесінде көрсетілген мақсаттарға қайшы келсе;
мәміле заң талаптарына сәйкес келмесе;
нотариаттық іс-әрекет жасау үшін табыс етілген құжаттар заң талаптарына сәйкес келмесе.

Бас тарту жағдайында нотариус мүдделі адамға нотариаттық іс-әрекет жасау туралы өтініш берген күннен бастап 10 күннен кешіктірмей бас тартудың дәлелді себептері көрсетілген қаулыны береді.

Бас тарту туралы қаулының мазмұны

1 қаулы шығарылған күн;
2 нотариустың тегі және аты-жөні;
3 өтініш берушінің тегі, аты, әкесінің аты және тұрған орны (немесе заңды тұлғаның атауы және орналасқан жері);
4 жасалуы сұралған нотариаттық іс-әрекет;
5 бас тартудың себептері (заңға сілтеме жасай отырып);
6 сотқа шағымдану тәртібі мен мерзімі.

Нотариаттық іс-әрекет жасаудан бас тартуға немесе нотариаттық іс-әрекеттің дұрыс жасалмағанына сот тәртібімен шағымдануға болады.

Қате салдары және прокурорға хабарлау

Егер нотариус жіберілген қате салдарынан өзі жасаған нотариаттық іс-әрекеттің заңға қайшы келгенін немесе заңды және жеке тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзғанын анықтаса, заңда белгіленген тәртіпте ол іс-әрекеттің күшін жою шараларын қабылдау үшін тиісті прокуратура органдарына хабарлауға міндетті.

Прокурорға ұсыныс жасалғаны туралы нотариус аумақтық прокуратура органына, мүдделі адамдарға, әділет органдарына, қажет болған жағдайда нотариаттық палатаға хабарлайды.

Көрінеу қателерді түзету

Нотариус өз бастамасы бойынша немесе мүдделі адамдардың өтініші бойынша куәландырылған не берілген құжаттың мәнін өзгертпейтін және үшінші тұлғалардың заңмен қорғалатын құқықтары мен мүдделеріне нұқсан келтірмейтін көрінеу жаңылыс жазулар мен арифметикалық қателерді түзете алады.

Іс-әрекетті кейінге қалдыру және тоқтата тұру

Кейінге қалдыру негіздері

Нотариаттық іс-әрекеттер мынадай жағдайларда кейінге қалдырылуы мүмкін:

жеке немесе заңды тұлғалардан қосымша мәліметтер талап етілсе;
құжаттар сараптамаға жіберілсе;
басқа мүдделі адам куәландырылмақшы болған құқықты немесе фактіні сотта дауласа және ол туралы жазбаша өтініш түссе.

Бұл ретте нотариус өтінішке қабылданған күнін, өтініш берушінің жеке басы анықталғанын, сондай-ақ сотқа жүгіну тәртібі мен мерзімі түсіндірілгенін көрсетіп белгі соғады.

Мерзімдер

Кейінге қалдыру — қаулы шыққан күннен бастап 1 айдан аспайтын мерзімге.
Мүдделі адамның арызы бойынша — арыз берілген күннен бастап 10 күннен аспайтын мерзімге.

Сотқа байланысты тоқтата тұру

Егер белгіленген мерзім ішінде соттан арыздың түскені туралы жазбаша хабарлама келмесе, нотариаттық іс-әрекет жасалуға тиіс.

Ал соттан дауды қарауға арыз түскені туралы жазбаша хабарлама алынған жағдайда, нотариаттық іс-әрекет сот істі шешкенге дейін тоқтата тұрылады.

Жеке басты анықтау және қол қою тәртібі

Жеке басын анықтау

Нотариус нотариаттық іс-әрекет жасағанда өтініш берушінің, оның өкілінің немесе заңды тұлға өкілінің жеке басын анықтайды.

Қазақстан Республикасы азаматтары

жеке куәлік немесе төлқұжат бойынша;
16 жасқа дейін — туу туралы куәлік және ата-анасы (асырап алушысы) арқылы;
14 жасқа дейін — заңды өкіл (қамқоршы) арқылы.

Әскери қызметшілер

Жеке басы әскери бөлімдер мен мекемелер командованиелері беретін әскери қызметші куәлігі немесе әскери билет бойынша анықталады.

Азаматтығы жоқ адамдар

Қазақстанда тұрақты тұратындар — ІІО тіркеу белгісі бар куәлік бойынша;
уақытша келгендер — тұратын елінің құзыретті органы берген және ҚР ІІО-да тіркелген жарамды құжат бойынша.

Шетел азаматтары

Қазақстанда тұрақты тұратындар — ұлттық төлқұжат және қоныстануға арналған уақытша ықтиярхат бойынша;
уақытша келгендер — тіркелген жарамды ұлттық төлқұжат немесе оны ауыстыратын құжат бойынша.

Қол қою және ерекше жағдайлар

Куәландырылатын мәмілелерге, өтініштерге және өзге құжаттарға қатысушылар нотариустың қатысуымен қол қояды. Нотариус қол қоюшының құжаттағы және тізілімдегі қолын оның жеке куәлігіндегі (төлқұжаттағы) қолымен салыстырып тексереді.

Өзі қол қоя алмаған кезде

Егер адам дене кемістігіне немесе өзге себептерге байланысты өзі қол қоя алмаса, оның өтініші бойынша және оның қатысуымен құжатқа басқа азамат қол қоя алады. Бұл ретте қол қоя алмау себептері көрсетіледі және нотариус қатысады.

Керең/мылқау азаматтар

Егер азамат керең, мылқау немесе керең әрі мылқау болса, нотариаттық іс-әрекет кезінде онымен түсінісе алатын кез келген сауатты адам қатысуға тиіс және мәміле мазмұны оның еркіне сәйкес екенін өз қолымен куәландырады.

Мәтінді оқып беру

Егер азамат сауатсыздығына немесе көру қабілетінің бұзылуына байланысты құжат мәтінімен таныса алмаса, нотариус мәтінді дауыстап оқып беруге міндетті. Бұл туралы құжатта белгі қойылады.

Тілді білмесе

Егер азамат нотариаттық іс жүргізу тілін білмесе, құжат мәтіні нотариус немесе аудармашы арқылы аударылып беріледі және бұл туралы құжатта белгі қойылады.

Іс жүргізу, бақылау және архив

Нотариаттық іс жүргізу Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі бекітетін нотариаттық іс жүргізу жөніндегі Нұсқаулыққа сәйкес жүзеге асырылады. Нұсқаулық талаптарының сақталуына бақылауды аумақтық әділет органдары мен нотариат палаталары жүзеге асырады.

Нотариустардың құжаттары заңда белгіленген тәртіппен міндетті түрде мемлекеттік архивке тапсырылуға тиіс.

Нотариаттық іс жүргізу Қазақстан Республикасының тіл туралы заңдарына сәйкес жүзеге асырылады. Егер өтініш беруші іс жүргізілетін тілді білмесе, ресімделген құжаттардың мәтіні оның өтініші бойынша заңда көзделген тәртіппен аударылып беріледі.

Нотариус жасайтын нотариаттық іс-әрекеттер

мәмілелерді куәландыру;
шаруашылық серіктестіктерінің құрылтай құжаттарын куәландыру;
мұралық мүлікті қорғау шараларын қолдану;
мұраға құқық туралы куәліктер беру;
ортақ мүліктегі үлеске меншік құқығы туралы куәліктер беру;
мүлікті иеліктен шығаруға тыйым салу және салынған тыйымды алып тастау;
құжат көшірмелері мен үзінділерінің дұрыстығын куәландыру;
қолтаңбаның түпнұсқалығын куәландыру;
құжаттардың бір тілден екінші тілге дұрыс аударылғанын куәландыру;
азаматтың тірі екендігі фактісін куәландыру;
азаматтың белгілі бір жерде болу фактісін куәландыру;
құжаттардың берілген уақытын куәландыру;
жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін басқа тұлғаларға беру;
ақшаны депозитке қабылдау;
орындау жазбаларын жасау;
вексель наразылықтарын жасау;
сақтауға құжаттар мен бағалы қағаздарды қабылдау;
теңіз наразылықтарын жасау;
дәлелдемелерді қамтамасыз ету.

Қазақстан Республикасының заң актілерінде нотариус жасайтын өзге де нотариаттық іс-әрекеттер көзделуі мүмкін.

Нотариус болмаған елді мекендегі іс-әрекеттер

Елді мекенде нотариус болмаған жағдайда жергілікті атқарушы органның нотариаттық іс-әрекеттерді жасауға уәкілетті лауазымды тұлғасы төмендегі нотариаттық іс-әрекеттерді жасай алады:

өсиеттерді куәландыру;
сенімхаттарды куәландыру;
құжат көшірмелері мен үзінділерінің дұрыстығын куәландыру;
өтініштердегі қолтаңбаның түпнұсқалығын куәландыру;
мұралық мүлікті қорғау шараларын қолдану.