Қазақша рефераттар

Бақылау формалары

Құжат туралы мәлімет

Ұйым

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі.
Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдер университеті.
Ағылшын, неміс, француз тілдері факультеті.
Педагогика және психология кафедрасы (бас корпус, 309-бөлме).

Пән

«Этнопедагогика» пәні бойынша силлабус.
Оқу формасы: күндізгі.
Курс: 2, семестр: 3.
Емтихан: 3-семестр.

Көлемі

Кредит
1
Аудиториялық
13 сағат
ОСӨЖ
13 сағат
СӨЖ
14 сағат

Барлығы: 40 сағат.

Құрастырушылар және кеңесші

  • Доцент К. М. Қалиева
  • Доцент А. Б. Елькеева
  • Ғылыми кеңесші: филология ғылымдарының кандидаты, доцент Б. С. Жұмағұлова

Рецензент және жалпы редакция

  • Педагогика ғылымдарының докторы, профессор К. С. Успанов
  • Жалпы редакциясын басқарған: филология ғылымдарының докторы, профессор, ЖМ ХҒА академигі С. С. Құнанбаева

Силлабус университеттің ҒӘК мәжілісінде талқыланып, бекітілді (хаттама № 6, 2005 жылғы 4 сәуір).

Силлабус құрылымы

Оқу курсының силлабусы төмендегі бөлімдерден тұрады.

  1. 1

    Түсіндірме хат

    Курстың мақсаты, міндеттері, технологиялық негіздері.

  2. 2

    Пәндік құрылым

    Модульдер бойынша мазмұн және әдебиеттер.

  3. 3

    Тақырыптық-мазмұндық жоспар

    Апталық бірізділік, сабақ түрлері, бақылау.

  4. 4

    Модульдік интегративті құрылым

    Проблемалық сұрақтар жүйесі.

  5. 5

    СӨЖ-ді ұйымдастыру

    Өзіндік жұмыстардың түрлері мен көлемі.

  6. 6

    Сапа менеджменті

    Кәсіби дайындық сапасын ұйымдастыру.

  7. 7

    Бағалау өлшемдері

    Білім, білік, дағды көрсеткіштері (СӨЖ-ді қоса).

  8. 8

    Оқу материалдары

    Курсты меңгеруге арналған ресурстар.

  9. 9

    Диплом жұмыстарының тақырыптары

    Ұсынылатын бағыттар тізімі.

  10. 10

    Атаулар сөздігі

    «Этнопедагогика» курсы бойынша негізгі ұғымдар.

  11. 11

    Күтілетін нәтиже

    Курсты аяқтағандағы құзыреттер.

  12. 12

    Жетістік алғышарттары

    Нәтижеге қол жеткізудің шарттары.

  13. 13

    Методикалық ұсыныстар

    СӨЖ-ді орындау бойынша нұсқаулықтар.

Түсіндірме хат

Нормативтік негіз

Бағдарлама 05019 – «Шетел тілі: екі шетел тілі» мамандығы бойынша 3.08.019–2004 Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартына сәйкес құрастырылды.

Кредиттік технология ұғымы

Кредиттік технология (лат. credit – «сенім») — білім алушының өздігінен білім алуын, сондай-ақ білімді шығармашылықпен игеру деңгейін арттыруға бағытталған білім беру жүйесі. Ол білім траекториясын дараландыруға және таңдауға негізделіп, оқу жүктемесін кредиттер арқылы есептеуді көздейді.

Мақсаты мен негізгі міндеттері

Мақсаты: болашақ маманның пәндік білімін бекітуге бағытталған кең көлемді кәсіби базалық дайындықты қамтамасыз ету.

Міндет: студенттердің кәсіби шығармашылығын дамыту.

Міндет: өздігінен білім алуға қажеттілікті қалыптастыру.

Этнопедагогика курсының мақсаты

Курстың негізгі мақсаты — студенттерді халықтық педагогиканың негізгі идеялары мен тәжірибелерімен таныстыру және оларды қазіргі оқу-тәрбие үдерісінде шығармашылықпен қолдану біліктері мен дағдыларын қалыптастыру.

Бағдарлама шеңберіндегі міндеттер

  • Ғылыми-педагогикалық және этнопедагогикалық әдебиеттерді оқып-үйрену.
  • Этнопедагогикалық білім беру тұжырымдамаларымен танысу.
  • Халықтық педагогиканы оқу-тәрбие үдерісіне енгізудегі озық тәжірибені зерттеп, қорытындылау.
  • Сыныптан тыс этнопедагогикалық жұмысты жоспарлау, тәрбиелік міндеттерді анықтау және шешу, түрлі әдіс-тәсілдерді таңдап қолдану.

Пререквизиттер, корреквизиттер, постреквизиттер

Пререквизиттер

Орта, жалпы, бастауыш және орта кәсіби білім берудің мемлекеттік стандартында қарастырылатын пәндер: адам және қоғам, әдеп, әдебиет және т.б.

Корреквизиттер

Студенттер қатар оқып-үйренетін пәндер: философия, Қазақстан тарихы, мәдениеттану, әлеуметтану, мамандыққа кіріспе және т.б.

Постреквизиттер

Кейінгі семестрлер мен курстарда оқытылатын пәндер: педагогика, педагогика тарихы, тәрбие жұмысының әдістемесі, этнопсихология.

Күтілетін кәсіби біліктер мен нәтижелер

  • Халық педагогикасының түрлі тұжырымдамаларын және этникалық педагогиканың негізгі категорияларын ғылыми тұрғыдан талдау.
  • Халықтық-педагогикалық құбылыстарға дербес түсіндірме беру.
  • Этнопедагогикалық зерттеудің объектісін, пәнін және міндеттерін анықтау.
  • Әртүрлі этностардың озық тәрбиелік дәстүрлерін талдау, салыстыру және бағалау.
  • Педагогикалық міндеттерді шешуде этнопедагогикалық білімді тәжірибеде қолдану.

Пәннің мазмұны және оқу-тақырыптық жоспар

Бөлім / тақырып Барлығы Аудитория ОСӨЖ СӨЖ
1-модуль (жалпы) 40 13 13 14
I тарау. Этнопедагогиканың теориялық негіздері 12 4 4 4
1.1. Этнопедагогика пәні және міндеттері 3 1 1 1
1.2. Этнопедагогиканың пайда болуы және даму тарихы 3 1 1 1
1.3. Қазақстандағы этнопедагогика дамуының тарихи жолы 3 1 1 1
1.4. Этникалық тәрбиенің ерекшеліктері және оларды айқындайтын факторлар 3 1 1 1
II тарау. Халық педагогикасының мәні мен мазмұны 21 7 7 7
2.1. Халық идеалындағы «жетілген адам» және оны тәрбиелеу тәжірибесі 3 1 1 1
2.2. Отбасы тәрбиесі — халық педагогикасының негізгі өзегі 3 1 1 1
2.3. Халық педагогикасындағы ақыл-ой тәрбиесі 3 1 1 1
2.4. Еңбек тәрбиесі — халық педагогикасындағы жетекші бағыт 3 1 1 1
2.5. Адамгершілік тәрбие — халық педагогикасының іргетасы 3 1 1 1
2.6. Халық педагогикасындағы эстетикалық тәрбие 3 1 1 1
2.7. Дене тәрбиесі — халық педагогикасының құрамдас бөлігі 3 1 1 1
III тарау. Мектептегі әдістемелік жұмыс 7 2 2 3
3.1. Халық педагогикасын оқу-тәрбие үдерісіне енгізу — өзекті мәселе 3 1 1 1
3.2. Халық педагогикасын мектеп тәжірибесінде пайдалану жолдары 4 1 1 2

Модуль 1: Негізгі тақырыптар мазмұны

1.1. Этнопедагогика пәні және міндеттері

Этнопедагогиканың болашақ мұғалімнің кәсіби дайындығын қамтамасыз етудегі орны мен рөлі қарастырылады. Этнопедагогика ғылым ретінде халықтың педагогикалық білімдері мен тәжірибесін тұтас жүйе ретінде зерттеудің маңызын ашады. Халық педагогикасының ғылыми педагогикамен байланысы, өзара ықпалы, сондай-ақ этнопедагогикалық құбылыстарды зерттеудегі әртүрлі көзқарастар (әлеуметтік-тарихи, этнографиялық және этномәдени) талданады.

Негізгі ұғымдар

Білім беруді этнизациялау; тәрбие мен білім берудің ұлттық жүйесі; этнопедагогика; халық педагогикасы; халықтық тәрбие; халықтық педагогикалық мәдениет; этникалық тәрбие жүйесі.

1.2. Пайда болуы және даму тарихы

Этнопедагогиканың тарихи кезеңдері, халықтық педагогикалық дәстүрлердің педагогикалық ой дамуына ықпалы сипатталады. Я. А. Коменский, И. Г. Песталоцци, К. Д. Ушинский еңбектеріндегі «тәрбиенің халықтығы» қағидасы және кеңестік дәуірдегі зерттеулер (Г. Н. Волков, Я. И. Ханбиков, Е. Н. Христова, Э. Днепров және т.б.) қарастырылады. Сонымен бірге, қазіргі кезеңнің өзекті мәселелері мен міндеттері айқындалады.

Негізгі ұғымдар

Этнопедагогикалық идеялар; этнопедагогикалық ой; этнопедагогика ғылымы.

1.3. Қазақстандағы этнопедагогика дамуының тарихи жолы

Орхон–Енисей жазба ескерткіштеріндегі тәрбие, мінез-құлық нормалары туралы түсініктер; «Қорқыт ата» кітабының халық педагогикасы ескерткіші ретіндегі орны; әл-Фараби, М. Қашғари, Ж. Баласағұни мұраларындағы тәрбиелік идеялар талданады. Қазақ ағартушыларының (Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев, Ш. Құдайбердіұлы, А. Байтұрсынов және т.б.) еңбектеріндегі халықтық тәрбие мәселелері және қазіргі ғалымдардың көзқарастары қарастырылады.

Негізгі ұғымдар

Қазақ этнопедагогикасы; этнопедагогикалық білім беру тұжырымдамасы.

1.4. Этникалық тәрбиенің ерекшеліктері және факторлары

Этникалық тәрбиенің ерекшеліктері табиғи және тарихи жағдайлардың нәтижесі ретінде қарастырылады. Еңбек әрекеті, тұрмыс, дін, дәстүр, салт және әдет-ғұрыптардың педагогикалық мәдениетке ықпалы ашылады. Ұлттық мінез бен этникалық тәрбие жүйесінің өзара байланысы, сондай-ақ ана тілінің жүйетүзуші негіз ретіндегі рөлі көрсетіледі.

Негізгі ұғымдар

Ұлттық мінез; этникалық тұлға; этникалық өзіндік сана; ана тілі; дәстүр; салт; әдет-ғұрып; этникалық стереотип; этномәдени орта; тұлғаның этномәдени тұрғыдан әлеуметтенуі.

II тарау: Халық педагогикасының мәні мен мазмұны

2.1. «Жетілген адам» идеалы

Тұлға туралы халықтық түсінік және «жетілген адам» идеалы халықтық тәрбиенің мақсаты ретінде сипатталады. Жас ұрпақ өмірі мен іс-әрекетін ұйымдастырудың кешенді формалары, тәрбиенің салаларының өзара байланысы қарастырылады. Халықтық тәрбиенің әдістері ретінде бата, тілек, алғыс, өсиет, мақұлдау, сөгу, кінәлау, кеңес, ишара, көндіру, иландыру, сенім, бұйыру, қарғыс сияқты ықпал ету тәсілдері жүйеленеді.

Негізгі ұғымдар

Тұлғаның халықтық идеалы; халықтық тәрбие құралдары; халықтық тәрбие әдістері; халық тәрбиешілері.

2.2. Отбасы тәрбиесі

Отбасылық дәстүрлі мәдениет халықтың рухани мәдениетінің құрамдас бөлігі ретінде талданады. Ата-ана алғашқы тәрбиеші ретіндегі рөлін атқарады; балаға жақындықтың көрініс беру формалары және үлкендермен қарым-қатынас әдебі сипатталады. Қыз және ұл балалар тәрбиесінің ерекшеліктері, отбасылық өмірге дайындық мәселелері қарастырылады.

Негізгі ұғымдар

Отбасылық тәрбие дәстүрлері; отбасы этнопедагогикасы; отбасылық қарым-қатынастар.

2.3. Ақыл-ой тәрбиесі

Ақыл-ой тәрбиесіне халықтық көзқарас және білім, білік, дағды қалыптастыру құралдары қарастырылады: ертегілер, жұмбақтар, эпостар, мақал-мәтелдер, жаңылтпаштар, санамақтар, арифметикалық тапсырмалар, дидактикалық ойындар және т.б. Халықтық білімдердің (халық медицинасы, халық күнтізбесі) тәрбиелік әрі білімдік мәні ашылады.

Негізгі ұғымдар

Халықтық дүниетаным; халықтық дидактика; халықтық медицина; халық күнтізбесі; халықтық білімдер.

2.4. Еңбек тәрбиесі

Еңбекке қатынас, еңбек дәстүрлерінің педагогикалық мәні және халық қолөнерінің тәрбиелік әрі білімдік маңызы қамтылады. Балаларды еңбекке баулудың дәстүрлі құралдары мен әдістері жүйеленеді.

Негізгі ұғымдар

Дәстүрлі қолөнер; халықтық қолданбалы өнер; еңбек әндері; халықтық еңбек дәстүрлері.

2.5. Адамгершілік тәрбиесі

Адамгершіліктің халықтық идеалдары, дәстүр мен салт-сананың тәрбиедегі орны, халықтық мерекелердің педагогикалық рөлі қарастырылады. Сезімге, санаға және мінез-құлыққа әсер ету тәсілдері талданып, халықтық этиканың бүгінгі оқу-тәрбие міндеттерін шешудегі маңызы айқындалады.

Негізгі ұғымдар

Халықтық адамгершілік идеал; халықтық мораль; халықтық этика; адамгершілікке тәрбиелеудің халықтық әдістері.

2.6. Эстетикалық тәрбие

Әсемдікке халықтық көзқарас, эстетикалық тәрбиенің мақсаты мен міндеттері, сондай-ақ халықтық құралдары мен әдістері қарастырылады. Қолданбалы өнер және халықтық музыкалық мәдениеттің тәрбиелік ықпалы ерекше атап өтіледі.

Негізгі ұғымдар

Халықтық эстетикалық мәдениет; эстетикалық тәрбие құралдары; эстетикалық тәрбие әдістері.

2.7. Дене тәрбиесі

Салауатты ұрпақ тәрбиелеу халық педагогикасының басты мақсаттарының бірі ретінде қарастырылады. Бала денесін шынықтырудың халықтық әдіс-тәсілдері, халық ойындары мен мерекелердің шыдамдылық, икемділік, ерік-жігер сияқты қасиеттерді қалыптастырудағы рөлі талданады. Дене тәрбиесінің халықтық тәжірибесін қазіргі оқу-тәрбие міндеттерін шешуде қолданудың маңыздылығы көрсетіледі.

Негізгі ұғымдар

Халықтық ойындар; жарыстар; дене шынықтырудың халықтық әдістері мен тәсілдері.

III тарау: Мектептегі әдістемелік жұмыс

3.1. Енгізудің өзектілігі

Халық педагогикасын оқу-тәрбие үдерісіне енгізудің теориялық және әдістемелік мәселелерін зерттеудің өзектілігі негізделеді. «Атамекен», «Елім-ай» ұлттық бағдарламаларының жалпы білім беретін мектептердегі этнопедагогикалық жұмысты жүзеге асырудағы маңызы ашылады. Мұғалімнің этнопедагогикалық жұмысты ұйымдастырудағы рөлі айқындалады.

Негізгі ұғымдар

Этнопедагогикалық білім беру; мұғалімнің этнопедагогикалық мәдениеті; тәрбиенің ұлттық бағдарламасы.

3.2. Пайдалану жолдары

Мектептегі этнопедагогикалық жұмыстың мақсаттары, міндеттері және негізгі бағыттары қарастырылады. Пән сабақтарының этникалық тәрбие берудегі орны айқындалып, сыныптан тыс жұмыстың мазмұны мен ұйымдастыру формалары (экскурсиялар, диспуттар, конкурстар және т.б.) жүйеленеді.

Негізгі ұғымдар

Сыныптан тыс этнопедагогикалық жұмыс; сабақтағы этнопедагогикалық жұмыс.

Негізгі және қосымша әдебиеттер

Негізгі әдебиеттер

  1. Христова Е. Л. Народная педагогика: историографические и теоретико-методологические проблемы. Автореф. дис. ... канд. пед. наук. М., 1988.
  2. Волков Г. Н. Этнопедагогика. Чебоксары, 1974.
  3. Кожахметова К. Ж. Казахская этнопедагогика: методология, теория, практика. Алматы: Ғылым, 1998.
  4. Этническая педагогика / Под ред. В. А. Пятина и др. Астрахань, 1995.
  5. Әбілова З. А., Қалиева К. М. Этнопедагогика. Алматы, 1999.
  6. Жарықбаев Қ. Б., Қалиев С. Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. Алматы, 1994.
  7. Рудь Ю. А. Методологические и теоретические проблемы изучения народной педагогики (логико-исторический аспект). М., 1980.
  8. Христова Е. Н. Об уточнении понятийного аппарата этнопедагогики. Советская педагогика, № 7, 1989.
  9. Ханбиков Я. Некоторые вопросы изучения народной педагогики. М., 1966.
  10. Измайлов А. Э. Народная педагогика: Педагогические воззрения народов Средней Азии и Казахстана. М.: Педагогика, 1991.
  11. Стельмахович М. И. Народная педагогика. Киев, 1985.
  12. Васильцова З. П. Мудрые заповеди народной педагогики. М.: Педагогика, 1988.
  13. Ұзақбаева С. А., Кожахметова К. Ж. Концепция этнопедагогического образования студентов высшей школы. Алматы, 1998.
  14. Этнопедагогика материалдарын тәрбие процесінде қолдану. Алматы, 1998.
  15. Магауова А. С. Болашақ мұғалімді халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдануға даярлау. Автореф. дисс. ... канд. пед. наук. Алматы, 1995.
  16. М. Ғабдуллин. Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес. Алматы: Мектеп, 1966.
  17. Христова Е. Н. Понятие «народная педагогика» в советской историко-педагогической литературе. Актуальные вопросы историографии и источниковедения истории школы и педагогики. М., 1986.

Қосымша әдебиеттер

  1. Волков Г. Н. Этнопедагогика. Проект программы. Чебоксары.
  2. Атамекен бағдарламасы. Егеменді Қазақстан, 27.08.1991.
  3. Гашимов А. Азербайджанская народная педагогика. Баку, 1970.
  4. Пирлиев К. Народная педагогика и современность. Ашхабад, 1983.
  5. Алиев А. Народные традиции и обычаи и их роль в формировании нового человека. Махачкала, 1968.
  6. Семья и семейные обряды у народов Средней Азии и Казахстана. М.: Наука, 1978.
  7. Афанасьев В. Г. Этнопедагогика нерусских народов Сибири и Дальнего Востока. Якутск, 1976.
  8. Пермяков Г. Н. Пословицы и поговорки народов Востока. М.: Наука.
  9. Адамбаев Б. Халық даналығы. Алматы: Мектеп, 1976.
  10. Хинтибидзе А. Идеи воспитания в грузинском народном творчестве. Тбилиси.
  11. Мирзоев Ш. Содержание, формы и методы воспитания в народной педагогике Дагестана. М.: АКД, 1987.
  12. Шоров И. Адыгская народная педагогика. Казань, 1994.
  13. Традиционное воспитание народов Сибири. Л., 1988.
  14. Казахи / Ред. коллегия: М. Қ. Қозыбаев и др. Алматы: Қазақстан, 1995.
  15. Сафаров Н. Прогрессивные идеи и опыт народной педагогики Узбекистана. Автореф. дисс. ... канд. пед. наук. Ташкент, 1993.
  16. Хофман Ф. Мудрость воспитания. М.: Педагогика, 1979.
  17. Ұзақбаева С. А., Кожахметова К. Ж. Использование материалов казахской этнопедагогики при изучении педагогических дисциплин. Алматы, 1997.

Тақырыптық жоспардан үзінді (апталық құрылым)

Төменде силлабустың тақырыптық-мазмұндық жоспарының берілген мәтіндегі фрагменті ықшамдалып ұсынылды: тақырыптар, апта бойынша реттілік, аудиториялық сабақ, ОСӨЖ және СӨЖ тапсырмаларының үлгілері.

Апта Тақырып Аудитория ОСӨЖ СӨЖ
1 1.1. Этнопедагогика пәні және міндеттері Кіріспе лекция (1 сағ.) Ғылыми пікірталас (1 сағ.) Әдебиетке аннотация жазу, конспектілеу; анықтамаларды салыстырмалы талдау
2 1.2. Этнопедагогиканың пайда болуы және даму тарихы Аналитикалық-шолу лекциясы (1 сағ.) Шағын топ әдісі (1 сағ.) Библиография құрастыру; дереккөздерге шолу
3 1.3. Қазақстандағы этнопедагогика дамуының тарихи жолы Проблемалық лекция (1 сағ.) Ғылыми пікірталас (1 сағ.) Қазақстандағы этнопедагогика дамуының жағдайы мен перспективалары бойынша талдау