Некенің сот арқылы сотсыз бұзылуы туралы
Некені сот арқылы және сотсыз бұзу
Некенің бұзылуы — тек отбасы өміріне ғана емес, қоғам өміріне де кері ықпал ететін жағымсыз құбылыс. Әр отбасының ажырасу тарихы мен себептері әртүрлі болады.
Әлеуметтанушылар ажырасуға әкелетін себептерді шартты түрде үш топқа бөледі, алайда нақты жағдай әр отбасында өзгеше болуы мүмкін.
Тұрмыс жағдайының ауыртпалығы
- Материалдық қажеттіліктер
- Тұрғын үй қиыншылығы және басқа мәселелер
Тұлғааралық келіспеушіліктер
- Өзара сүйіспеншіліктің әлсіреуі немесе жоғалуы
- Дөрекілік, жанжал
- Маскүнемдікке салыну
Ішкі жағдайлар
- Жаңа отбасының пайда болуы
- Жаңа сезімдердің туындауы
Заң тұрғысынан: некенің бұзылуы нені білдіреді?
Заң тұрғысынан алғанда, некенің бұзылуы — жұбайлар арасындағы мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастардың тоқтатылуы. Бұл ерлі-зайыптылар арасындағы құқықтық қатынастардың тоқтағанын білдіреді.
Маңызды шектеу: әйелдің жүктілігі кезінде және бала туғаннан кейінгі бір жыл ішінде некені әйелдің келісімінсіз бұзуға жол берілмейді. Бұл ана мен баланың денсаулығын қорғауға бағытталған.
ҚР заңнамасы бойынша некені бұзудың екі тәртібі
1) АХАТ органдарында (Азаматтық хал актілерін тіркеу)
Некені бұзу фактісі тиісті органда тіркеледі.
- Ортақ кәмелетке толмаған балалары жоқ
- Мүліктік немесе өзге талаптар қойылмайды
- Екі жақтың өзара келісімі бар
АХАТ органы өтініш берушілерден некенің қандай себептермен бұзылғанын анықтауға құқылы емес.
2) Сот тәртібімен
Некені бұзу туралы мәселе сотта қаралады және шешім шығарылады.
- Ортақ кәмелетке толмаған балалары бар
- Жұбайлардың бірі некені бұзуға келісім бермейді
- Бір жұбай қарсы емес, бірақ әрекеті/әрекетсіздігі арқылы рәсімнен жалтарады
Соттағы ажырасу: балалар мүддесі және келісімдер
Егер ерлі-зайыптылардың ортақ келісімі бар, бірақ кәмелетке толмаған балалары болса, сот ажырасу себептерін анықтауға және татуласу мерзімін белгілеуге құқылы емес. Бұл жағдайда соттың негізгі міндеті — баланың мүддесін қорғау.
Сот қандай мәселелерді шешеді?
- Баланы кіммен қалдыру
- Алимент мәселесі
Ерлі-зайыптылар сотқа баланың кіммен қалатыны және алимент мөлшері туралы келісімді ұсына алады. Көрсетілген алимент мөлшері заңда белгіленген мөлшерден төмен болмауы тиіс.
Егер ортақ келісім болмаса немесе келісімде баланың мүддесі бұзылғаны анықталса, сот бұл мәселені сот отырысында қарап, шешім шығаруға міндетті.
Келісім болмаған жағдайда: татуласу мерзімі
Жұбайлардың біреуі некені бұзуға келісім бермесе, неке екінші жұбайдың өтініші бойынша бұзыла алады. Мұндай жағдайда сот ерлі-зайыптыларды татуластыру үшін мерзім белгілеуге құқылы.
Мерзім ұзақтығы
Татуласу мерзімі 3 айға дейін белгіленуі мүмкін.
Неліктен маңызды?
Кейде шешім эмоциямен, ашумен қабылданады. Белгіленген уақыт мәселені салмақтап, дұрыс шешімге келуге мүмкіндік береді.
Нәтиже болмаса
Татуластыру шаралары нәтиже бермесе, сот тараптардың өтінішін қанағаттандырады.
Көп жағдайда тараптар ажырасу себептерін нақтылап айтуға тартынуы мүмкін. Ажырасу себептерін айтудан бас тарту соттың некені бұзбай қоюына негіз болмайды: себептері нақты анықталмаса да, сот талапкердің өтінішін қанағаттандыруға құқылы.
Процедуралық мерзімдер және құқықтық салдар
Сот арқылы бұзу қашан жүргізіледі?
Некені сот тәртібімен бұзу ерлі-зайыптылар ажырасу туралы арыз берген күннен бастап кемінде бір ай өткен соң жүзеге асырылады.
Сот шешімі заңды күшіне енген күн — некенің бұзылған күні болып танылады.
Сот шешімі қайда жіберіледі?
Некенің бұзылғаны туралы сот шешімінің көшірмесі неке тіркелген жердегі АХАТ органдарына үш күннен кешіктірілмей жіберіледі.
Неке тоқтатылғаннан кейін
- Бұрынғы жұбайлар арасындағы мүліктік және жеке қатынастар тоқтатылады
- Жаңа некеге тұру құқығы пайда болады
Қоғам үшін отбасын сақтау — аса маңызды құндылық. Ошағы бүтін, берекелі отбасында ғана бала дұрыс тәрбиеленіп, берік қоғамның іргетасы қаланады. «Отбасы — шағын мемлекет» деген сөз осыдан.
Сот тәжірибесінде татуласу мерзімін беру шаралары көп жағдайда нәтиже беріп жатады: бұл уақыт — асығыс шешім қабылдамай, мәселені байыппен бағамдауға мүмкіндік.
Ата-ана құқықтарынан айыру: негізгі себептер
Ата-ана құқығынан айыру — тек сот тәртібімен жүзеге асырылатын құқықтық шара. Бұл мәселе баланың қауіпсіздігі мен мүддесін қорғауға бағытталады.
Ата-ана құқығынан айыруға негіз болатын жағдайлар
- Ата-ана міндеттерін орындаудан, соның ішінде алимент төлеуден қасақана жалтару
- Баланы перзентханадан немесе тәрбиелеу/емдеу мекемелерінен дәлелді себепсіз алудан бас тарту
- Ата-ана құқықтарын теріс пайдалану, қиянат жасау
- Балаларға қатыгездік көрсету: денесіне немесе психикасына зорлық-зомбылық жасау
- Баланың жыныстық қолсұғылмаушылығына қастандық жасау
- Заңда белгіленген тәртіппен маскүнемдікке немесе нашақорлыққа шалдыққан деп танылу
Қылмыс жасаған жағдайда
Егер ата-ана (немесе олардың біреуі) өз баласының не жұбайының өміріне немесе денсаулығына қарсы қасақана қылмыс жасаса, ата-ана құқығынан айыру қолданылуы мүмкін.
Ата-ананың міндеттері мен құқықтары
Тәрбиелеу міндеті
Ата-аналар баласын тәрбиелеуге, оның жан-жақты дамыған азамат болып өсуіне жағдай жасауға міндетті.
Білім алуға жағдай жасау
Баланың орта білім алуына жағдай жасау — ата-ананың тікелей міндеті.
Заңды өкілдік
Ата-аналар өз баласының заңды өкілі болып табылады және қажет болған жағдайда сотта оның мүддесін қорғайды.
Ата-ана баланың мүддесіне сай әрекет етуге әрі құқылы, әрі міндетті. Баланың қауіпсіздігі, дамуы және қадір-қасиеті — әрқашан бірінші орында.