Қазақша рефераттар

Қан патофизиологиясы

Оқу-әдістемелік құжат

«Мал патологиясы» пәні бойынша оқытушыға арналған оқу-әдістемелік кешен

Бұл материал 5В120100 — «Ветеринариялық медицина» және 5В120200 — «Ветеринариялық санитария» мамандықтарының 2–4 курс студенттеріне арналған пәнді оқыту мен оқу үдерісін ұйымдастырудың негізгі құжаты ретінде рәсімделген.

Университет

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті

Кафедра

Ветеринариялық санитария кафедрасы

Құжат түрі

ПОӘК (оқу-әдістемелік кешен)

Құрастыру және бекіту туралы мәлімет

Құрастырылды

Ветеринариялық санитария кафедрасының профессоры — Х. Жұмабеков
доцент м.а. — М. Нүркенова

Талқыланды

  • Ветеринариялық санитария кафедрасының отырысында (хаттама №1).
    Кафедра меңгерушісі — С. Дүйсембаев
  • Аграрлық факультетінің оқу-әдістемелік бюросында (хаттама №1).
    ОӘБ төрайымы — Г. Джаманова

Бекітілді

Университеттің оқу-әдістемелік кеңесінде бекітіліп, баспаға ұсынылды (хаттама №1).
ОӘК төрағасы — Г. Искакова

Алғаш рет енгізілген.

Мазмұны

  1. Қолданылу аймағы
  2. Нормативтік нұсқаулар
  3. Жалпы жағдайлар
  4. Оқу жұмыс бағдарламасының мазмұны
  5. Студенттердің өздік жұмысына арналған тақырыптар
  6. Пән бойынша оқу-әдістемелік картасы
  7. Оқу-әдістемелік әдебиеттермен қамтамасыз ету картасы
  8. Әдебиеттер

Қысқаша бағдар

Құжат пәнді оқытуға арналған мақсаттарды, міндеттерді, тақырыптық жоспарды, зертханалық жұмыстардың мазмұнын, өзіндік жұмыстарды және әдебиеттер тізімін бір жүйеге келтіреді.

Патофизиология Патанатомия Індет/инвазия Зертхана

1) Қолданылу аймағы

«Мал патологиясы» пәні бойынша оқу-әдістемелік кешен 5В120100 — «Ветеринариялық медицина» және 5В120200 — «Ветеринариялық санитария» мамандықтарының 2, 3 және 4 курс студенттеріне арналған. Пән оқу барысында теориялық білім мен практикалық-зертханалық дағдыларды қалыптастыруға бағытталған.

2) Нормативтік нұсқаулар

Негізгі сәйкестіктер

  • Типтік оқу бағдарламасына сәйкес әзірленген (051202 — «Ветеринариялық санитария», 051201 — «Ветеринариялық медицина»).
  • Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартына сәйкес әзірленген.

Ішкі стандарттар

  • СТУ 042-ГУ-4-2013 — Университет стандарты.
  • ДП 042-1.01-2013 — Оқу-әдістемелік кешеннің құрылымы мен мазмұны.

3) Жалпы мәлімет

3.1 Пәннің қысқаша сипаттамасы

Пән студенттерді мал патологиясының мазмұнымен таныстырады, оның өзектілігін түсіндіреді және оқу барысында практикалық-зертханалық тәжірибе алуға мүмкіндік береді.

3.2 Курстың мақсаты

Курстың мақсаты — тіршілік кезінде әртүрлі себептерден туындайтын ағзадағы ауытқуларды, соған байланысты пайда болатын патологоанатомиялық өзгерістерді жан-жақты түсіндіру. Сонымен қатар жалпы патологиялық үдерістерге басым мән беру және індеттік әрі инвазиялық аурулардың патоморфологиясына ерекше назар аудару.

Негізгі идея

Аурудың материалдық негізін анықтау және патологиялық үдерістерді морфологиялық тұрғыдан дәлелдеу.

Меңгеру үшін студент білуі тиіс

  • Себептер мен жағдайлардың, сондай-ақ организм реактивтілігінің аурудың пайда болуы, дамуы және аяқталуындағы рөлі.
  • Типтік патологиялық үдерістер мен реакциялардың себептері мен механизмдері және олардың әртүрлі аурулар кезіндегі маңызы.
  • Патологияның басқа биологиялық және ветеринариялық пәндермен байланысы.
  • Патологиялық үдерістердің морфологиялық мәні.
  • Негізгі мал ауруларының морфологиялық көрінісі және патогенезі.

3.3 Курстың міндеті

Курстың міндеті — ауру организмдердегі функционалдық өзгерістерді, яғни патологиялық үдерістер дамуының жалпы заңдылықтарын айқындау; аурудың пайда болуын және патогенезін зерттеу. Сондай-ақ жалпы аурулардың, типтік патологиялық құбылыстардың және жеке ағзалар мен жүйелердің функционалдық бұзылыстарының себептері мен даму заңдылықтарын талдау.

3.4 Пәнді игерген студент істей білуі тиіс

  • Клиникалық пәндер бойынша алған білімді емдеу-алдын алу қызметінде қолдану.
  • Жалпы патология сұрақтарын талдау және ветеринариядағы қазіргі теориялық бағыттарды дұрыс бағалау.
  • Жануарларға жүргізілетін тәжірибелерді жоспарлау, орындау, нәтижелерді өңдеу және талдау.
  • Патологияның клиникалық белгілерін түсіндіру үшін тәжірибенің маңызын дұрыс негіздеу.

Практикалық дағдылар

Физиологиялық көрсеткіштер

Тыныс алу мен пульстің жиілігі және сапасын бағалау; гемоглобин деңгейін, фагоцитоз кезеңдерін анықтау.

Қан көрсеткіштері

Анемия кезіндегі эритроциттер мен лейкоциттердің морфологиялық өзгерістерін анықтау.

Патанатомиялық жұмыс

Мал өлексесін сойып зерттеу; патологиялық морфологиялық диагноз қою; сойып зерттеу хаттамасын жазу; патологиялық материалды алу және зертханаға жіберу.

3.5 Пререквизиттер

  • Жануарлар морфологиясы (латын терминологиясымен)
  • Жануарлар физиологиясы
  • Жануарлар биохимиясы

3.6 Постреквизиттер

  • Ветеринариялық-санитариялық сараптау
  • Ветеринарлық гигиена
  • Санитарлық паразитология

3.7 Оқу жоспарынан үзінді (кредиттер және жүктеме)

Курс Семестр Кредит Дәріс Зертханалық СОӨЖ СӨЖ Барлығы Бақылау
2 4 3 15 30 22.5 67.5 135 Емтихан
3 5 2 15 15 15 45 90 Емтихан
4 7 2 15 15 15 45 90 Емтихан

4) Пәннің мазмұны (тақырыптық блоктар)

Мал патологиясы — 1 модуль: Жалпы патофизиология

  • Кіріспе: пәннің мақсаты, міндеттері, мазмұны және басқа ғылымдармен байланысы.
  • Жалпы нозология: аурудың түрлері, даму барысы, ақыры.
  • Жалпы этиология: себеп пен жағдайдың маңызы; қазіргі көзқарастар.
  • Патогенез: этиологиялық факторлардың патогенездегі рөлі.
  • Реактивтілік және резистенттілік; иммунологиялық реактивтілік.
  • Қабыну: этиологиясы мен патогенезі.
  • Жеке патофизиология: жасуша, қан, қанайналым, тыныс алу, ас қорыту, бауыр, бүйрек, эндокриндік және жүйке жүйесі.

Мал патологиясы — 2 модуль: Альтеративтік үдерістер

  • Өлім және танатогенез.
  • Некроз: жіктелуі және морфогенезі.
  • Дистрофиялар: паренхималық және мезенхималық диспротеиноздар, майлы және минералдық дистрофиялар.
  • Қайта қалпына келу және бейімделу-еселеу үдерістері: регенерация, гипертрофия, гиперплазия.
  • Гемодинамика бұзылыстары: тромбоз, эмболия, инфаркт.
  • Қабыну: морфогенезі және жіктелуі.
  • Ісіктер: этиологиясы, жіктелуі, морфогенезі.

Мал патологиясы — 3 модуль: Індетті және инвазиялық аурулар

Негізгі мақсат — індеттердің клиникалық-морфологиялық белгілерін, патогенезін және патоморфологиясын жүйелі түрде меңгерту.

Бактериялық індеттер

Сібір жарасы, пастереллез, клостридиоздар (қарасан), брадзот/секіртпе, энтеротоксемия, қылау (сальмонеллездер), шошқа тілмесі.

Вирустық індеттер

Шошқа обасы, етқоректілер мен құстар обасы, құтырық, Ауескі ауруы, аусыл, шешек.

Созылмалы және паразиттік аурулар

Туберкулез, паратуберкулез, бруцеллез, пироплазмоздар, гельминтоздар.

Зертханалық сабақтардың өзегі

Диагностикалық талдау

Этиология, патогенез және типтік патологиялық үдерістер бойынша нақты жағдайларды талдау; стресс, иммунопатология, аллергия мәселелерін қарастыру.

Патанатомиялық практика

Мал өлексесін сойып зерттеу, сойып зерттеу хаттамасын рәсімдеу, некроз және дистрофиялардың морфогенезін анықтау.

Індеттер мен инвазия

Нақты аурулар бойынша патоморфологиялық белгілерді бекіту: сібір жарасы, пастереллез, қарасан, шошқа обасы, құтырық, туберкулез, гельминтоздар.

5) Студенттердің өздік жұмысына арналған тақырыптар

Мал патологиясы — 1

  • Жалпы этиология және патогенез; зиянды факторлардың организмге әсері.
  • Реактивтілік: стресс, иммунопатология, аллергия.
  • Типтік патологиялық құбылыстар: жергілікті қанайналым бұзылыстары, қабыну, қызынба.
  • Қан және қанайналым патофизиологиясы; тыныс алу патофизиологиясы және гипоксия.
  • Ас қорыту, бауыр, бүйрек; жүйке және эндокриндік жүйе патофизиологиясы.

Мал патологиясы — 2

  • Жалпы патологияның мазмұны және ветеринарлық ғылым мен практикадағы маңызы.
  • Өлім — кезеңдік үдеріс; жалпы патогенез.
  • Зат алмасудың типтік бұзылыстары: протеиндік, көмірсу, май және минералды дистрофиялар.
  • Гемодинамика бұзылыстары; орын толтыру-бейімделу үдерістерінің морфологиялық көрінісі.
  • Қабыну және ісіктер; жүрек-қан тамыр аурулары.

Мал патологиясы — 3 (курстық/дипломдық тақырыптар)

Сібір жарасы
Ірі қара қарасаны
Ірі қара туберкулезі
Шошқа тілмесі
Шошқа обасы
Етқоректілер обасы
Ит құтырығы
Колибактериоз
Секіртпе
Төлдер қылауы
Паратуберкулез
Ауескі індеті
Тейляриоз
Жылқы пироплазмозы
Токсоплазмоз
Дикроцелиоз
Фасциолез
Лептоспироз
Листериоз
Актиномикоз
Тауық туберкулезі
Параскаридоз
Делафондиоз

6) Пән бойынша оқу-әдістемелік карта (қысқаша құрылым)

Оқу-әдістемелік карта дәріс пен зертханалық сабақтардың тақырыптарын, қолданылатын көрнекіліктерді (плакаттар, стендтер), өзіндік дайындық сұрақтарын және бақылау түрлерін (ауызша/жазбаша) жүйелейді.

Бақылау форматы

  • Ауызша сұрау
  • Жазбаша бақылау жұмыстары
  • Хаттамаларды талдау және қорытынды шығару

Құралдар

  • Тақта және бор
  • Плакаттар, көрнекі кестелер
  • Зертханалық стендтер және үлгілер

7) Оқу-әдістемелік әдебиеттермен қамтамасыз ету

Әдебиет атауы Саны Студент саны Қамтамасыз етілуі
Кожабеков З.К., Отенов А.М. «Малдың патологиялық физиологиясы», Алматы: Ана тілі, 1992 12 20 50%
Қожабеков З.К. «Мал аурулары», Алматы: Қайнар, 1989 5 20 20%
Жаров А.В. және т.б. «Вскрытие и патологоанатомическая диагностика болезней с.-х. животных», М.: Колос, 1982 50 30 100%
Жаров А.В. «Патологическая анатомия с.-х. животных», М., 2001 50 30 100%
Жаров А.В. «Судебная ветеринарная медицина», М., 2001 50 30 100%
Қаракөбенов Н.Н. «Соттық медициналық сараптама», Алматы, 1998 30 30 100%
Шишков В.П., Налетов Н.А. ред. «Патологическая анатомия с.-х. животных», М.: Колос, 1980 340 40 100%
Шишков В.П., Жаров А.В. «Практикум по патологической анатомии с.-х. животных», М.: Агропромиздат, 1989 41 40 100%
Ығылманұлы. «Малдың жалпы патологиялық анатомиясы», Алматы: Агроуниверситет, 1997 33 31 98%
Жұмабеков Х.С. «Патологоанатомическая диагностика инвазионных болезней домашних животных и птиц», Алматы, 2001 50 40 100%
Керімбаев Е.Б. «Физиология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі», Алматы, 1991 70 40 100%

8) Әдебиеттер

8.1 Негізгі әдебиеттер

  1. Кожабеков З.К., Отенов А.М. «Малдың патологиялық физиологиясы». Алматы: Ана тілі, 1992. — 285 б.
  2. Қожабеков З.К. «Мал аурулары». Алматы: Қайнар, 1989. — 384 б.
  3. Лютинский С.И. «Патологическая физиология сельскохозяйственных животных». М., 2002. — 496 с.
  4. Лютинский С.И., Степин В.С. «Практикум по патологической физиологии с.-х. животных». М., 2001. — 115 с.
  5. Жаров А.В. және т.б. «Вскрытие и патологоанатомическая диагностика болезней с.-х. животных». М.: Колос, 1982.
  6. Жаров А.В. «Патологическая анатомия с.-х. животных». М., 2001.
  7. Жаров А.В. «Судебная ветеринарная медицина». М., 2001.
  8. Қаракөбенов Н.Н. «Соттық медициналық сараптама». Алматы, 1998.

Оқу нәтижесіне бағытталған қорытынды

Бұл оқу-әдістемелік кешен «Мал патологиясы» пәнін бірізді оқытуға мүмкіндік береді: теориялық негіздерден бастап (нозология, этиология, патогенез) морфологиялық диагностикаға дейін (некроз, дистрофия, қабыну, ісік), әрі қарай індеттік және инвазиялық аурулардың патоморфологиясын жүйелі түсіндіреді.

Назардағы үш тірек

  • Себеп → ауруды қоздыратын фактор
  • Механизм → патогенездің дамуы
  • Морфология → материалдық негіз және диагноз