Қазақша рефераттар

Талқыланатын сұрақтары

5.1 Студенттердің өздік жұмыстарының тақырыптары

Төмендегі тапсырмалар менеджменттің негізгі ұғымдарын талдауға, практикалық жағдайларда шешім қабылдауға және басқарушылық ойлауды жүйелеуге бағытталған.

Тапсырма 1. Идеалды менеджердің қасиеттері

Білікті менеджер төмендегі сапалық қасиеттерді меңгеруі тиіс:

  • Терең білім

    Кәсіби негізді мықты меңгеру және оны тәжірибеде қолдану.

  • Саяси көзқарас және мәселелерді шеше білу

    Қоғамдық-саяси контексті түсініп, шешім қабылдауда ескеру.

  • Ізденімпаздық және үйренуге бейімділік

    Жаңа білімді тұрақты игеру, тәжірибе арқылы жетілу.

  • Ғылыми-техникалық прогресті қолдана білу

    Озық құралдарды, әдістерді және технологияларды енгізу.

  • Психологиялық сауаттылық

    Адам мінез-құлқын түсіну, тиімді коммуникация құру.

  • Әлеуметтік шындыққа қызығушылық және басқару қабілеті

    Орта мен өзгерістерді аңғарып, бейімделген басқару жүргізу.

  • Жауапкершілік алу

    Шешімнің салдарын мойындап, нәтиже үшін жауап беру.

  • Сын көзқарас және сын қабылдай білу

    Қателікті түзетуге ашық болу, кері байланыспен жұмыс істеу.

  • Белсенділік

    Бастамашылық таныту және процестерді алға жылжыту.

  • Икемділік және кедергілерді болдырмау

    Әртүрлі жағдайға тез бейімделіп, тәуекелді азайту.

  • Логикалық ойлау

    Талдау, себеп–салдар байланысын құру, дәлелді шешім.

  • Өз пікірін негіздеп айту

    Ұстанымын анық жеткізіп, аргументпен қорғау.

Талдау сұрағы

Осы қасиеттерге сүйене отырып, «идеалды менеджер» болу мүмкін бе?

  1. Сіздің көзқарасыңыз бойынша бұл талаптар толық әрі жеткілікті ме?
  2. Қазақстан бизнесінде жақсы менеджер болу үшін тағы қандай қасиеттер қажет?

Тапсырма 2. Кәсіпорынның сыртқы ортасы

Кәсіпорынның сыртқы ортасын құрайтын факторлар топтарын бөліп көрсетіңіз. Әр фактор тобын жеке сипаттап, олардың өзара байланысын көрсетіңіз.

Сипаттау

Әр фактордың мазмұны мен ықпал ету механизмі.

Байланыс

Факторлардың бір-бірін күшейтуі немесе шектеуі.

Қорытынды

Компания стратегиясына ықпалын қысқаша түйіндеу.

Тапсырма 3. «Ақтай» кәсіпорнының басқару құрылымы

Берілген кәсіпорынның басқару құрылымы қандай басқарушылық құрылым типіне жататынын анықтаңыз. Негізгі ерекшеліктерін (өкілеттік бөлу, бағыныштылық, шешім қабылдау деңгейлері) сипаттаңыз.

Тапсырма 4. Қаржылық бақылау: түсінік және қолдану

Келесі сұрақтарға мүмкіндігінше толық жауап беріңіз:

  1. Қаржылық бақылау не үшін қажет?
  2. Менеджер қаржылық әдістерді бақылауда қандай рөл атқарады?
  3. Аудиторлық қызметтің дағдарыстың алдын алудағы маңызы қандай?
  4. Фирманың жоғары нәтижеге жетуінде қаржылық бақылаудың маңызы неде?
  5. Алдын ала, ағымдағы және нәтижелік бақылаудың өзара байланысы мен айырмашылығы қандай?
  6. Қаржы арқылы іске асатын бақылаудың жалпы бақылаудан айырмашылығы неде?
  7. Сіздің ойыңызша қандай ресурстарды пайдаланғанда бақылаудың маңызы ерекше?
  8. Қаржылық бақылауда кері байланысты қолданудың жолдары қандай?
  9. Қаржылық бақылауды қамтамасыз ету үшін банк тәжірибесіне нені енгізер едіңіз?
  10. Бақылаудың тиімділігін арттыру және жетілдіру процесінде ақпараттың рөлі қандай?

Тапсырма 5. Коммерциялық банктердің бәсекеге қабілеттілігі

Мәселенің контексті

Қазақстан жағдайында коммерциялық банктердің қаржылық жағдайы тұрақсыз болуы мүмкін, сондықтан болашақта банкроттық тәуекелі туындайды. Банктің бәсекеге қабілеттілігі көптеген факторларға тәуелді: қызметтердің әртүрлілігі мен сапасы, несие және депозит пайыздық мөлшерлемелері, тарифтер деңгейі, қызмет көрсетудің ыңғайлылығы, есеп айырысудың жылдамдығы, сенімділік және т.б.

Бәсекелестікті күшейту құралдары

  • Техникалық қамтамасыз етуді күшейту.
  • Қызмет көрсету мен операциялық технологияларды жетілдіру.
  • Қызмет түрлерін кеңейту және өнім желісін байыту.
  • Филиалдар мен бөлімшелер жүйесін дамыту.
  • Стратегиялық жоспарлау, маркетинг және қоғаммен байланыс.
  • Қызметкерлердің біліктілігін жүйелі арттыру.

Сұрақтар

  1. Коммерциялық банктің бәсекеге қабілеттілігін арттыратын қай факторды ең тиімді деп санайсыз? Неге?
  2. Қазақстандық коммерциялық банктердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруда қандай негізгі мәселе бар және оның әлемдік нарықтағы маңызы қандай?

Тапсырма 6. Ұжымдағы қысым және этикалық шешім

Алғашқы жалақысын алған жас жұмысшы бригададағы жолдастары «дәстүрді» атап өтуден бас тартады. Оны мазақтай бастайды. Сіз бұл жағдайдан хабардар болдыңыз.

Сіз қандай шешім қабылдайсыз?

Тапсырма 7. Мақсаттарды жіктеу: қысқа, орта және ұзақ мерзім

Велосипед шығаратын кәсіпорын төмендегі көрсеткіштерге жету үшін міндеттер қойды:

A) Өнім шығаруды кеңейту

  • 1-жыл: +10%
  • 2-жыл: +30%
  • 3-жыл: +40%
  • 4-жыл: +50%
  • 5-жыл: +70%

B) Капитал айналымын ұлғайту

  • 1-жыл: +5%
  • 3-жылдың соңы: +12%
  • 5 жылдан кейін: +18%

C) Станок саябағын жаңарту

  • 1-жыл: 8%
  • 2-жыл: 12%
  • 3-жыл: 15%
  • 4-жыл: 18%
  • 5-жыл: 71%

Тапсырма

Ұйымның қысқа мерзімді, орта мерзімді және ұзақ мерзімді мақсаттарына анықтама беріп, осы міндеттерді мерзімі бойынша жіктеңіз.

Тапсырма 8. Миссияны тұжырымдау

Сіз әйелдер мен ерлердің сырт киімін өндіретін кәсіпорын ашасыз. Негізгі назар — жоғары сапалы, премиум сегменттегі тондар мен дубленкалар. Компания кредосы — ауқатты сатып алушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру, олардың сұранысы мен тілектерін ескеру. Осы мақсатта фирма ең жақсы тігін машиналарын сатып алып, жоғары білікті мамандарды жұмысқа қабылдады және сапалы, қымбат терілерді жеткізуге келісімшарт жасады.

Тапсырма

Кәсіпорынның миссиясын анықтаңыз және оны дәлелдеңіз.

Тапсырма 9. Ұжымның шығармашылығын дамыту және мотивация

Менеджердің басты мақсаты — ұжымның шығармашылық әлеуетін барынша пайдалану. Ол үшін менеджер төмендегі әрекеттерді қолдана алады:

1) Жұмысшылардың өзара араласуына көмектесетін тапсырмалар ұсыну.
2) Серіктестермен кеңес өткізу, фирма жұмысы бойынша пікірлесу.
3) Жұмысқа кедергі келтірмейтін бейресми топтарды сақтау.
4) Қызметкерлердің әлеуметтік белсенділігіне жағдай жасау.
5) Мәнді әрі шығармашылық міндеттер ұсыну.
6) Нәтижеге сәйкес жүйелі кері байланыс беру.
7) Жетістіктерді бағалау және мадақтау.
8) Қызметкерлерді мақсат қою мен шешім қабылдауға қатыстыру.
9) Құқықтар мен өкілеттіктерді бөлу (делегирлеу).
10) Ынталы қызметкерлердің мансаптық өсуіне жағдай жасау.
11) Қайта даярлау мен оқытуды ұйымдастыру.
12) Жауапкершілігі жоғары тапсырмалар беру.
13) Қол астындағылардың шығармашылық бастамасын үнемі дамыту.

Сұрақтар

  1. Шығармашылық қабілетті толық пайдалану үшін қай әрекетті ең негізгі деп санайсыз? Неге?
  2. Еңбек белсенділігін арттыру және өнімділікті өсіру үшін менеджер тағы қандай шараларды қолдана алады?

5.2 Студенттердің оқытушылармен өздік жұмыстарының тақырыптары

Бұл бөлімдегі іскерлік ойындар мен жаттығулар командалық жұмыс, коммуникация, көшбасшылық және кері байланыс мәдениетін дамытуға көмектеседі.

1) Іскерлік ойын: «Бір минутқа кеңесу»

Мақсаты

Қиын тапсырма немесе мәселе бойынша ықтимал ұсыныстарды жедел әзірлеу.

Материалдар

Қағаз немесе блокнот, қалам/қарындаш.

Нәтиже

Бір мәселе бойынша бірнеше балама идеялар жинағы.

Процедура

  1. 6–8 адамнан тұратын топ құрыңыз (дөңгелек немесе төртбұрыш үстел айналасына).
  2. Әр қатысушы қазіргі жұмысқа қатысты бір мәселені қағазға жазады (мысалы: «Топтың ынтасын қалай көтеруге болады?»).
  3. 1–2 минут ойланғаннан кейін жазбасын оң жағындағы көршісіне береді.
  4. Көршісі сұраққа 60 секунд ішінде қысқа жауап/ұсыныс жазады.
  5. Әр 60 секунд сайын жазбалар келесі адамға беріледі. Барлық жазба өз иесіне қайта оралғанша жалғасады.

Талқылау сұрақтары

  1. Кем дегенде бір жаңа (бұрын ескерілмеген) шешім пайда болды ма?
  2. Ұсыныстардың қайсысы нақты пайда әкелуі мүмкін?
  3. Осы ұсыныстар жаңа ойлар мен шешімдерге жетеледі ме?
  4. Достар мен әріптестерден көмек сұрау туралы қандай сабақ алдыңыз?

2) Іскерлік ойын: «Қоршаған адамдардың мәселелерін түсінуге тырысыңыз»

Мақсаты

Қызметкерлердің қажеттіліктеріне назар аудару және қолдау көрсету дағдыларын дамыту.

Материалдар

Әр қатысушыға «Жұмыс факторлары» бланкісі, қалам/қарындаш.

Бағалау

10 балдық шкала: 1 — ең жоғары, 10 — ең төмен.

Процедура

  1. Бланкіні таратып, 10 пунктті 10 балдық жүйемен бағалауды сұраңыз. Нәтижені 1-бағанға енгізеді.
  2. Плакат арқылы орташа мәндерді көрсетіп, оны 2-бағанға енгізуді сұраңыз.
  3. Әр көрсеткіш бойынша абсолют айырмашылықты есептеп, 3-бағанға жазыңыз. Соңында жалпы соманы табыңыз.

Талқылау сұрақтары

  1. Әр қатысушы қызметкерлердің басымдықтарын қаншалықты дәл болжады?
  2. Неліктен біз қызметкерлердің қажеттіліктерін кейде білмей қаламыз?
  3. Оны нақты білу үшін қандай әрекет жасай аламыз?

Кеңестер

  • Қатысушылар тек өз ұйымын емес, ел көлеміндегі еңбек нарығын да ойлауға тырыссын.
  • Ұйым контекстіне сай қайта бағалау жасап, бірнеше қызметкерден қысқа сұрау жүргізіңіз.
  • Уақыт болса, 3–4 адамнан шағын топ құрып, есептеуді қайталап салыстырыңыз.

«Жұмыс факторлары» (бағалау тізімі)

Нұсқау: Төмендегі пункттерді 10 балдық жүйе бойынша бағалаңыз (1 — жоғары, 10 — төмен).

  1. Қызмет бойынша жоғарылау мүмкіндігі
  2. Жұмыс көлемін бақылау
  3. Икемді жұмыс кестесі
  4. Шешім қабылдау еркіндігі (дербестік)
  5. Жұмыс қауіпсіздігі
  6. Жұмыс типі (мазмұны)
  7. Ашық қарым-қатынас
  8. Жалақы
  9. Ұйым көлемі
  10. Жұмысқа ынталандыру

3) Іскерлік ойын: «Сіз кімсіз?»

Мақсаты

Бейресми жағдайда қатысушылардың бір-бірімен танысуына жағдай жасау.

Материалдар

Қағаз, қалам немесе қарындаш.

Негізгі қағида

Таныс «аты-жөні, қызметі» сияқты сұрақтардан аулақ болу.

Процедура

  1. Әр қатысушы танысуға арналған 3 сұрақ жазады (қарапайым сұрақтар емес).
  2. 1–2 минуттан кейін қатысушылар бөлме ішінде шеңбер бойымен жүріп, өз сұрақтарын басқа адамның сұрақтарымен алмастырады.
  3. 5–10 минуттан соң бәрі топқа қайта жиналады.
  4. Әр қатысушы орнынан тұрып тек өз атын айтады.
  5. Қалғандары сол адам туралы қандай мәлімет білетінін айтады; қажет болса, адам өзі бірнеше сұраққа жауап береді.

Талқылау сұрақтары

  1. Осы кездесуде қандай қызықты мәлімет алдыңыз?
  2. Адамдар өзара ортақ нәрсе таба алды ма?
  3. Сізге қойылған ең қызықты сұрақ қайсы болды?
  4. Сіздің сұрағыңызға берілген ең күтпеген немесе күлкілі жауап қандай?

4) Іскерлік ойын: «Жетекшілер үшін тест»

Мақсаты

  • Өзін-өзі бағалауға мүмкіндік беру.
  • Қай бағыттарды жақсарту қажет екенін анықтау.

Материалдар

Тест парағы (көшірме).

Маңызды ереже

Толтырылған форманы жинамау: қатысушы өзінде сақтайды.

Процедура

  1. Тесті оқып шығып, ұйымыңызға сәйкес келетіндей етіп түзетіңіз.
  2. Көшірмесін таратып, толтыруды сұраңыз.
  3. Қатысушыларға форманы бірнеше апта сақтап, кейін қайта қарап талдауды ұсыныңыз.

Талқылау сұрақтары

  1. Бүгін жұмысыңызда қай бағыт маңыздырақ?
  2. Осы сұраққа жауабыңыз бір жыл бұрын қандай болар еді?
  3. Әртүрлі бағыттар бойынша білімді қалай толықтырасыз?
  4. Позицияңызды жақсарту үшін қандай нақты қадам қажет?

Жетекші үшін қысқа тест (1–10)

Өзіңізді 1-ден 10-ға дейін бағалаңыз (1 — ең төмен, 10 — ең жоғары).

  1. Адамдардың мотивациясы туралы қаншалықты білесіз?
  2. Еркін қарым-қатынас жасау қабілетіңіз қандай деңгейде?
  3. Басқалар сізді жетекші ретінде қалай бағалайды деп ойлайсыз?
  4. Өзіңізді жетекші ретінде қалай бағалайсыз?
  5. Мінезі қиын адамдармен қаншалықты келісімге келе аласыз?
  6. Бейтаныс адамдарға өзіңізді таныстыру сізге қаншалықты оңай?
  7. Жетекшілік туралы біліміңіз қандай деңгейде?
  8. Жетекшілік тәжірибеңіз қаншалықты?
  9. Қысым жағдайында қаншалықты нәтижелі жұмыс істейсіз?
  10. Фирманың табыстылығында өз үлесіңізді қалай бағалайсыз?

Жалпы есеп: әр сұрақтың ұпайларын қосып, жеке қорытынды жасаңыз.

5) Іскерлік ойын: «Кел, сөйлесейік!»

Мақсаты

Бір топта жұмыс істесек те, әріптестер туралы кейде аз білетінімізді көрсетіп, қысқа уақыт ішінде танысу дағдысын дамыту.

Процедура

  1. Топқа: әріптестер туралы білім шектеулі болуы мүмкін екенін айтыңыз.
  2. Қатысушылардан өзіне онша таныс емес серіктес таңдауын сұраңыз.
  3. 2–3 минут ішінде кез келген тақырыпта сөйлеседі, бірақ өздері туралы айтуға басымдық береді.
  4. Ойын ортасында барлық адам тартылғанын тексеріп, қажет болса, қосылуға жағдай жасаңыз.

Талқылау сұрақтары

  1. Жаңа танысыңызды қаншалықты жақсы тани бастадыңыз?
  2. 2–3 минут өте тез өткен жоқ па?
  3. Кейбіреулер жаңа танысын бұрынғы танысынан да тезірек түсіне бастағандай сезінді ме?

Тапсырма. Ұжымдағы келіспеушіліктің алдын алу

Ұжымдағы келіспеушілік менеджерге жүйкелік жүктеме, ал фирмаға шығын әкелуі мүмкін. Сондықтан басшы шиеленіс белгілерін уақытында байқап, тиісті қорытынды жасауы керек. Келіспеушіліктің алдын алу үшін жұмыс стилін өзгерту маңызды: тапсырмаларды жеке-жеке емес, жалпы кеңесте бөлу; пікірлермен ашық алмасуды тәжірибеге енгізу; жиі бірге қорытынды шығару. Кейде басшы өзі байқамай-ақ шиеленіс тудыруы мүмкін.

Басшы ретінде жол бермеуге тиіс әрекеттер

  • Қол астындағылардан іскерлік ақпаратты жасыру.
  • Қызметкерлердің біреуіне ерекше жақтасу, әділетсіз ықылас таныту.
  • Қол астындағыларды жоғары басшылыққа «қорықпай шағымдануға» немесе «жауапқа тартуға» оңай бере салу.
  • Әріптестердің кәсіби құзыретіне негізсіз сенімсіздік таныту.

Сұрақтар

  1. Ұжымда шиеленіскен жағдай туындамауы үшін менеджер не істеуі керек?
  2. Егер шиеленіс нақты байқалса, оны қалай басқаруға болады?
  3. Шиеленісті шешуде менеджер ретінде сіздің әрекет жоспарыңыз қандай?

6) Іскерлік ойын: «Келіссөздегі әділдік»

Мақсаты

Келіссөзде әділдік пен шынайылықтың маңызын түсіндіру.

Материалдар

Екі адамға бөлісуге болатын кез келген зат (ақша, алма және т.б.).

Шарт

Ұсыныс қабылданбаса — екі тарап та ештеңе алмайды.

Процедура

  1. Екі адамды таңдаңыз: А және В.
  2. А-ға бір ресурс беріңіз (мысалы, 100 доллар немесе 100 алма).
  3. А ресурсты кез келген пропорцияда бөліп ұсынады, В келіседі немесе бас тартады (В қарсы ұсыныс жасамайды).
  4. В келіспесе, келісім болмайды және екі тарап та ресурс алмайды.
  5. Көріністі бірнеше рет қайталаңыз; кейін рөлдерді ауыстырып көріңіз.

Талқылау сұрақтары

  1. Неліктен А дәл осылай бөлді?
  2. Неліктен В осындай шешім қабылдады?
  3. Осы жағдайға түскен адамдарға қандай кеңес берер едіңіз?

Назар аударатын ой

Теориялық тұрғыда В кез келген ұсынысты қабылдаса да «көп алады» сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ тәжірибеде әділетсіз ұсыныстар жиі қабылданбайды. Сондықтан келісімге келу үшін тараптар «әділдік» өлшемін де ескеруге тиіс.

7) Іскерлік ойын: «Кездесу қалай өтті?»

Мақсаты

Өткен кездесуге қатысушылардың бағасын жинап, келесі кездесулерді жақсарту.

Материалдар

Екі парақ қағаз, түрлі-түсті маркерлер.

Формат

Екі плакат: жетістік моменттері және жақсарту ұсыныстары.

Процедура

  1. Екі парақты қабырғаға іліңіз: біріншісі — «Біз атап өткіміз келетін кездесу сәттері», екіншісі — «Келесі кездесулерді жақсарту ұсыныстары».
  2. 6–7 минут ішінде қатысушылардан өткен кездесуді ой елегінен өткізіп, ойларын жазуды сұраңыз.
  3. Барлық ұсыныстарды жинақтап, кейін қатысушыларға таратуды немесе офисте сақтауды ұйымдастырыңыз.

Талқылау сұрақтары

  1. Қандай пунктілер бойынша келісімге келдіңіздер?
  2. Қандай пунктілер келіспеушілік тудырды? Оны қалай еңсеруге болады?
  3. Тиімділікті арттыру үшін әр қатысушы қандай үлес қоса алады?

Кеңес

Егер топта сенім деңгейі төмен болса, алғашқы рет анонимді форматта өткізіңіз: қатысушылар атын жазбайды. Ұсыныстарды міндетті түрде қарап, ең маңыздысын орындауға тырысыңыз — бұл сенімді күшейтеді.