Қой малдарының жүн өнімділігі
Оқу-әдістемелік құжат
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі · Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті · Аграрлық факультет
Құжат: ПОӘК 042-18-22.1.8101–2013 · Басылым № ________ / 20_____
Семей
2013
Алғы сөз және бекіту деректері
Құрастырған
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті, «Мал шаруашылығы және аңшылықтану (морфология негіздерімен)» кафедрасы.
Доцент м.а.: Габдуллин П.Р. (2013 ж.)
Қаралған және ұсынылған
- Кафедра мәжілісінде талқыланған (2013 ж., хаттама № ___). Кафедра меңгерушісі: Тугамбаева С.М.
- Аграрлық факультет ОӘБ мәжілісінде қаралған (2013 ж., хаттама № ___). Төраға: А. Тлеубаева
- Университет ОӘК мәжілісінде бекітілген және баспаға ұсынылған (2013 ж., хаттама № ___). ОӘК төрайымы: Г. Искакова
Ескерту: Бұл басылым пән бойынша оқу процесін ұйымдастыру тәртібін жүйелеуге арналған және алғаш рет енгізілген.
1. Қолданылу аймағы
«Қой шаруашылығы, жүні, еті және елтірісін өндіру технологиясы» пәнінің оқытушыға арналған оқу жұмыс бағдарламасы 5В080200 «Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы» мамандығы студенттеріне арналған оқу-әдістемелік кешеннің құрамына кіреді.
Құжат қой өсіру, тұқым ерекшеліктері, қой өнімдері (ет, жүн, елтірі) өндірісінің негізгі технологиялары бойынша оқу процесін ұйымдастырудың орындалу тәртібін регламенттейді және «Мал шаруашылығы және аң өсіру технологиясы» кафедрасында қолдануға арналған.
2. Нормативтік сілтемелер
Оқу процесін ұйымдастыру осы пән бойынша төмендегі құжаттардың талаптарына сәйкес жүзеге асырылады:
- Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің элективті пәндер каталогы (2013).
- «Қой шаруашылығы, жүні, еті және елтірісін өндіру технологиясы» пәнінің оқу бағдарламасы — УСТ 042-СМУ-4-2013.
- Пәннің оқу-әдістемелік кешендерін жасау және рәсімдеуге қойылатын жалпы талаптар — ҚП 042-1.01-2013.
- Пәннің оқу-әдістемелік кешенінің құрылымы және мазмұны (құжаттандыру процедурасы).
3. Жалпы ережелер
3.1. Пәннің қысқаша мазмұны
Пән қой шаруашылығында ет, жүн және елтірі өндіру технологияларын қамтиды. Оқыту барысында қой тұқымдарының ерекшеліктері, өнімділікті интенсивтендіру жолдары, ұдайы өсудің теориялық және практикалық негіздері, күтіп-бағу, сұрыптау және өсіру биотехнологиялары қарастырылады.
Негізгі тақырыптар: жүн өндіру технологиясы, көбею әдістері, өнімділік пен асыл тұқымдылықты бағалау, жүнді кластау, жүннің физика-механикалық қасиеттері және ақаулары.
3.2. Курстың мақсаты
- Қойдың биологиялық ерекшеліктерін және одан алынатын ет пен жүн өнімділігін арттыру жолдарын меңгерту.
- Ет пен жүн өнімділігіне әсер ететін факторларды, сапа көрсеткіштерін және дайындау стандарттарын түсіндіру.
- Қой тұқымдары, өсірілетін өңірлері, өнімділік ерекшеліктері және өндірістік биотехнологиялар бойынша терең теориялық білім беру.
3.3. Пәннің негізгі міндеттері
- Қойдың биологиялық және шаруашылықтық ерекшеліктерін оқып үйрену.
- Аз шығынмен экологиялық таза өнім алу қағидаларын түсіндіру.
- Селекция және асылдандыру, азықтандыру, күтіп-бағу, өнім өндіру және алғашқы өңдеу негіздерін қазіргі ғылым жетістіктерімен ұштастыра оқыту.
3.4. Оқу нәтижелері (студент нені біледі және істей алады)
Білуі керек
- Қойдың шаруашылықтық және өнімділік сапаларын бағалау негіздерін.
- Жүннің технологиялық қасиеттерін; таза талшық шығымын және жүн класын анықтау тәсілдерін.
- Қой шаруашылығында генетикалық ресурстарды тиімді пайдалану қағидаларын.
- Жүн мен ет өндірудің заманауи технологияларын қолдану бағыттарын.
Меңгеруі керек
- Асыл тұқымдылық және өнімділік, шаруашылықтық және биологиялық ерекшеліктерді талдау.
- Қой жүнін өндіру технологиясының негізгі кезеңдері.
- Қойдың көбею (репродукция) әдістері.
- Өнімділік пен асыл тұқымдылықты бағалау және жүнді кластау тәртібі.
Істей алуы керек: қой малдарының асыл тұқымдылық және өнімділік көрсеткіштері бойынша бағалау жұмыстарын жүргізу, алынған білімді ауыл шаруашылығы тәжірибесінде қолдану.
Түсінуі керек: ет және жүн өнімдерінің сапасын арттыру мақсатында әртүрлі бағыттағы қой тұқымдарын өсірудің мәнін, өндірістік мақсат қою мен нәтижені өлшеудің маңызын.
3.5. Пререквизиттер
- Мал шаруашылығы негіздері
- Ауыл шаруашылығы малдарын азықтандыру
- Ауыл шаруашылығы малдарын өсіру және селекциясы
3.6. Постреквизиттер
- Шошқаларды интенсивті өсіру биотехнологиясы мен селекциясы
- Мал шаруашылығы және құс шаруашылығын асылдандыру ісі
- Эмбриоинженерия
- Селекция: генетикалық үрдістерді болжау және модельдеу
Оқу жүктемесі (кесте 1)
| Курс | Семестр | Кредит | ДР (сағ) | ЗТ (сағ) | ОБӨЖ (сағ) | СӨЖ (сағ) | Барлығы (сағ) | Бақылау |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 4 | 7 | 3 | 15 | 30 | 22,5 | 67,5 | 135 | Емтихан |
4. Оқытушыға арналған оқу жұмыс бағдарламасының мазмұны
Төменде пәннің модульдері мен негізгі тақырыптары ықшам түрде берілген. Бұл құрылым дәріс, тәжірибелік/зертханалық сабақтарды жоспарлауға арналған.
1-модуль: Қой шаруашылығының маңызы · 1-блок: Қой жүнінің типтері мен топтары
- Халық шаруашылығындағы қой шаруашылығының маңызы
- Қой жүнінің типтері мен топтары
- Қой жүнінің физика-механикалық қасиеттері
- Қой тұқымдары
- Таза талшық шығымын анықтау
- Жүн ақаулары
- Қойдың жүн өнімділігі
- Шайырдың маңызы
- Қой жүнін дайындау стандарты
- Жүн өндіру технологиясы
- РБ1
2-модуль: Сұрыптау және жұп таңдау · 2-блок: Қой жүнін кластау
- Ет өнімділігі және оны арттыру әдістері
- Қойдың сүт өнімділігі
- Қойды сұрыптау және жұп таңдау
- Биязы жүнді кластау
- Биязылау жүнді кластау
- Ұяң жүнді кластау
- Қылшық жүнді кластау
- Ешкі жүнін кластау
3-модуль: Өсіру әдістері · 3-блок: Бонитировка
- Қой өсіру әдістері
- Қой және ешкі бонитировкасы
- Қойдың көбеюі
- Қойды күтіп-бағу және азықтандыру
- Биязы жүнді қой бонитировкасы
- Биязылау жүнді қой бонитировкасы
- Ұяң жүнді қой тұқымдарын бонитировкалау
- Қылшық жүнді қой тұқымдарын бонитировкалау
- РБ2
5. Студенттердің өздік жұмыстары үшін тақырыптар тізімі
Өздік жұмыс тақырыптары студенттің пәнді тереңдетіп меңгеруіне, ғылыми-тәжірибелік әдебиетпен жұмыс істеуіне және талдау дағдысын дамытуға бағытталған.
6. Пәннің оқу-әдістемелік картасы (қысқаша)
Бұл карта дәріс және тәжірибелік сабақтар мазмұнын, қолданылатын көрнекі құралдарды, өз бетімен оқуға арналған сұрақтарды және бақылау түрлерін үйлестіруге арналған.
| Модуль/тақырып (дәріс) | Тәжірибелік/семинар | Көрнекі құралдар | Өз бетімен оқу | Бақылау |
|---|---|---|---|---|
| Қой шаруашылығының маңызы | Қой жүнінің типтері мен топтары | Қой жүні эталондары | Қой шаруашылығының қазіргі жағдайы | Ауызша сұрау |
| Қой тұқымдары | Таза талшық шығымын анықтау | Буклет | Қой шаруашылығының негізгі бағыттары | Ауызша сұрау, тапсырма нәтижесі |
| Қойдың жүн өнімділігі | Шайырдың маңызы; дайындау стандарты | Стандарттар | Жүн бағытындағы қой тұқымдары | Ауызша сұрау, тапсырма нәтижесі |
| Ет өнімділігі және арттыру әдістері | Биязылау жүнді кластау | Жүн стандарттары | Ет өндірудің жаңа технологиялары | Ауызша сұрау, тапсырма нәтижесі |
| Өсіру әдістері | Биязы жүнді қой бонитировкасы | Нұсқаулықтар | Шет елдердегі қой тұқымдары | Ауызша сұрау, тапсырма нәтижесі |
7. Оқу-әдістемелік әдебиеттермен қамтамасыз ету картасы
| № | Оқулық/құрал атауы | Дана | Студент | Қамтамасыз ету, % |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Сәбденов Қ.С., Құлатаев Б.Т. «Қой шаруашылығы және жүн, қаракөл мен ет өндіру тәсілдері» (практикум), 2006 | 10 | 5 | 100 |
| 2 | Бурамбаева Н.Б., Нуржанова Г.Х., Ахметова Б.С. «Қой шаруашылығының практикумы», Алматы, 2009 | 1 | 5 | 20 |
8. Әдебиеттер
8.1. Негізгі әдебиеттер
- Сәбденов Қ.С., Құлатаев Б.Т. «Қой шаруашылығы және жүн, қаракөл мен ет өндіру тәсілдері» (практикум). 2006.
- Бурамбаева Н.Б., Нуржанова Г.Х., Ахметова Б.С. «Қой шаруашылығының практикумы». Алматы, 2009.
8.2. Қосымша әдебиеттер
- Нұрғазы, Қ.Ш. «Мал шаруашылығы негіздері» (практикум). Алматы, 2008.
- Шәкенов, Е. «Зоотехния негіздері». Астана, 2007.
- Садықулов, Т. «Мал өсіру және селекция пәнінің практикумы». Алматы, 1998.
- «Қой шаруашылығы және қаракөл мен ет өндіру тәсілдері». Алматы, 1992.
Қысқаша түйін
Бұл пән бағдарламасы қой шаруашылығы өнімдерін (ет, жүн, елтірі) өндірудің технологиялық негіздерін, асылдандыру мен бағалау әдістерін, сондай-ақ стандарттау және сапаны басқару қағидаларын оқу процесіне жүйелі түрде енгізуге бағытталған.
Негізгі акцент
Өнімділікті арттыру: тұқым, азықтандыру, күтіп-бағу және биотехнологияның өзара байланысы.
Сапа және стандарт
Жүн қасиеттерін бағалау, ақауларды анықтау және дайындау стандарттарын сақтау.
Бағалау және селекция
Сұрыптау, жұп таңдау және бонитировка арқылы асыл тұқымдылық әлеуетін күшейту.