АЛТЫН ЖӘНЕ БАҒАЛЫ МЕТАЛДАРДЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК МҰРАЖАЙЫ
Мұражай туралы
Алтын және бағалы металдардың мемлекеттік мұражайы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1990 жылғы қаулысына сәйкес құрылған. Қызмет бағыты бойынша бұл — ғылыми-зерттеу және мәдени-ағартушылық мекеме, көне дәуірден бүгінгі күнге дейінгі Қазақстан зергерлік өнері ескерткіштерінің негізгі қоймасы.
Мұражай өз коллекцияларын көрмелер арқылы және бұқаралық ақпарат құралдары арқылы кеңінен таныстырады. Қорлар жыл сайын сирек кездесетін, құндылығы жоғары экспонаттармен толықтырылып отырады.
Коллекцияның уақыт кеңістігі
Мұражай коллекциясының тарихи хронологиясы қола дәуірінен, яғни б.з.д. II мыңжылдықтан (б.з.д. XVI–XIV ғасырлар) бастау алады. Сол кезеңнің айқын үлгілерінің бірі — жұқа алтын пластиналардан «алтын жапырақ» стилінде жасалған бұйымдар.
Ерекше назар аударатын дерек
Коллекциядағы ең танымал жәдігерлердің бірі — «Алтын киімдегі жауынгер». Бұл — сақ дәуірінің зергерлік өнеріндегі ең жарқын туындылардың қатарында.
«Алтын киімдегі жауынгер» және «Есік» қорғаны
Мұражайдың теңдесі жоқ экспонаты — 1969–1970 жылдары К. Ақышевтің жетекшілігімен археологтар тобы Алматы маңындағы «Есік» қорғанынан тапқан «Алтын киімдегі жауынгер». Жәдігер б.з.д. V–IV ғасырлармен мерзімделеді.
Сақ жауынгерінің киім үлгісін қалпына келтіру оның жақсы сақталғанының арқасында мүмкін болды. Кешен құрамындағы 4 мыңнан аса алтын бұйым әртүрлі әдістермен — құю, штампылау, қырлау, өрнектеу және өзге де техникалар арқылы орындалған.
XIX ғасырдағы дәстүрлі қазақ зергерлігі
Мұражай коллекциясының ерекше тартымды бөлігі — XIX ғасырдағы дәстүрлі қазақ зергерлік бұйымдары. Күміс пен алтыннан, табиғи және жартылай бағалы тастардан жасалған әшекейлер көрмесі түстердің қанықтығымен және орындау шеберлігімен көз тартады.
Күнделікті өмірдегі бұйымдар
- Жылқы әбзелдері
- Қару-жарақ элементтері
- Әйелдердің зергерлік әшекейлері
Бұл бұйымдардың барлығы күнделікті тұрмыста қолданылып, сонымен қатар жоғары деңгейдегі көркемдік талғамды танытады.
Салтанатқа арналған әшекейлер
Материалы мен орындалуы жағынан айрықша шеберлікпен жасалған «өңіржиек» (кеудеге тағылатын әшекей) және «сәукеле» (қалыңдықтың бас киімі) маңызды салтанатты сәттерде киілген.
Дәстүрдің жалғастығы және бүгінгі зергерлер
Зергерлік бұйым жасау техникасының тамыры тереңде жатыр: қазақ зергерлері көне шеберлердің дәстүрін сақтап, оны ұрпақтан ұрпаққа жеткізді. Бүгінгі зергерлер қалыптасқан үлгілерге ұқыппен қарап, ұлттық өнерді жаңа материалдармен және жаңа көркемдік шешімдермен байыта түсуде.