Гидравликалық түрлендіргіш
Әдістемелік нұсқаулар
Пәнді оқу барысында әрбір студентке өздік жұмысқа арналған тапсырмалар беріледі. СӨЖ тапсырмалары пәннің негізгі бөлімдерінің барлығын қамтиды және теориялық білімнің қаншалықты меңгерілгенін, сондай-ақ оны практикалық есептерді шешуде қолдана алу деңгейін көрсетеді.
Тапсырма ретінде ет және сүт өнеркәсібінде қолданылатын қондырғылар ұсынылады. Берілген құрылым бойынша машинаның сызбасын орындап, гидравликалық сұлбаны (А3 формат) жобалап, негізгі есептеулерді шығару қажет. Гидрожелілердің қажетті өлшемдері берілген құрылымның габариттік өлшемдеріне сәйкес болуы тиіс.
Есепті рәсімдеу талаптары
- Әр есепке қысқаша түсініктеме беріледі; қолданылған формулалардың барлығы міндетті түрде көрсетіледі.
- Сызбалар масштаб сақтала отырып орындалады.
- Гидроаппараттарды таңдағанда, олардың қолданыстағы ережелерге сәйкестігі тексеріледі.
- Жұмыс соңында пайдаланылған әдебиеттерге міндетті түрде сілтеме жасалады.
Көлемді гидрожетекті есептеу реті
- 1 Гидроцилиндрді есептеу.
- 2 Сораптың өнімділігін есептеу.
- 3 Гидрожелілерді есептеу.
- 4 Көмекші жабдықтарды таңдау.
- 5 Жүйедегі жұмыс қысымын анықтау.
- 6 Сорап қуатын анықтау.
- 7 Электрқозғалтқышты таңдау.
Әрбір тапсырма А4 форматтағы беттерде орындалып, есептеу жұмыстарына қойылатын талаптарға сай рәсімделуі керек. Өздік жұмыс анық әрі оқылымды жазылуы тиіс. Сыртқы бетінде студенттің аты-жөні, мамандығы, курсы, тобы, вариант нөмірі және тапсыру уақыты көрсетіледі.
Уақытты жоспарлау бойынша ескерту
Тапсырманы орындауды оны тапсырудың соңғы күніне қалдырмаңыз. Бұл тәсіл күрделірек есептерді шешуде қиындық тудырады. Егер белгіленген графикті ұстансаңыз, ОСӨЖ кезінде туындаған сұрақтарға уақтылы жауап алып, жұмысты сапалы аяқтай аласыз.
Бақылау есептерінің нөмірі және есепте берілген шамалардың сандық мәндері студентке берілген вариант бойынша алынады (1–6-кестелер). Есептерді шығаруға қажет жетіспейтін параметрлерді оқулықтың қосымша кестелерінен немесе анықтамалық әдебиеттерден алуға болады.
Тамақ өнеркәсібінде гидрожетекті қолдану ерекшеліктері
Тамақ өнеркәсібіндегі басты міндеттердің бірі — технологиялық процестерді кешенді механикаландыру және автоматтандыру, ауыр әрі еңбексыйымды операцияларда қол еңбегін машина-механизмдермен барынша алмастыру. Бұл міндетті шешудің тиімді жолдарының бірі — гидрожетекті қолдану, себебі оның өзге жетектермен салыстырғанда бірқатар артықшылықтары бар.
Гидрожетек тамақ өнеркәсібінде әртүрлі тиеу-түсіру қондырғыларында және технологиялық жабдықтарда кең қолданылады: мысалы, кондитер өнеркәсібіндегі гидравликалық престер, ет өнеркәсібіндегі гидравликалық шприцтер, тері сыдыратын машиналар және т.б.
Мұндай машиналардың гидрожетектері, әдетте, станок жасау саласында қолданылатын жалпы нұсқаулар бойынша орындалады. Бұл гидрожетекті жетілдіруді және тамақ өнеркәсібіне енгізуді жеңілдетеді. Дегенмен өңделетін өнімнің құрамына байланысты арнайы талаптар ескерілмесе, аппаратураның сенімділігі мен ұзақмерзімділігі төмендеп, жұмысшы сұйықтың сыртқа ағуына жол берілуі мүмкін.
Жұмыс жағдайлары және тәуекелдер
- Шаң-тозаң, жоғары ылғалдылық, төмен температурада жұмыс істеу.
- Май сыртқа ақса, өнімді ластау қаупі жоғары; толық тазарту көп жағдайда мүмкін емес.
- Сүзгілердің күрделі жүйесін және коррозияға қарсы қорғанысты қажет етеді.
Қорытынды талап
Тамақ өнеркәсібіне арналған гидрожетек жобаланғанда тығыздағыш тораптардың сапасына, материал таңдауға, сондай-ақ сенімділік пен шыдамдылықты арттыруға ерекше назар аудару қажет.
Гидрожүйелердің жұмысшы сұйықтықтары
Гидравликалық жетектерде энергияны тасымалдайтын жұмысшы орта ретінде тұтқырлы сұйықтықтар, әсіресе минералды майлар және олардың қоспалары қолданылады. Жұмысшы сұйықтықтарға қойылатын талаптар дәрістерде қарастырылады, ал төменде таңдауға қатысты негізгі нұсқаулар жинақталған.
Таңдау кезіндегі негізгі нұсқаулар
- Майдың қату температурасы гидрожүйенің ең төмен жұмыс температурасынан төмен болуы керек.
- Жоғары жұмыс қысымы бар жүйелерде кейбір қоспаларды қолдану ұсынылмайды.
- Сілтісіздендірілген индустриялық майлар тез тотығып, қасиеттерін жоғалтуы мүмкін.
- Күкіртқышқылы қалдығы бар дистиллят майлар қысым мен температура әсерінен шайырлы заттар бөліп, қышқылдануы мүмкін.
- Жауапты жүйелерде майды ауыстыру, әдетте, тұтқырлықтың рұқсат етілген шектен ауытқуы байқалғанда жүргізіледі.
Практикалық ескерту
Жұмысшы сұйықтықты таңдауда жүйенің қысымы, температуралық режимі, сүзгілеу деңгейі және санитарлық қауіпсіздік талаптары бірге ескеріледі.
Гидроцилиндрді есептеу
Гидравликалық күштік цилиндрлер — қозғалыс элементінің ілгерінді-кейінді орын ауыстыруымен сипатталатын көлемді гидроқозғалтқыштар. Негізгі жұмыс тораптары: цилиндр, поршень және шток. Элементтердің бір бөлігі қозғалмайтын негізге бекітіледі, ал екіншісі жұмысшы сұйық қысымы (немесе ішкі күштер) әсерінен қозғалыс жасайды.
Негізгі есептік параметрлер
Цилиндрдің ішкі диаметрі
Күш пен қысымға тәуелді.
Штоктың сыртқы диаметрі
Беріктік пен иілуге орнықтылықты қамтамасыз етеді.
Поршень жүрісі
Жұмыс цикліне сәйкес қабылданады.
Жұмыс қысымы
Жүйенің режиміне және қауіпсіздікке байланысты.
Есептеу мазмұны (жалпы түрде)
- Поршень ауданы цилиндр және шток диаметрлері арқылы анықталады; осыдан берілген қысымдағы күш табылады.
- Нақты күш үйкеліс пен гидравликалық кедергілерді ескеретін ПӘК арқылы нақтыланады.
- Жылдамдық сұйық шығынына тәуелді; нақты шығын көлемдік ПӘК арқылы есептеледі.
- Поршень жүріс уақыты теориялық жылдамдық арқылы анықталады.
- Қабырға қалыңдығы беріктік шарттары бойынша таңдалады; шток сығылуда жұмыс істесе, бойлық иілуге орнықтылық тексеріледі (Эйлер теңдеуі және қысқартылған түрлері).
Материал таңдау бойынша бағдар
Штоктар, әдетте, шыңдалған болаттан дайындалады. Цилиндр тұрқысының материалы жұмыс қысымына, қауіпсіздік қорына және өндірістік мүмкіндіктерге сай таңдалады.
Сорап өнімділігін есептеу
Сорап өнімділігі гидрожүйеге қосылған әрбір машинадағы жұмысшы сұйық шығындарының қосындысы ретінде анықталады. Есептеу кезінде цикл ұзақтығы және жүйеде аккумулятордың бар-жоғы ескеріледі.
Есептеуде ескерілетін жағдайлар
- Жүйеде аккумулятор бар болса — шығынды есептеу тәсілі өзгереді (жұмыс режимі бойынша).
- Аккумулятор болмаса — шығын жұмыс жүрісінің ұзақтығымен байланыстырылып есептеледі.
Нәтиже
Дұрыс таңдалған өнімділік жүйенің тұрақты жұмысын, қызудың азаюын және энергия шығынының төмендеуін қамтамасыз етеді.
Гидрожелілерді есептеу
Гидрожеліні есептеу құбыр диаметрін таңдауды, қысым жоғалуын анықтауды және құбырды беріктікке тексеруді қамтиды. Құбыр диаметрі жұмысшы сұйықтың экономикалық тиімді әрі технологиялық тұрғыдан рұқсат етілетін жылдамдығына сүйеніп таңдалады.
Көбінесе қысым жоғалуын азайту үшін ағынның максималды жылдамдығы шектеледі. Есеп нәтижесінде алынған диаметр өндірістегі стандартты өлшемдер қатарына сәйкес болуы және есептік мәнге ең жақын стандарт ретінде қабылдануы керек.
Қысым жоғалуының құраушылары
- Құбыр ұзындығы бойындағы үйкеліс шығыны (Дарси формуласы бойынша).
- Жергілікті кедергілердегі шығын (Вейсбах формуласы бойынша).
Беріктік және герметикалылық
Құбыр қабырғасының қалыңдығы максималды жұмыс қысымын ескере отырып беріктікке есептеледі. Қалыңдық тым аз шықса, ішкі механикалық ақаулар ықтималдығын назарға алып, материал түріне байланысты ең аз рұқсат етілетін мәннен төмен түспейтіндей етіп таңдалады. Құбырөткізгіштерді біріктіру сенімді әрі герметикалы болуы тиіс және бұл, әдетте, біріктіргіш арматура арқылы іске асырылады.
Тәжірибелік кеңес
Диаметрді тек жылдамдық бойынша ғана емес, қызмет көрсету қолайлылығы, стандартты фитингтердің қолжетімділігі және монтаж шарттары тұрғысынан да тексеріңіз.
Гидрожүйенің көмекші жабдықтары
Гидрожүйенің көмекші жабдықтары жұмысты ұйымдастыруға және жүйенің негізгі тораптарына қызмет көрсетуге арналған. Нақты сипаттамалар пәннің дәрістерінде беріледі. Гидроаппаратурадағы қысым жоғалуы әдетте техникалық сипаттамаларда көрсетіледі және жабдық ең үлкен шығын мәні бойынша таңдалады.
Кіреді
- Сүзгілер, сақтандырғыш клапандар, реттегіштер.
- Өлшеу аспаптары (манометр және т.б.).
- Қосалқы бактар, қосылыстар, арматура.
Сорап қуатын анықтау
Сораптың қуаты есептеу арқылы анықталады және есептеуде толық ПӘК ескеріледі. Гидравликалық ПӘК, әдетте, 1-ге жуық болғандықтан, толық ПӘК-ті механикалық және көлемдік ПӘК-тің көбейтіндісі ретінде жуықтап қабылдауға болады.
Неге маңызды?
Қуатты дұрыс бағалау электрқозғалтқышты дәл таңдауға және жүйенің артық жүктемесіз жұмыс істеуіне әсер етеді.
Электрқозғалтқышты таңдау
Электрқозғалтқыш сораптың қуаты мен айналу жиілігіне байланысты таңдалады. Сонымен қатар таңдау кезінде сорап жұмысының режимі (үздіксіз, қайталамалы-қысқа мерзімді және т.б.) міндетті түрде ескеріледі.
Тексеру тізімі
- Қуат қоры (резерв) жеткілікті ме?
- Жиілік пен муфта/жетек сәйкестігі бар ма?
- Қоршаған орта жағдайына (ылғал, шаң) сай қорғаныс дәрежесі таңдалған ба?
Студенттің өздік жұмысына арналған тапсырмалар
Тапсырма №1. ГШУ-2 гидравликалық шприц
ГШУ-2 гидравликалық шприці шұжық қабықшасын тартылған етпен толтыруға арналған. Бұл шприц ет комбинаттарының шұжық цехтарында және ет өңдеу кәсіпорындарында қолданылады.
Орындау талабы
ГШУ-2 шприцтің суретін және гидравликалық сұлбасын салыңыз. Құрылысы мен жұмыс істеу тәртібін сипаттаңыз.
Құрылысы және жұмыс істеу тәртібі (қысқаша)
- Машина: станина, тік фарш цилиндрі, май цилиндрі, қақпақ, гидрожүйе және жетек тораптарынан тұрады.
- Лопасты сорап электрқозғалтқыш арқылы муфта көмегімен іске қосылады; май ваннадан сорылып жүйеге беріледі.
- Таратқыш арқылы май ағыны бағытталып, гидроцилиндр поршені жоғары көтерілгенде фарш қабықшаға сығылады.
- Кері жүрісте май үстіңгі қуысына беріліп, поршень төмен түседі; цикл қайталанады.
Сұлба элементтерінің белгіленуі
- 1
- сорап
- 2
- май ваннасы
- 3
- қысым реттегіш
- 4
- сүзгі
- 5
- таратқыш
- 6
- сақтандырғыш клапан
- 7
- гидроцилиндр
Тапсырма №2. Е8–ФНА гидравликалық шприц-мөлшерлегіш
Е8–ФНА гидравликалық шприц-мөлшерлегіш табиғи және жасанды шұжық қабықшаларын ет фаршымен толтыруға арналған. Бұл жабдық шұжық цехтарында және ет комбинаттарында кең қолданылады.
Орындау талабы
Е8–ФНА шприц-мөлшерлегіштің суретін және гидравликалық сұлбасын салыңыз. Құрылысы мен жұмыс принципін түсіндіріңіз.
Құрылысы және жұмыс принципі (қысқаша)
- Негізгі тораптар: станина, фарш цилиндрі, күштік гидроцилиндр, қақпақ, бункер, вакуумдық торап және мөлшерлеу жетегі.
- Жетек: фланецті электрқозғалтқыш муфта арқылы тісті сорапты айналдырады; сорғының сорып алу желісінде сүзгі орнатылады.
- Үздіксіз режим: педаль арқылы басқарылып, поршень қозғалысы кезінде вакуум жасалып, фарш цилиндрге тартылады; кейін қысыммен қабықшаға беріледі.
- Мөлшерлеу режимі: дозалау стаканы және реттегіш шкаласы арқылы порция көлемі алдын ала орнатылып, фарш белгіленген доза бойынша беріледі.
Ескерту
Берілген мәтінде формулалар мен кейбір техникалық мәндер үзінді күйінде келтірілген. Сызба мен есептеулерді орындағанда оқу құралындағы толық дереккөздерге және стандартты анықтамалық кестелерге сүйеніңіз.