Информатика және ақпарат
Кіріспе
Бұл жұмыс дәптері 5-сыныпқа арналған информатика оқулығы негізінде әзірленді. Дәптерде оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыруға және меңгерген білімдерін бекітуге арналған түрлі тапсырмалар мен жұмыс түрлері ұсынылған.
Жұмыс дәптерінің басты мақсаты — оқушыны өздігінен еңбектенуге, ойын жүйелі жеткізіп, қорытынды жасауға үйрету. Тапсырмалар сабақ түсіндіру және пысықтау кезеңдерінде, сондай-ақ үй жұмысы ретінде беріледі.
Дәптерді пайдалану нәтижесінде қалыптасатын біліктер
- 1 Суреттер мен кестелерді толықтыру арқылы оқулықтан алған білімді тереңдету.
- 2 Сұрақтарға жауап беру, бос орындарды толтыру арқылы білім деңгейін көтеріп, нақты қорытындыға келу.
- 3 Тапсырмаларды орындау барысында ойлау қабілетін дамыту және информатикаға қызығушылықты арттыру.
Мұғалім бұл материалды білімді бекітуге де, оқушылардың білімін тексеруге де тиімді қолдана алады. Әдістемелік тәсілдер бағдарламалық ортаны меңгеру үдерісін жылдамдатуға және кәсіптік мазмұндағы есептерді шешуге қажетті жұмыс технологияларын жалпылауға көмектеседі.
Оқу-әдістемелік құрал тек оқушыларға ғана емес, компьютерлік технологияларды өз бетінше үйренгісі келетіндерге де пайдалы болады. Барлық жаттығулар мен тапсырмаларды орындау арқылы пайдаланушы компьютермен жұмыс дағдыларын және информатика пәнінің теориялық материалдарын өздігінен меңгере алады.
I тарау. Информатика және ақпарат
Негізгі ұғымдарАнықтамалар мен сұрақтар
Адам ақпаратты қалай қабылдайды?
Информатика дегеніміз не?
Ақпаратты қабылдау арналары
Ақпаратты түрлі арналар арқылы алатынымызды ескере отырып, төмендегі кестені толтырыңыз.
| № | Зат | Қасиеті | Арна | Мүше |
|---|---|---|---|---|
| 0 | Қоңыраулы сағат | Шылдыр | Есту | Құлақ |
| 1 | Есту | |||
| 2 | Көру | |||
| 3 | Сезу | |||
| 4 | Иіскеу | |||
| 5 | Дәм сезу |
Ақпараттық үдерістер және сигнал
Сигнал — ақпаратты тасымалдаушы. Ақпараттық үдерістердің негізінде сигналдар арқылы жүзеге асатын әрекеттер жатады.
«Сигнал» деп қандай әрекеттерді атайды?
Ақпарат жіберу дегеніміз не?
Сигнал түрлері
Ақпарат көлемі және өлшем бірліктері
Ақпараттың ең кіші өлшем бірлігі — бит.
| 1 байт | = 8 бит |
| 1 килобайт (КБ) | = 1024 байт |
| 1 мегабайт (МБ) | = 1024 КБ |
| 1 гигабайт (ГБ) | = 1024 МБ |
| 1 терабайт (ТБ) | = 1024 ГБ |
Символ дегеніміз не?
Жаттығу: ақпараттық көлемді анықтаңыз
«Алақай! Жазғы демалыс аяқталды!»
II тарау. Компьютер
Құрылғылар және пернетақтаКомпьютер — әмбебап есептеуіш машина. Ол ақпаратты енгізуге, өңдеуге, сақтауға және шығаруға арналған құрылғылар мен бағдарламалар жиынтығынан тұрады.
1-тапсырма. Ребусты шешіңіз
Компьютер түрлері және құрылымы
2-тапсырма. Құрылғылардың атауларын жазыңыз
Пернетақта: пернелер қызметі
Enter
Alt
Esc
Ctrl
Delete
Caps Lock
Num Lock
Shift
Компьютердің қосымша құрылғылары
Енгізу
Шығару
Алмасу және сақтау
III тарау. Программалық жабдықтама. Операциялық жүйелер
Жүйе және қосымшаларПрограммалық жабдықтаманың сыныптамасы
Төмендегі сәйкестендіру тапсырмасы арқылы негізгі ұғымдарды бекітіңіз.
| № | Сұрақтар | № | Анықтама / түсініктеме |
|---|---|---|---|
| 1 | Программалық жабдықтама | Ә | Компьютерде сақталатын барлық бағдарламалар: жүйелік ПЖ, қосымшалар, программалау жүйелері |
| 2 | Жүйелік программалық жабдықтама | А | Операциялық жүйе, драйверлер, утилиталар |
| 3 | Программалау жүйелері | З | Бағдарлама құруға арналған орта |
| 4 | Операциялық жүйе | Д | Компьютердің жұмысын басқаратын негізгі бағдарлама |
| 5 | Драйверлер | К | Қосылған құрылғылардың жұмыс істеуі үшін қажетті бағдарлама |
| 6 | Утилиталар | В | Мұрағаттау, дискідегі ақпараттың тұтастығын тексеру, файл іздеу сияқты қызметтер |
| 7 | Қосымшалар | Л | Офистік, деректер қоры, желілік, оқыту, энциклопедиялар, анықтамалар, ойындар және т.б. |
| 8 | Операциялық жүйе түрлері | Б | Windows 95/98/2000/XP/Vista/7/8 |
| 9 | Операциялық жүйенің жүктелуі | Г | Компьютер іске қосылғанда ОЖ дискіден оқылып, жедел жадыға орналастырылады |
| 10 | Стандартты бағдарламалар | Ж | Paint, WordPad, Блокнот, Калькулятор және т.б. |
Операциялық жүйенің негізгі нысандары
Операциялық жүйе дегеніміз
Терезе дегеніміз
Файл
Мысал типтер: txt, doc, rtf, bmp, jpg, gif, wav, mp3, midi, avi, mp4
Бума
Жарлық (таңбаша)
Нысандармен жұмыс
Нысандардың атын өзгерту тәсілдері
Алмасу буфері
IV тарау. Paint графикалық редакторы
Растрлық графикаНегізгі ұғымдар
Графикалық редактор
Paint туралы қысқаша
Барлық растрлық бейнелер нүктелерден — пиксельдерден (picture element) тұрады.
Палитра және түстер
Палитрада әдетте 20 түс көрсетіледі.
Түстер санын кеңейту және дәл мәнін көрсету мүмкіндігі бар.
Түстің дәл мәнін көрсететін түстер
Суретпен жұмыс істеу
Суретті ашу және сақтау
Масштаб және трансформация
Ерекшеленген фрагменттерге қолданылатын амалдар
Суретті баспаға шығару жолы
V тарау. Мәтіндік редактор
WordPadМәтіндік редактор дегеніміз
Пернелер комбинациялары (қысқа пернелер)
| Перне | Пішімі / қызметі | Перне | Пішімі / қызметі |
|---|---|---|---|
| Ctrl + N | Ctrl + A | ||
| Ctrl + S | Ctrl + X | ||
| Ctrl + P | Ctrl + C | ||
| Ctrl + V | Shift |
Сұрақтарға жауап беріңіз
| Сұрақ | Жауап |
|---|---|
| Мәтінді енгізгенде Enter пернесін қай кезде басу керек? | |
| Меңзердің орнын ауыстыру үшін қандай пернелер қолданылады? | |
| Меңзердің сол жағындағы символды өшіру үшін қай перне қолданылады? | |
| Меңзердің оң жағындағы символды өшіру үшін қай перне қолданылады? | |
| Бас әріп енгізу үшін қай пернені басулы күйде ұстап тұрамыз? | |
| Бас әріптер режимін қосатын перне қалай аталады? | |
| Пернетақта тілін ауыстыру үшін қолданылатын пернелер комбинациясын жазыңыз. |
2-жаттығу: құжат құру және сақтау
-
1) «Інжу.doc» атты жаңа құжат құрыңыз және келесі мәтінді енгізіңіз:
ІНЖУ қонақ үйі
«ІНЖУ» қонақ үйі — туристік кешен. Ол балалармен бірге демалуға арналған. Шаңғы тебу алаңдары мен шаңғы мектебі жақын орналасқан. Қонақ үйде мейрамхана, бассейн, монша және гимнастикалық бөлме бар.
Сонымен қатар, қонақ үйде:
- Балаларға кітап оқып беретін, фильмдер көрсететін және әртүрлі мерекелер мен ертеңгіліктер ұйымдастырылатын балабақша;
- Сұйық кристалды теледидар, телефон, балконы мен террасасы бар жайлы бөлмелер (1 түрі — 27 м², 2 түрі — 34 м²);
- Тағамдардың кең таңдауы бар буфет.
-
2) Құжатты сақтаңыз.
Мәтіндік және графикалық ақпарат
WordPad мәтіндік редакторына суреттер қосудың мүмкіндіктерін жазыңыз.
Наурыз көктемде келеді. Табиғат өзгеше түрге енеді. Бұл мереке өміріңізге жақсы өзгеріс әкелсін!
VI тарау. Қосымша стандартты бағдарламалар
Блокнот • Калькулятор • ДыбысБлокнот
«Блокнот» бағдарламасына анықтама беріңіз.
Калькулятор
«Калькулятор» бағдарламасының қызметін сипаттаңыз.
Дыбыстық ақпаратты өңдеу: дыбыс жазу
Дыбыспен жұмыс жасауға арналған бағдарламалар топтамасын атаңыз.
Қосымша: тест тапсырмалары
Төменде бірнеше тест нұсқалары берілген. Олар тақырыптарды бекіту және өзін-өзі тексеру үшін ұсынылады.
Тест №1 (Ақпарат)
1) Ақпараттың ғылыми анықтамасын көрсетіңіз.
- A) Ақпарат — қоршаған орта туралы мәліметтер.
- Б) Ақпарат — анықталмағандықтың азаюы.
- В) Ақпарат — адамдар алатын білімдер.
- Г) Ақпарат — шынайы әлем бейнелері.
- Д) Белгілер мен дыбыстар формасындағы хабарлар.
2) Істің шынайы жағдайын бейнелейтін ақпарат қалай аталады?
- A) түсінікті
- Б) объективті
- В) қолжетімді
- Г) толық
- Д) пайдалы
5) Адам ақпараттың ең көп мөлшерін қай мүше арқылы алады?
- A) есту органдары
- Б) көру органдары
- В) сипап сезу органдары
- Г) дәм рецепторлары
- Д) иіс органдары
Ескерту: Берілген тест мәтіні қысқартылып ұсынылды, бірақ мағынасы сақталды.
Тест №2 (Windows нысандары)
1) Windows нысандарын басқарудың негізгі құрылғысы:
- A) пернетақта
- Ә) тышқан
- Б) монитор
3) Жүйе жүктелгеннен кейін бірінші көретініміз:
- A) терезе
- Ә) тіркеу терезесі
- Б) жұмыс үстелі
Ескерту: Берілген тест мәтіні қысқартылып ұсынылды, бірақ мағынасы сақталды.
Тест №3 (Paint)
1) Paint терезесінің мәзір құрамы:
- A) Сурет, Параметрлер, Анықтама
- В) Файл, Түр, Түзету, Сурет
- С) Файл, Түзету, Түр, Сурет, Палитра
- Д) Файл, Түзету, Түр, Сурет, Параметрлер, Анықтама
3) Құжатты бірінші рет сақтағанда:
- A) Файл → Сақтау
- В) Тышқанның оң жақ батырмасы → Сақтау
- С) Файл → «... деп сақтау»
- Д) Сақтау батырмасын шерту
Ескерту: Берілген тест мәтіні қысқартылып ұсынылды, бірақ мағынасы сақталды.
Тест №4 (Стандартты бағдарламалар)
1) Windows жүйесінде «Стандартты» тобына әдетте кіретін бағдарламалар:
- A) WordPad, Paint, Калькулятор, Блокнот
- В) WordPad, Paint, Калькулятор, Блокнот, Развлечения
- С) WordPad, Paint, Калькулятор, Блокнот, Microsoft Excel
- Д) WordPad, Paint, Калькулятор, Блокнот, Microsoft Word
Ескерту: Бастапқы мәтін үзінді түрінде аяқталғандықтан, бұл бөлім сол қалпында берілді.
Қорытынды
Бұл материал 5-сынып оқушыларының информатика пәні бойынша негізгі ұғымдарды жүйелі меңгеруіне, практикалық тапсырмалар арқылы білімін бекітуіне және компьютерлік сауаттылығын арттыруына бағытталған.