Қазақша рефераттар

Педагогикалық технологияны жобалау

Құжат туралы мәлімет

Ұйым

Қазақстан Республикасының Ғылым және білім министрлігі.
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті.

Құжат түрі

Пәннің электрондық оқу-әдістемелік кешені (ПОӘК).
5В011100 – «Информатика» мамандығы үшін.
Пән: «Педагогикалық информатикаға кіріспе».

Семей, 2013

Құрастыру және бекіту

  • Құрастырған: 28.08.2013, Информатика және ақпараттық технологиялар кафедрасының аға оқытушысы — Абишова А.А.
  • Талқыланды: кафедра отырысы, Хаттама №1, 05.09.2013.
  • Бекітілді: Физика-математика факультетінің оқу-әдістемелік бюросы, Хаттама №1, 11.09.2013 (төрайымы — Батырова К.А.).
  • Мақұлданды: Университеттің оқу-әдістемелік кеңесі, Хаттама №1, 18.09.2013 (төрайымы — Искакова Г.К.).

Мазмұны

  1. Глоссарий
  2. Дәрістер
  3. Зертханалық сабақтар
  4. Студенттердің өздік жұмысы

Глоссарий

Төмендегі ұғымдар оқу үдерісіндегі негізгі терминдерді нақтылауға және ортақ түсінік қалыптастыруға арналған.

Педагогикалық-программалық құралдар (ППҚ)

Курстың белгілі бір тақырыбын оқытуды қамтамасыз етеді және оқу бағдарламасында көрсетілген практикалық дағдыларды қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Бейімделгіштік (адаптивтілік)

Өзгермелі жағдайларға және қойылатын талаптарға бейімделу, үздіксіз өзгеру мүмкіндігі.

Интегралдылық (интеграциялылық)

Шешілетін тапсырманың толық қамтылуы және оның ішкі құрылымдары мен құрамдас бөліктері арасындағы байланыстардың ескерілуі.

Унификациялылық (біріздендірілгендік)

Ішкі және сыртқы интерфейстердің бірлігі, өңдеу үдерісінің мазмұнына ортақ көзқарас және барлық қатысушылар арасындағы ақпарат алмасудың бірізді қағидалары.

Таратушылық (таратылғандық)

Қызметтердің уақыт пен кеңістік бойынша бөлінуі және есептеу техникасы компоненттері арасында таратыла орындалуы; мұндай таратылу өзара байланысқан есептеу ресурстарында жүзеге асуы тиіс.

Дербестік (персонализация)

Нақты қолданушының сұраныстарын қанағаттандыру мүмкіндігі.

Sound Blaster

Дискіге немесе компакт-дискіге жазылған цифрлық аудиоақпаратты дыбыстық ақпаратқа түрлендіруге арналған құрылғы.

Стример

Винчестердегі мәліметтерді жоғалтпай (вирус, сыртқы әсерлерден) сақтық көшірме ретінде көшіруге арналған құрылғы.

Postmaster

Әрбір доменнің пошталық жүйесіне жауапты әкімшісі. Оған пошта жүйесінің жұмысына қатысты сұрақтар мен хабарламаларды жолдауға болады.

Гиперсілтеме

Құжатқа, файлға немесе құжат ішіндегі белгілі бір бөлімге/жолға/таңбаға жасалған сілтеме.

HTML: тег және атрибуттар

Тег (TAG)
HTML тіліндегі маркерлер (арнайы белгілер, символдар) арқылы көрсетіледі.
TYPE
Енгізу өрісінің типін анықтайды. Үнсіздік бойынша — бір жол енгізуге арналған қарапайым өріс.
NAME
Енгізу өрісінің атауы; қолданушы енгізген мәліметтерді алуға мүмкіндік беретін идентификатор ретінде қолданылады.
SIZE
Экранда көрсетілетін енгізу өрісінің өлшемін (таңбалар санын) анықтайды.
MAXLENGTH
Өріске енгізуге болатын таңбалардың ең көп санын анықтайды. Шектен асса, браузер дыбыстық белгі беріп, қосымша таңбаны енгізбейді.

Презентация және қарау режимдері

  • Презентация: мәтін, графика және суреттер орналасқан слайдтар жиыны.
  • Қарапайым режим: алғаш ашылған терезе; қарау режимі, слайдтар режимі және құрылым көріністері қамтылады.
  • Слайдтарды сұрыптау: барлық слайдтарды шағын өлшемде көрсететін режим.
  • Слайдтар (өңдеу) режимі: жеке слайдтарды құруға және өңдеуге ыңғайлы.
  • Құрылым: презентацияның мәтіндік құрылымын және мазмұнын көрсетеді.
  • Ескерту беттері: түсіндірме материалды енгізуді және қабылдауды жеңілдетеді.

Дәрістер

Бұл бөлімде педагогикалық технологиялар туралы негізгі ұғымдар, олардың білім беру жүйесіндегі орны және әдістемемен байланысы қарастырылады.

Дәріс 1. Педагогикалық технологиялардың дамуы: әлемдік білім беру жүйесіндегі «технология» ұғымы және педагогикалық технологияны жобалау

«Технология» ұғымы соңғы жылдары педагогикалық әдебиетте ең жиі қолданылатын ұғымдардың біріне айналды. Ол дидактикалық ұғымдармен әртүрлі қырынан байланысады: оқыту технологиясы, педагогикалық технология, білім беру технологиясы, тәрбие технологиясы, қарым-қатынас технологиясы, даму технологиясы, қалыптасу технологиясы, модульдік технология, топтық оқыту технологиясы және т.б.

Алайда бұл атаулардың қай-қайсысы да нақты анықтаманы қажет етеді. Сондықтан әр автор «технология дегеніміз не?» деген сұраққа өзінше жауап беруге тырысады. Нәтижесінде білім беру жүйесінде жүріп жатқан үдерістердің технологиясын түсіндіретін әмбебап анықтама әлі толық қалыптасқан жоқ.

Маңызды тұжырым: Білім беру жүйесі — басқару органдарын, әртүрлі типтегі және деңгейдегі білім беру мекемелерін, қаржылық қорлар мен материалдық ресурстарды, ғылыми орталықтарды қамтитын күрделі құрылым. Сондықтан технологиялық тәсіл бұл жүйенің кез келген саласында (басқару, қаржыландыру, мониторинг, оқыту және т.б.) қолданылуы мүмкін.

«Технология» сөзі грек тіліндегі екі түбірден тұрады: techne — өнер, шеберлік және logos — білім, оқу, ғылым. Осыған сүйене отырып, технологияны «шеберлік туралы ғылым» деп түсіндіруге болады. Пәндік саланы нақтылайтын сөзді қосу арқылы кез келген технологияның мазмұны айқындалады.

Түсіндірме сөздіктегі анықтамалар

  1. Өндірістің белгілі бір саласындағы операциялар, әдістер мен үдерістер жиынтығы; сондай-ақ белгілі бір істе қолданылатын тәсілдер.
  2. Белгілі бір үдерісті іске асырудың әдістері, материалдар мен бұйымдарды өңдеу тәсілдері туралы білімдер жиынтығы.

Педагогикалық технологияға берілетін түсіндірмелер

  • Белгілі бір үдерістерді жүзеге асыру әдістері туралы білімдер жиынтығы.
  • Оқу үдерісін жандандыруға бағытталған, алдын ала ойластырылған мақсатты ықпал мен әсер.
  • Жоспарланған нәтижеге жету үдерісінің сипаттамасы.
  • Практикада іске асатын педагогикалық жүйенің жобасы.

ЮНЕСКО анықтамасы (негізгі екпін)

Педагогикалық технология — адамдық және техникалық ресурстарды ескере отырып, олардың өзара әрекеттестігі негізінде бүкіл оқу үдерісін жүйелі жоспарлау, іске асыру және бағалау арқылы білім берудің ең тиімді әдістеріне жетуді көздейтін тәсіл.

Білім беру кеңістігінің жаһандануы жағдайында оқу орындарының стандарттарға көшуі (стандарттау) кейде жеткілікті әдістемелік дайындықсыз басталды. Соның салдарынан бірқатар оқытушылар әдістеме мен технологияның айырмашылығын нақты ажырата алмады.

Әдістеме мен технологияның айырмасы

  • Технология — түпкі нәтиженің кепілдігіне бағдарланады.
  • Технология — болашақ оқу үдерісінің нақты жобасы ретінде құрылады.

Осыған сай, педагогикалық технология — біріздендірілген білім беру әрекеттерінің жүйесі; оны мүлтіксіз орындау жоспарланған нәтижеге жетуге мүмкіндік береді.

Оқу үдерісін технологиялық деңгейде жобалау және оны табысты іске асыру оқытушының кәсіби деңгейін арттырып, тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруға ықпал етеді. Бұл оқытушының оқу үдерісіндегі рөлін күшейтіп, шығармашылық дамуына жаңа мүмкіндіктер ашады.

Дәріс 2. Білім үдерісіндегі технология мен әдістеменің өзара байланысы

АҚШ пен Батыс Еуропада ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап оқу үдерісін технологияландыру бағытындағы зерттеулер белсенді түрде жүргізілді. 1940–50 жылдары оқытуға техникалық құралдардың енуіне байланысты «білім беру технологиясы» термині кең тарай бастады. 1950–60 жылдары техникалық құралдарды қолдану әдістеріне арналған еңбектердің ықпалымен бұл сала жиі «педагогикалық технология» деп аталды.

Екі негізгі бағыт

  • 1) Техникалық бағыт: технологияны көбіне техникалық құралдарды қолданумен байланысты түсіндіру.
  • 2) Ұйымдастырушылық бағыт: оқу үдерісін ұйымдастырудың технологиялық тәсілдерін дамыту; осыдан «оқыту технологиясы» ұғымы қалыптасты.

1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басында көптеген елдерде (АҚШ, Англия, Германия, Франция, Италия, Жапония және т.б.) оқытудың технологиясын әзірлеу және дамытуға маманданған ұйымдар пайда болды. Дегенмен оқыту үдерісі білім беру үдерісінің тек бір бөлігі болғандықтан, «оқыту технологиясы» терминінің ауқымы салыстырмалы түрде тар болып қалады.

Батыс педагогикалық әдебиеттерінде білім беру саласындағы технологияны белгілеу үшін educational technology ұғымы қолданылады. Бұл ұғым білім берудің түрлі салаларында (басқару, жабдықтау, қаржыландыру, кадр даярлау, біліктілікті арттыру, оқу үдерісін ұйымдастыру және т.б.) қолданылатын технологияларды сипаттауға мүмкіндік береді.

Әдістеме нені қамтиды, технология нені нақтылайды?

Әдетте әдістеме үш сұраққа жауап береді: неге, нені және қалай оқыту керек? Ал технология, негізінен, мақсат анықталғаннан кейін сол мақсатқа жетудің нақты жолдарын жобалауға және іске асыруға бағытталады.

А.Кушнирдің пайымдауынша, технология әдістемеден нәтижелерінің тұрақтылығымен, тез қалпына келтірілуімен және «егер оқушы талантты болса…», «егер мұғалім талантты болса…», «егер мектеп бай болса…» сияқты шарттарға тәуелділігінің аздығымен ерекшеленеді. Әдістеме көбіне тәжірибені қорытындылау арқылы қалыптасса, технология нақты бастапқы жағдайларға сүйеніп жобаланады.

Педагогикалық технологияның құрылымы

  • Концептуалдық негіз
  • Мазмұндық бөлік: оқытудың жалпы және нақты мақсаттары; оқу материалының мазмұны
  • Үдерістік (технологиялық) бөлік: оқу үдерісін ұйымдастыру; оқушылардың оқу әрекетінің әдістері мен формалары; оқытушының әдістері мен формалары; игеруді басқару; диагностика

Анықтаушы критерийлер

  • Концептуалдық: нақты ғылыми тұжырымдамаға сүйенуі.
  • Жүйелілік: бөліктердің өзара байланысы және тұтастық логикасы.
  • Басқарылуы: мақсат қою, жоспарлау, кезеңдік диагностика және түзету мүмкіндігі.
  • Тиімділік: шығын мен нәтиже арақатынасы жағынан ұтымдылық, стандартқа жеткізу кепілдігі.
  • Қайта қалпына келтірілуі: басқа ортада, басқа субъектілермен қолдану мүмкіндігі.

Өзін-өзі тексеру сұрақтары

  1. Әлемдік мәдениеттегі технологиялық көзқарастар қандай?
  2. Технология ұғымының шығу тарихы қай кезден басталады?
  3. Білім беру технологиясына тән құбылыстар дегеніміз не?

Дәріс 3. Педагогикалық технологиялардың жіктелуі

Педагогикалық технология ұғымына ғылымда әртүрлі түсіндірме берілген. Төменде кең тараған анықтамалардың бірнешеуі ұсынылады.

Анықтамалар (іріктеме)

  • Б.Т.Лихачев: оқыту мен тәрбиелеу құралдарының формалары, әдіс-тәсілдері және жолдарының жиынтығын анықтайтын психологиялық-педагогикалық нұсқаулар жүйесі.
  • В.П.Беспалько: алдын ала жобаланған оқу-тәрбие үдерісінің практикада жүйелі әрі бірізді жүзеге асуы.
  • В.М.Монахов: оқытушы мен оқушы үшін қолайлы жағдай жасалғанда оқу үдерісін жобалау, ұйымдастыру және жүзеге асырудың жан-жақты ойластырылған біріккен моделі.
  • М.В.Кларин: педагогикалық мақсатқа жету үшін қолданылатын тұлғалық, инструменталдық және әдіснамалық құралдардың қызмет ету реті мен жүйелі жиынтығы.

Ортақ негіз

Көптеген көзқарастарды біріктіретін тұжырым: педагогикалық технологиялар — білім берудің басым мақсаттарымен біріктірілген пәндер мен әдістемелердің, оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастыру міндеттерінің, мазмұнының, формалары мен әдістерінің өзара байланысқан күрделі әрі ашық жүйесі. Әрбір элемент басқаларына әсер етіп, нәтижесінде оқушының дамуына жағдай жасайды (М.М.Жанпейісова).

Танымал технологиялар

Қазіргі таңда П.М.Эрдиневтің дидактикалық бірліктерді шоғырландыру (УДЕ) технологиясы, Д.Б.Эльконин мен В.В.Давыдовтың дамыта оқыту технологиясы, Ш.А.Амоношвилидің ізгілікті-тұлғалық технологиясы, В.Ф.Шаталовтың тірек белгілер мен сызбаларға сүйенген қарқынды оқыту технологиясы, М.Чошановтың проблемалық-модульдік оқыту технологиясы, сондай-ақ В.М.Монахов, В.П.Беспалько және өзге ғалымдардың еңбектері кеңінен таныс.

Қазақстанда Ж.А.Қараевтың, Ә.Жүнісбектің және басқа да ғалымдардың оқыту технологиялары белсенді қолданылуда. Солардың бірі — деңгейлеп оқыту педагогикалық технологиясы.

Деңгейлеп оқытуды енгізудің қысқаша логикасы

Деңгейлеп оқытуды оқу үдерісіне енгізу пән бойынша күнтізбелік жоспарды жаңаша құрудан басталады. Дәстүрлі оқытудағы екі бақылау жұмысының арасындағы оқу материалы модуль ретінде қарастырылады (ол тарау болуы мүмкін).

Модуль құрылымы (үлгі)

  1. 1-сабақ: §1
  2. 2-сабақ: §2
  3. …
  4. n-сабақ: §n
  5. (n+1)-сабақ: §1–§n бойынша 3 деңгейлі қорытынды өздік жұмыс
  6. (n+2)-сабақ: өздік жұмыста анықталған олқылықтарды түзету сабағы
  7. (n+3)-сабақ: модуль бойынша бақылау жұмысы

Модульдің дәстүрлі тараудан негізгі айырмашылығы — әр бақылау жұмысының алдында екі дайындық сабағының жоспарлануы. Алдымен оқушылардың түсінбей қалған тұстары анықталады, кейін сол олқылықтар мақсатты түрде толықтырылады. Тоқсандық және жылдық қорытынды бақылаулардың алдында да осындай дайындық сабақтары өткізіледі.

Бұл тәсіл бақылау жұмысына дейінгі дайындықты жүйелі етіп, нәтижені тұрақтандыруға бағытталады.

Келесі бөлімдер

Зертханалық сабақтар

Бұл мәтінде зертханалық сабақтардың мазмұны толық берілмеген. Егер жоспар, тапсырмалар немесе бағалау критерийлері болса, оларды бөлек бөлім ретінде құрылымдап, көрнекі түрде рәсімдеп беруге болады.

Студенттердің өздік жұмысы

Бұл мәтінде өздік жұмысқа арналған нақты тапсырмалар келтірілмеген. Қосымша материал берілсе, мақсат, күтілетін нәтиже және орындау форматы бойынша ықшам әрі түсінікті құрылым ұсынылады.