Қазақша рефераттар

Міндеттеменің субъектілері, олардың құқықтары мен міндеттері. Мұра. туралы

Міндеттемелік құқық: субъектілер, құқықтар мен міндеттер

Міндеттеме бойынша бір адам (борышкер) басқа адамның (несие беруші) пайдасына белгілі бір әрекет жасауға міндеттенеді: мүлік беру, жұмыс орындау, ақша төлеу және өзге де әрекеттерді жүзеге асыру; немесе белгілі бір әрекеттерді жасаудан тартынуға міндеттенеді. Ал несие беруші борышкерден өз міндетін орындауды талап етуге құқылы.

Қатысушылар

  • Борышкер
  • Несие беруші
  • Үшінші тұлғалар (жағдайға қарай)

Көп тұлғалы міндеттеме

Міндеттемеде бір тарапта бір мезгілде бірнеше адам қатысуы мүмкін. Мұндайда үлесті, ынтымақты немесе жәрдем берушілік міндеттеме туындайды.

Мақсаты

Міндеттеменің негізгі мақсаты — борышкерді өз міндетін уақтылы және тиісті сапада орындауға ынталандыру.

Міндеттеменің тоқтатылуы

Міндеттеме, әдетте, оның орындалуымен аяқталады. Орындау болмаған жағдайда міндеттеме, соның ішінде, қарызды қарызбен жабу, тараптардың келісімі немесе заңды тұлғаның таратылуы сияқты негіздер бойынша тоқтатылуы мүмкін.

Міндеттемелердің пайда болу негіздері

Міндеттемелер әртүрлі негіздер бойынша туындайды. Олар заңда тікелей көрсетілуі мүмкін немесе заңда көрсетілмесе де, азаматтық заңдардың жалпы қағидалары мен мәніне қайшы келмейтін әрекеттерден пайда болады.

Негізгі көздер

  • Заңда көрсетілген негіздер
  • Заңда тікелей аталмаса да, заңға қайшы келмейтін келісімдер
  • Әкімшілік актілер
  • Ғылым, әдебиет және өнер туындыларын жасау; өнертабыс, жаңалық ашу, ұтымды ұсыныс нәтижелері

Өзге жағдайлар

  • Басқа адамға зиян келтіру салдары
  • Жеткілікті негізсіз, басқа адамның қаражаты есебінен мүлік иелену немесе жинау салдары
  • Заңдар азаматтық-құқықтық салдардың туындауын байланыстыратын оқиғалар

Міндеттемені бұзу және жауапкершілік

Бұзушылық деген не?

Міндеттемені орындамау немесе тиісті дәрежеде орындамау (мерзімін өткізу, тауарды/жұмысты толық орындамау, міндеттеме мазмұнында көзделген өзге шарттарды бұза отырып орындау) міндеттемені бұзу болып есептеледі.

Орындау мүмкін болмаған жағдайда тараптар бір-біріне дереу хабарлауға міндетті.

Залал және пайыз

Міндеттемені бұзған борышкер несие берушіге бұзушылық салдарынан туындаған залалды өтеуге міндетті. Жауапкершілік, әдетте, несие берушінің талап етуі бойынша жүзеге асырылады.

Нақты нұқсан

Құқығы бұзылған адамның жасаған немесе жасауға тиіс шығыстары, мүлкінің жоғалуы немесе зақымдануы.

Айрылып қалған пайда

Құқығы бұзылмаған болса, дағдылы айналым жағдайында алуға болатын, бірақ алынбай қалған табыс.

Моральдық нұқсан

Міндеттеменің бұзылуы салдарынан келтірілген моральдық зиян да өтелуі мүмкін.

Ақша міндеттемесі бойынша пайыз

Ақша міндеттемесін орындамау салдарынан, сондай-ақ біреудің ақша қаражатын заңсыз пайдаланғаны, төлем мерзімін өткізіп жібергені, ақшаны негізсіз алғаны немесе басқа адамның есебінде сақтағаны үшін тиісті сомаға пайыз төленуге тиіс.

Мұра: мұрагерлік құқықтың негіздері

Мұрагерлік құқық — азаматтық құқықтың бір бөлігі. Ол қайтыс болған адамның мүлкінің мұрагерлерге көшу тәртібін белгілейтін құқықтық нормалардың жиынтығын қамтиды. Мұра азаматтың қайтыс болуы немесе оны қайтыс болды деп жариялау салдарынан ашылады.

Мұра қалдырудың түрлері

  • Заң бойынша мұрагерлік
  • Өсиет бойынша мұрагерлік

Егер мұра қалдырушы өсиет қалдырмаса немесе өсиетке қарамастан мүліктің бір бөлігі иесіз қалса, мұрагерлер заң бойынша мұраға шақырылады.

Мұраны қабылдау мерзімі

Мұра ашылғаннан кейін мұрагер заңда көрсетілген мерзім ішінде мұраны қабылдай алады. Жалпы мерзім — 6 ай (Азаматтық кодекс, 1063-бап).

Заң бойынша мұрагерлік: кезектілік

Мұрагерлік кезектері туыстық жақындыққа қарай белгіленеді. Туыстық дәрежесінің жақындығы ортақ ата-бабадан тарайтын туу санына қарай анықталады: әрбір туу — бір туыстық дәрежесі.

1-кезек

Мұра қалдырушының балалары (оның ішінде қайтыс болғаннан кейін тірі туған балалары), сондай-ақ жұбайы және ата-анасы тең үлеспен мұраға ие болады.

2-кезек

Ата-анасы бір немесе ата-анасы бөлек аға-інілері мен апа-сіңлілері (қарындастары), сондай-ақ әкесі жағынан да, анасы жағынан да атасы мен әжесі тең үлеспен мұра алады.

3-кезек

Мұра қалдырушының туған немере ағалары мен апалары тең үлеспен мұраға шақырылады.

Жалпы ереже бойынша (АК 1064–1068-баптар) мұраға ие болу кезегі жеті кезекке дейін болуы мүмкін.

Асырап алу кезіндегі теңестірілу

Мұрагерлік кезінде бір жағынан асырап алынған және оның ұрпақтары, екінші жағынан асырап алушы және оның туыстары қандас туыстарға теңестіріледі.

Жақын туыстар

Жақын туыстарға ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап алынғандар, ата-анасы бір және ата-анасы бөлек аға-інілер мен апа-сіңлілер, ата, әже және немерелер жатады.

Өсиет бойынша мұрагерлік

Әр азамат тірісінде өз дүние-мүлкін қалаған тұлғаға мұра етіп қалдыра алады. Өсиет бойынша мұрагерлік — азаматтың заңда белгіленген тәртіппен, тірі кезінде жасаған өз мүлкін кімге қалдыру жөніндегі ерікті өкімі.

Нысаны және куәландыру

Өсиет жазбаша түрде жасалады. Оны нотариус немесе жергілікті әкімшілік куәландырады. Өсиетке мұра қалдырушы қол қояды.

Қол қою мүмкін болмағанда

Егер денсаулық жағдайына немесе өзге себептерге байланысты мұра қалдырушы қол қоя алмаса, оның орнына басқа адам қол қоя алады. Бұл кезде нотариус немесе уәкілетті лауазымды тұлға қатысуға тиіс.

Шектеулер және өзгерту

  • Әрекет қабілеттілігі жоқ немесе өз әрекетінің мәнін түсінбейтін адам өсиетке қол қоя алмайды.
  • Мұра қалдырушы өсиетті өзгертуге немесе жоюға ерікті; кейінгі өсиет алдыңғысын күшін жояды.

Өсиет бойынша мұрагерлер кім болуы мүмкін?

  • Заң бойынша мұрагерлер
  • Заң бойынша мұрагерлікке кірмейтін өзге тұлғалар
  • Мемлекет және жеке ұйымдар

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. 1. Құқық негіздері. Оспанов Қ. И. Алматы, 2006.
  2. 2. Мемлекет және құқық негіздері. Дулатбеков Н. Астана, 2001.