Өсімдіктер әлемі таңқаларлық
Ақсу–Жабағылы қорығы: Қазақстан табиғатының ғылыми лабораториясы
Ақсу–Жабағылы қорығы — Қазақстандағы тұңғыш қорық. Ол Талас Алатауының (Батыс Тянь-Шань) солтүстік-батыс бөлігі мен Өгем жотасын қамтиды. Қорық Жамбыл облысының Жуалы ауданы және Түркістан облысының (бұрынғы Оңтүстік Қазақстан) Тұрар Рысқұлов ауданы аумағында орналасқан. Географиялық тұрғыдан ол Ақсу және Жабағылы өзендерінің аралығында жатыр.
Қорықтың орны
Батыс Тянь-Шань таулар жүйесінде, әртүрлі биіктік белдеулерін біріктіретін аймақта орналасқан.
Құндылығы
Сирек әрі эндемик түрлердің мекені; ландшафттардың әр алуандығы табиғи кешендердің тұтастығын сақтайды.
Жер бедері мен табиғи белдеулер
Қорық аумағында ылғалды дала мен кең жазықтар арша өскен алқаптармен ұштасып, әрі қарай жіңішке бұталар мен таулы ормандарға жалғасады. Қатаң қарлы шыңдардың бөктерінде түрлі түсті альпілік гүлдер жайқалады. Бұл контраст — Ақсу–Жабағылы табиғатының ең әсерлі белгілерінің бірі.
Ақсу аңғары
Ақсу өзенінің аңғары қорықты кесіп өтіп, кей жерлерде шамамен 500 метрге жуық тереңдікке дейін ойылып түскен шатқал түзеді. Өзендер терең аңғарларға құйылып, ақырған сарқырамаларды қалыптастырады.
Өсімдіктер әлемі
Ақсу–Жабағылы флорасы ерекше бай. Мұнда мүктің 61 түрі, қынаның 58 түрі және жоғары сатыдағы өсімдіктердің 1400 түрі кездеседі. Қорық сирек ұшырасатын, тек осы өңірге тән өсімдіктердің де отаны саналады.
- Тас ағашы — ерекше тамыр жаюымен танымал өсімдік.
- Amaranthus grandifolia — құнды майға бай өсімдік ретінде атап өтіледі.
Жануарлар дүниесі
Қорық фаунасы да алуан түрлі. Мұнда құстардың 238 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 9 түрі, қосмекенділердің 2 түрі және балықтың 2 түрі тіршілік етеді. Омыртқасыз жәндіктердің де көптеген түрі осы өңірде таралған.
Құстар әлемінен
Аспанда мұртты құмай, грифон, жыланбүркіт және бүркіт қалықтайды. Тасты жартастар арасынан тау кекіліктерін, ал қарлы өңірлерден қар әтешін ұшыратуға болады.
Жәндіктер әлемі
Күн сәулесі түскен жазықтарда сан алуан көбелек ұшады. Сирек кездесетін Аполлон көбелегін көру де мүмкін.
Ғылым, мұра және құпия іздер
Ақсу–Жабағылы қорығы табиғаттың нағыз ғылыми лабораториясы ретінде бағаланады: мұнда ғылыми-зерттеу жұмыстары үздіксіз жүргізіледі. Сонымен қатар, теңіз деңгейінен шамамен 3000 м биіктіктегі қол жетуі қиын жерлерде жартасқа қашалған бейнелерден тұратын сурет галереялары кездеседі. Онда үй және жабайы жануарлар, сондай-ақ ежелгі адамдардың аң аулау көріністері бейнеленген.
Палеонтологиялық олжалар
Қорықтың сазды топырақ қабаттарынан палеонтологтар тасқа айналған өсімдіктердің, жәндіктердің, балықтардың және кесірткелердің іздерін анықтаған.
Қорытынды
Ақсу–Жабағылы — табиғи белдеулердің тұтастығы сақталған, биоалуантүрлілігі жоғары әрі ғылыми тұрғыдан аса құнды аймақ. Ол Қазақстанның табиғи мұрасын ғана емес, бүкіл Орталық Азияның экожүйелік байлығын танытатын бірегей қорық болып қала береді.