Аманжолов Сәрсен Аманжолұлы
Аманжолов Сәрсен Аманжолұлы (27.12.1903, Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Егінсу ауылы — 28.01.1958) — ғалым, филология ғылымдарының докторы (1948), профессор (1948), Қазақстанның корреспондент-мүшесі (1954).
Негізгі бағыт
Жалпы тіл білімі мен қазақ тіл білімінің теориялық негізін қалыптастыру.
Ғылыми дәстүр
Байтұрсынов пен Жұбанов бастаған ғылыми бағытты жүйелі түрде жалғастырды.
Әсері
Оқулықтар мен бағдарламалар арқылы ана тілін оқытуды ғылыми арнаға түсіруге ықпал етті.
Білімі мен қызмет жолы
Ол Орта Азия мемлекеттік университетін 1930 жылы тәмамдады. 1931 жылдан бастап ҚазПИ-де оқытушы болып жұмыс істеп, шамамен 20 жыл қазақ тілі кафедрасын басқарды.
-
1934–1936
Қазақстанның ұлттық мәдениетін зерттеу институтында директор және ғылыми хатшы қызметтерін атқарды.
-
1937–1942
КСРО Ғылым академиясының Қазақстан филиалындағы тіл және әдебиет секторын басқарды.
-
1942–1944
Майдандағы жауынгерлер арасында үгіт-насихат жұмыстарын жүргізді.
-
1944–1958
Мәскеуде «Қызыл Армия» үгітші блокнотының жауапты редакторы болды.
-
1946–1958
Қазақстан Ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтында бөлім меңгерушісі қызметін атқарды.
Ғылыми мұрасы және негізгі еңбектері
Диалектологиядағы іргелі тұжырымдар
«Қазақ диалектологиясының негізгі мәселелері» атты докторлық диссертациясында қазақ әдеби тілінің және қазақ тілінің диалектілік негізін, олардың қалыптасу тарихы мен даму жолдарын жан-жақты талдады. Диалектілердің түркі тілдерімен жақындығын, ру-тайпалық тілдік қабаттардың өзара байланысын және даму жүйесін айқындады.
Маңызы
Бұл еңбек қазақ диалектологиясының тіл біліміндегі дербес сала болып қалыптасуына берік негіз қалады.
Синтаксис теориясын тереңдетуі
Аманжолов жалпы тіл біліміндегі синтаксис мәселелерін жүйелі зерттеді: сөйлемге берілген анықтамаларды нақтылап, сөйлем мүшелерінің табиғатын, сөйлеудің синтаксистік құрылымын, сөйлеу мен ойлау арасындағы байланысты талдады.
-
Сөз таптарының сөйлем мүшесі болу шарттарын айқындады.
-
Сөйлем элементтері мен дәнекерлерін, интонация мен оқшау сөздердің қызметін сипаттады.
-
Шақ пен жаққа қатысты синтаксистік категорияларды жүйеледі.
-
Құрмалас сөйлемнің жасалу жолдары мен үйірлі мүшеге қатысты жаңа қорытындылар ұсынды.
-
Құрмалас сөйлемнің «аралас құрмалас» түрін ғылымға енгізді.
Оқу-ағарту мен мәдени мұраға қосқан үлесі
Оқулықтар мен бағдарламалар
Ол қазақ тілі бойынша оқулықтар мен оқу бағдарламаларын жазып, ана тілін оқытуды ғылыми негізде ұйымдастыруға елеулі үлес қосты.
Әдеби тіл тарихы және ауыз әдебиеті
Халық ауыз әдебиеті үлгілерін жинап, әдеби тіл тарихын зерттеумен де тұрақты түрде айналысты.
Аманжолов — қазақ тіл ғылымының теориялық негізін қалыптастырып қана қоймай, оны практикалық оқыту ісімен ұштастырған алғашқы тілші ғалымдардың бірі.