Информация
Информация ұғымы және оны жеткізу тәсілдері
«Информация» термині ағылшын тіліндегі information сөзінен шыққан; оның түпкі мағынасы латын тіліндегі «түсіндіру», «баяндау», «білу» ұғымдарымен байланысты. Информацияны ауызша немесе жазбаша түрде, сондай-ақ қимыл-қозғалыс арқылы да беруге болады.
Кез келген маңызды информацияны түсіну, оны басқаларға жеткізу және соның негізінде қорытынды ой түю — күнделікті таным мен оқудың негізгі өзегі.
Сабақ барысында мұғалім жаңа информацияны оқушыларға жеткізеді, ал оқушылар оны қабылдап, мағынасын түсініп, есте сақтайды және жауап береді. Оқып-үйренуге қажетті мәліметтерді компьютерден де алуға болады: арнайы программалардың көмегімен экранға суреттер, түсіндірме мәтіндер және тексеру сұрақтары шығарылып беріледі.
Бізге қажетті информацияның көзі көп: оқулықтар мен кітаптар, газет-журналдар, теледидар хабарлары, кинофильмдер. Керектілерін көбіне дәптерге конспект түрінде жазып аламыз. Өндірісте информация жиыны сызбалар мен мәтіндер, анықтамалар мен есеп беру құжаттары, кестелер түрінде кездеседі — мұның бәрін ЭЕМ арқылы да алуға және өңдеуге болады.
Информацияның формалары және мазмұны
Информация кез келген түрде бізге белгілі бір мағлұмат береді: айналамызда не болғаны немесе не болып жатқаны туралы дерек ұсына алады. Мысалы, «кеше не істедік?», «ертең не істейміз?», «мектеп бітіру кешінде қандай киім киеміз?» немесе «қайда жұмыс істейміз?» сияқты сұрақтарға жауап беретін де — информация.
Беріліс түрлері
Әңгіме, сурет, мақала, сызба, музыкалық шығарма, кітап, спектакль, кинофильм — бәрі де информацияны жеткізудің әртүрлі тәсілдері.
Жалпы анықтама
Жалпы тұрғыдан алғанда, информация — таңбалар мен сигналдар түрінде берілетін әлемнің немесе нысанның бейнесі.
Информация алу — қоршаған құбылыстар мен нысандардың өзара байланыстары, құрылымы немесе олардың бір-біріне қатысы туралы нақты мәліметтерді меңгеру. Демек, информация — белгілі бір нәрсе (адам, жануар, зат, құбылыс) туралы таңбалар мен сигналдар түрінде берілетін мағлұматтар.
Информацияның негізгі қасиеттері
Информацияның заттық мазмұнын түсіну оның басты қасиеттерін ашуға көмектеседі: дәлдігі, толықтығы, бағалылығы, қажеттілігі, анықтылығы және түсініктілігі.
Егер информация істің нақты (ақиқат) жағдайын толық аша алса, ол дәл болады. Ал дәлдігі төмен информация түсінбеушілікке әкеліп, соның салдарынан қате шешім қабылдауға себеп болуы мүмкін.
Информатика: ғылым ретінде
Информатика — ЭЕМ арқылы информацияны жинау, сақтау, түрлендіру, жеткізу және пайдалану заңдылықтары мен тәсілдерін зерттейтін ғылыми пән. Бұл пән тек компьютерлерді қолдану мүмкіндіктері мен олардың жұмыс істеу принциптерін түсіндіріп қана қоймай, сонымен бірге қоғамдық өмірде және адамдар арасындағы информацияны кеңінен тарату жолдары туралы түсінік береді.
Қазіргі кезде жаңа ЭЕМ түрлері үздіксіз пайда болып, олардың дамуы тұрақты ғылыми-техникалық үдеріске айналды. Сонымен қатар информацияны өңдеу, жинау және жеткізу тәсілдері де күн сайын жетілдіріліп келеді. Осы себепті информатика — жиі өзгеріске ұшырайтын, әрі оны оқыту үнемі күрделене түсетін пән.
Негізгі объект
Информатиканың негізгі объектісі — информация. Сондықтан «информация» ұғымы информатика мен ЭЕМ-де жұмыс істеудің ең түбегейлі атауларының бірі болып саналады.
Информация және есептеу машиналары
Бүгінде ЭЕМ информацияны өңдеудің негізгі құралдарының бірі. 1970-жылдары электрониканың дамуы компьютердің жаңа түрін — жеке пайдалануға арналған дербес компьютерлерді жаппай шығаруға жол ашты. Қазір олар мектептерде, жоғары оқу орындарында, баспаханаларда және көптеген басқа орындарда кеңінен қолданылады.
Мұндай компьютерлерді оқу үшін, жұмыс үшін, ойын-сауық үшін және өзге де көптеген мақсаттарда пайдалануға болады. Компьютерлерді өндірісте, жобалау ісінде, ғылыми зерттеулерде және білім беруде қолдану миллиондаған адамдардың еңбегінің мазмұны мен орындалу тәсілін түбегейлі өзгертті.
Компьютерлік сауаттылық
Компьютерлік сауаттылық — компьютерді пайдаланып оқу, жазу, есептеу, сурет салу және информация іздеу жолдарын меңгеру. ЭЕМ-ді жұмыста тиімді қолдану белгілі бір мәдениетті талап етеді және ол жалпы мәдениеттіліктің бір белгісі ретінде қарастырылады.
Жаңа информациялық технологиялар
Кәдімгі информациялық технологиялар деп, көбінесе қағаз жүзінде әртүрлі информацияларды дайындау, жинау, өңдеу және жеткізу үдерістерін айтады. Ал жаңа информациялық технологиялар — ЭЕМ-дер мен олардың желілері арқылы, әсіресе дербес компьютерлер көмегімен, информацияны дайындау, жинау, өңдеу және жеткізу технологиялары.
Информациялық үдерістер
Адамдар арасында, тірі организмдерде, техникалық құрылғыларда және қоғамдық өмірде информацияны жеткізу, жинақтау және түрлендіру үдерістері.
Дербес ЭЕМ
Үйде және жұмыста жеке пайдалануға арналған шағын компьютерлер.
Қолданылу саласы
Мәтін теру, редакциялау, құжат дайындау, баспаға әзірлеу және сапалы безендіру.
Дербес ЭЕМ-дер журналдар, кітаптар және әртүрлі құжаттар әзірлеуде мәтін теріп, оны түзету үшін кеңінен қолданылады. Мұндай жұмыста компьютерлердің баспа машинкасынан артықшылықтары айқын: қателер азаяды, материалды дайындау жылдамдығы өседі, безендіру сапасы артады.
Лазерлік принтері бар компьютерлер негізінде жұмыс істейтін шағын баспа жүйелері басып шығарылатын материалдың жоғары сапасын қамтамасыз етіп, одан да ыңғайлы құралға айналды.
Мәліметтер базалары және ақпараттық жүйелер
Жаңа информациялық технологияларға ЭЕМ жадында сақталатын картотекалардағы, каталогтардағы, архивтер мен кітапханалардағы мәліметтерді жинақтап, біріктіріп сақтауға және қажеттісін жылдам іздеп табуға мүмкіндік беретін мәліметтер базалары мен ақпараттық жүйелер жатады.
Бұл бағыттың дамуын ЭЕМ желілеріне негізделген электрондық поштасыз, байланыс желілері мен информациялық коммуникацияларсыз елестету мүмкін емес. Қоғамды дербес компьютерлермен, ЭЕМ желілерімен және информациялық қорлармен толық қамтамасыз ету информацияны пайдалану, алу және тарату ісін жаңа сатыға көтереді. Бұл бұрынғы «қағаздағы» тәсілдерді толықтыра отырып, қоғамдағы ақпараттандыру үдерісін күшейтеді.
«Технология» ұғымының кеңеюі
Жаңа информациялық технологиялардың мәнін терең түсіну үшін «технология» ұғымына да назар аудару қажет. Қоғамдық дамудың алғашқы кезеңдерінде «технология» белгілі бір бұйымды жасау тәсілдерінің жиыны ретінде түсіндірілді. Өндірістің күрделенуі, механикаландыру және автоматтандыру нәтижесінде бұл ұғым кеңейіп, машиналар, механизмдер, құрал-саймандар және өндірісті ұйымдастыру тәсілдері мен оған қажетті техникалық жабдықтар жиыны ретінде қабылданатын болды.