Қазақша рефераттар

Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар

Бұл мәтін жыныстық жолмен жұғатын инфекциялар (ЖЖБИ) туралы: олардың қоздырғыштары, негізгі белгілері, асқынулары және алдын алу жолдары. Белгілер байқалмауы мүмкін, сондықтан қауіптің алдын алу және дер кезінде тексерілу маңызды.

Неге маңызды?

Кейбір инфекциялар емделмесе, бедеулікке, жүйке жүйесі мен ішкі ағзалардың зақымдануына және жүктілік асқынуларына әкелуі мүмкін.

Белгілер әрқашан болмайды

Бірқатар ЖЖБИ жеңіл өтеді немесе мүлде білінбейді. Бұл жұқтыру тізбегін үзуді қиындатады.

Алдын алу

Жыныстық қатынастан бас тарту — ең сенімді жол. Қатынас болған жағдайда презерватив қауіптің деңгейін төмендетеді, бірақ 100% кепілдік бермейді.

Сифилис

Сифилис — спирохета (штопорға ұқсас пішінді микроорганизм) қоздыратын инфекция. Ол жыныстық қатынастың кез келген түрі арқылы жұғуы мүмкін.

Алғашқы кезең белгілері

  • Жұққан жерде көп ауыртпайтын, қатайған жара (шанкер) пайда болады.

Кейінгі кезең белгілері

  • 6 аптадан 6 айға дейінгі аралықта дененің кез келген жерінде ауыртпайтын, қышымайтын бөртпе.
  • Шаштың таңба-таңба болып түсуі, тамақ ауыруы, қызудың көтерілуі, бас ауруы.
  • Белгілер уақытша басылып, көзге көрінбей кетуі мүмкін.

Емделмесе не болады?

Инфекция ағзада ұзақ сақталып, өмірге маңызды мүшелерді зақымдауы мүмкін: сал ауруы (паралич), соқырлық, есту қабілетінің төмендеуі, есінен айырылу, тіпті өлімге әкелуі ықтимал.

Емі

Сифилисті емдеуде әдетте пенициллин қолданылады. Емді дәрігер тағайындауы керек.

Жүктілік кезіндегі қауіп

Сифилис жүкті анадан балаға берілуі мүмкін. Нәтижесінде бала соқыр болып тууы немесе сүйек жүйесінің бұзылыстарымен дүниеге келуі ықтимал.

Гонорея

Гонорея — гонококк бактериясы қоздыратын инфекция. Ол да жыныстық қатынастың кез келген түрі арқылы жұғады.

Ерлердегі белгілері

  • Несеп шығарғанда өткір ауырсыну.
  • Жыныс мүшесінен бөлінді.

Әйелдердегі белгілері

  • Қынаптан бөліндінің көбеюі.
  • Іштің төменгі жағының ауыруы.
  • Несеп шығарғанда күйдіру/ашыту сезімі.

Инкубациялық кезең

Белгілер жыныстық қатынастан кейін әдетте 2–21 күн ішінде пайда болады.

Емделмесе болатын асқынулар

  • Әйелдерде: фаллопий түтіктерінде тыртықтану, түтіктің тарылуы және бедеулік.
  • Ерлерде: бедеулік, буындардың қабынуы, несеп шығарудың қиындауы.

Емі

Гонорея антибиотиктермен емделеді. Емдеу сызбасын дәрігер анықтайды (кейде пенициллин тобы қолданылуы мүмкін).

Гениталдық герпес

Гениталдық герпес — жыныс мүшелері аймағында пайда болатын герпес вирусынан туындайтын инфекция. Герпес симплекс вирусының түрлері бар: ауыз-ерін аймағында жиі кездесетін түрі де, жыныс мүшелері аймағында кездесетіні де болады.

Қалай жұғады?

Негізінен жыныстық қатынас арқылы жұғады. Егер жұқтырған адамда ойық жаралар болса, жараның беті толық жазылғанға дейін жұқтыру қаупі жоғары болып қала береді.

Неге кейде байқалмайды?

Ерлерде жаралар жиі көзге түседі, ал әйелдерде жаралар жатыр мойнында немесе қынаптың терең бөлігінде орналасуы мүмкін, сондықтан анықтау қиындайды.

Негізгі белгілері

  • Алғашында қызарған бөртпе, кейін сулы көпіршіктер және ойық жаралар.
  • Жаралар ауызда, қынап кіреберісінде, несеп шығару өзегінің маңында, жыныс мүшесінде немесе анус аймағында болуы мүмкін.
  • Инфекция кірген жерде ауыру, қызудың көтерілуі, несеп шығарудың қиындауы.

Аурудың ағымы

Ойық жаралар көбіне шамамен 3 апта ішінде басылуы мүмкін, бірақ вирус ағзада және жүйке тіндерінде жасырын сақталып, күйзеліс кезінде немесе басқа факторлар әсерінен қайта өршуі ықтимал.

Емі

Өкінішке орай, герпесті толық жазып жіберетін ем жоқ. Қолданыстағы кремдер мен майлар көбіне белгілерді жеңілдетуге көмектеседі.

Қосымша қауіптер

Кей деректер бойынша, герпес пен жатыр мойны обыры арасында байланыс болуы мүмкін. Герпес анадан балаға берілуі ықтимал: сәби соқыр, керең, дамуында ақауы бар болып тууы немесе шетінеуі мүмкін.

Психологиялық әсері

Герпестің қайталануы мен ұзаққа созылатын уайым-күйзеліс адамға физикалық жайсыздықтан да ауыр психологиялық салмақ түсіруі мүмкін.

Хламидия

Хламидия — ең жиі тарайтын ЖЖБИ-дың бірі. Оны анықтау кейде қиын, өйткені белгілері әлсіз немесе мүлде болмауы мүмкін.

Емделмесе болатын асқынулар

Әйелдерде фаллопий түтіктерінде тыртықтану пайда болып, түтіктің өткізгіштігі бұзылуы мүмкін. Бұл бедеулікке әкеледі (жұмыртқа жасушасы көбіне осы түтіктерде ұрықтанады).

Әйелдердегі белгілері

  • Несеп шығарғанда ауырсыну.
  • Қынаптан бөліндінің көбеюі.
  • Іштің төменгі жағының ауыруы.

Ерлердегі белгілері

  • Несеп шығару өзегінен бөлінді.

Инкубациялық кезең

Белгілер жыныстық қатынастан кейін шамамен 7–21 күнде байқалуы мүмкін.

Басқа инфекциялармен қатар жүруі

Хламидия басқа ЖЖБИ-мен бірге қатар кездесуі мүмкін. Мұндай жағдайда дәрігер нақтылап, қатар емдеуді жоспарлайды.

Анадан балаға берілуі

Нәрестеге берілуі ықтимал: балада көздің қабынуы және өкпенің қабынуы (пневмония) дамуы мүмкін.

Емі

Емдеуде антибиотиктер қолданылады. Препаратты және курсты дәрігер анықтайды.

Гениталды сүйелдер (кондиилома)

Гениталды сүйелдер — ауыртпайтын, терімен біртұтас құрғақ өсінділер. Олар жыныс мүшелері мен анус маңында пайда болуы мүмкін. Негізгі себеп — адам папиллома вирусы (HPV).

Қашан байқалады?

Белгілер жыныстық қатынастан кейін 1–6 ай ішінде көрінуі мүмкін.

Маңызды ескерту

Гениталды сүйелдер жатыр мойны обырымен байланыстырылатын жағдайлар бар. Вирус тасымалдаушы адам серігін сүйел шықпай тұрып та жұқтыруы мүмкін.

Емі

Сүйел өздігінен қайтуы мүмкін, бірақ вирус ағзада сақталуы ықтимал. Емдеу бар: арнайы ерітінділермен өңдеу немесе сұйық азотпен күйдіру. Ерте анықталса, емдеу тиімдірек.

Вагинит (қынаптың қабынуы)

Вагинит кезінде кей әйелдерде белгілер білінбеуі мүмкін, бірақ көп жағдайда жайсыздық айқын сезіледі.

Негізгі белгілері

  • Жиі несеп шығару, ауырсыну.
  • Қынапта ауыру, күйдіру/ашыту сезімі.
  • Иісі өзгерген немесе көп бөлінді.

Мүмкін себептері

  • Антибиотиктер қабылдау немесе гормоналды контрацептивтер.
  • Қант диабеті.
  • Жыныстық қатынас кезіндегі жарақат.

Ерлерде

Ер адамдарда белгілер байқалмай жүруі мүмкін. Кей жағдайларда несеп шығару өзегі мен простата зақымдануы ықтимал.

Емі

Емдеу қынапқа қолданылатын дәрілермен және басқа да әдістермен жүргізіледі. Нақты тәсілді дәрігер анықтайды.

СПИД (AIDS)

СПИД — иммундық жүйені бұзатын синдром: ағзаның қорғаныс қабілеті қатты әлсіреп, әртүрлі инфекциялар мен ісіктерге қарсы тұру мүмкіндігі төмендейді. Өлім көбіне вирустың өзінен емес, иммунитет әлсіреген кезде қосылатын аурулардан болуы мүмкін.

Жиі кездесетін қосымша аурулар

  • Капоши саркомасы (тері қатерлі ісігінің бір түрі ретінде сипатталады).
  • Пневмоцистік/пневмококкты пневмония (мәтінде пневмония түрі ретінде берілген).

Тарихи дерек

СПИД алғаш рет 1977 жылдар шамасында сипаттала бастаған. Содан бері әлемнің көптеген елдерінде тіркелуі жалғасып келеді.

Вакцина

Мәтіндегі дерекке сәйкес, СПИД-тің алдын алатын, толық қорғайтын вакцина әлі жоқ.

Алдын алу туралы қысқаша

Ең сенімді жол

Жыныстық қатынастан бас тарту — ЖЖБИ-дан қорғанудың ең тиімді тәсілі.

Презерватив

Презерватив қауіптің деңгейін төмендетеді, бірақ жыртылуы немесе дұрыс қолданылмауы салдарынан толық кепілдік бермейді.

Дәрігерге қаралу

Белгі пайда болса немесе қауіп болса, тексеріліп, емді өз бетімен емес, маманмен бірге жоспарлау қажет.