Жарма зауытын жобалау
Қазақстан Республикасының білім және ғылым саласындағы оқу-әдістемелік материалдары контекстінде
Тақырып
Курстық және дипломдық жобалау
Мамандық
5В072800 – Өңдеу өндірісінің технологиясы
Басылым
Семей, 2012
1. Жобалаудың жалпы сұрақтары
Курстық және дипломдық жобалау – инженер-технолог маманын даярлауда оқу үдерісінің маңызды бөлігі. Бұл жұмыстар студенттің өзіндік қызметіне сүйенеді: студент техникалық тапсырмалардың өзара байланысқан кешенін шешіп, теориялық білімін тәжірибемен ұштастырады.
Жобалаудың оқу нәтижелері
- Жүйелі ойлауды қалыптастырады және техникалық дүниетанымды кеңейтеді.
- Базалық және бейіндік пәндерден алған білімді өндірістік-техникалық міндеттерде қолдануға үйретеді.
- Шығармашылық ойлауды дамытып, инженерлік шешім қабылдауды шыңдайды.
Негізгі екпін: өнім сапасы
Өңдеу өндірісінің басты мақсаты – шығарылатын өнімнің сапасын арттыру. Сондықтан курстық және дипломдық жобалардың тарауларында жоспарланған өнім сапасын көтеруге ықпал ететін технологиялық, ұйымдастырушылық және техникалық шешімдер міндетті түрде қарастырылуы тиіс.
Тәжірибе кезіндегі назар
Диплом алдындағы тәжірибе барысында өндірістік үдерістің әр кезеңінің өнім сапасына әсерін бақылап, толық циклдің жұмысын талдау ұсынылады.
1.1. Кіріспе
Берілген әдістемелік нұсқауда курстық және дипломдық жобаны орындауға қажетті теориялық материалдар жүйеленген. Оқу құралы студентке өзіндік жұмыс барысында әдістемелік және техникалық көмек көрсетуге арналған.
Бұл нұсқаулық жобалау кезінде туындайтын барлық теориялық және тәжірибелік сұрақтарды толық қамтуды мақсат етпейді. Дегенмен әр тарау бойынша қажетті материал көлемін дұрыс бағалауға және жобаны нақты ғимарат жағдайына сәйкестендіріп орындауға мүмкіндік береді.
Тақырыпты бекіту тәртібі
- Курстық және дипломдық жобаға тапсырма кафедрада беріледі; студент өз тақырыбын ұсынуына болады.
- Сырттай оқитын студенттер, әдетте, жұмыс орнының ерекшелігіне байланысты тақырыптарды орындайды.
- Тақырыптар цехтарды қайта құру, қолданыстағы кәсіпорынды техникалық жаңарту сияқты бағыттарды қамтуы мүмкін.
- Өнім ассортименті кемінде 3 атаудан тұруы ұсынылады.
- Курстық жоба тақырыптары кафедра отырысында, дипломдық жоба тақырыптары ЖОО ректорының бұйрығымен бекітіледі.
1.2. КЖ және ДЖ орындау мен рәсімдеудің жалпы шарттары
Ұн тарту, құрама жем және жарма зауыттарын, сондай-ақ элеваторларды жобалау халық шаруашылығының қажеттілігімен және өндірістің дамуымен айқындалады. Жобалау барысында құрылыс, монтаж, қауіпсіздік және өндірістік санитария талаптары, өртке қарсы шаралар және басқа да нормативтер ескеріледі.
Жобалардың түрлері
- Типтік жобалар
- Жекелендірілген (арнайы) жобалар
Курстық және дипломдық жобалауда әдетте кәсіпорын қуаттылығы мен орналасуы белгілі (немесе олардың бірі ғана белгілі) нысандар негізге алынады.
Дипломдық жұмыстың мазмұндық талабы
Түсіндірме жазбада тақырыптың негіздемесі мен өзектілігі ашылып, кәсіпорын салу (немесе қайта құру) шешімдерінің қисыны көрсетілуі керек.
Жобаларға қажетті материалдардың бір бөлігі тәжірибе барысында жиналатын өндірістік деректерге сүйенуі мүмкін.
Тәжірибеден жиналатын материалдардың үлгі тізімі
- Дән сапасының сипаттамасы: сұрып, тип, өсіру аймағы, шынылығы, натурасы, қоспалар, күлділік, ылғалдылық, шикі клейковина және т.б.
- Дән қабылдаудан дайын өнімге дейінгі цехаралық байланыс (бас жоба).
- Кәсіпорынның технологиялық схемасы және оның сипаттамасы.
- Өнім түрлері және олардың сапалық сипаттамалары.
- Ұн тарту немесе жарма өндірісі бойынша сандық баланс.
- Жабдықтың техникалық күйі және пайдаланылу деңгейі.
- Перспективалық даму, қолданылатын нормативті-техникалық құжаттар.
- Инженерлік жүйелер (су, кәріз, энергия), еңбекті қорғау, жарақаттану, машиналардың сенімділігі туралы мәліметтер.
Ұсынылатын әдебиеттер топтары
Жобаның құрылымы және көлемі
Курстық жоба
25 бет және одан көп
Түсіндірме жазба + графикалық бөлім.
Дипломдық жоба
60 бет және одан көп
Түсіндірме жазба + графикалық бөлім.
Орындау мерзімі
4-курста 15 апта
Оқу жоспарына сәйкес.
Дипломдық жобада уақытты бөлу (ұсыныс)
| Бөлім | Үлес |
|---|---|
| Технологиялық бөлім (есептеулер) | 22% |
| Компоновкалық шешімді таңдау | 18–22% |
| Архитектуралық-құрылыстық бөлім | 4% |
| Өндірістік санитария | 10% |
| Жылутехникалық бөлім | 4% |
| Технологиялық үдерісті автоматтандыру | 2% |
| Электротехникалық бөлім | 4% |
| Өмір қауіпсіздігі | 3% |
| Экономикалық бөлім | 8% |
| Жобаны безендіру | 10% |
| Графикалық бөлімді безендіру | 11–15% |
Түсіндірме жазбаның ұсынылатын құрылымы
- Кіріспе.
- Кәсіпорын құрылысының негіздемесі және ауданның сипаттамасы.
-
Технологиялық бөлім:
- Өңдеуге түсетін дәннің сапалық сипаттамасы;
- Ұн тарту партиясының құрамын анықтау;
- Дәнді ұнға тарту схемасын негіздеу және таңдау;
- Дайындау бөлімінің жабдықтарын таңдау және есептеу;
- Қалдықтарды бақылау схемасын және жабдықтарды таңдау, есептеу;
- Дәнді тарту схемасын негіздеу және таңдау;
- Ұн тарту бөлімінің жабдықтарын таңдау және есептеу;
- Дайын өнім цехы: жабдықтарды таңдау/есептеу, дайын өнімге сипаттама.
- Қауіпсіздік техникасы, өндірістік санитария және қоршаған ортаны қорғау.
- Кәсіпорынның экономикалық тиімділігін есептеу.
- Қорытындылар.
- Қолданылған әдебиеттер тізімі.
- Қосымшалар.
Графикалық бөлім мазмұны
- Бас жоба.
- Дәнді дайындау және дәнді тарту технологиялық схемалары.
- Бөлімдердің компоновкалары: дайындау, ұн тарту, дайын өнім цехы.
- Қиықтар: тік (А–А) және көлденең (Б–Б).
Рәсімдеу талаптарының қысқаша түйіні
Түсіндірме жазба мен сызбаларда стандартты талаптар сақталмаса, жобаның бағасы төмендеуі мүмкін. Графикалық бөлім конструкторлық құжаттаманың бірыңғай жүйесі талаптарына сай орындалуы керек.
- Формат: А4, қағаздың бір жағына басу.
- Шрифт: Times New Roman, кегль 14.
- Жиек өлшемдері: сол жақ 2,5 см; оң жақ 1,5 см; жоғары 2,5 см; төмен 2,5 см.
- Әр тарау жаңа беттен басталады.
Қорғауға шығару тәртібі
Дайын дипломдық жобада кеңесшілер мен жетекшілердің қолы қойылып, жетекшінің пікірі алынады. Одан кейін жоба кафедрада қаралып, рецензияға жіберіледі және МЕК алдында қорғауға ұсынылады.
2. Дән сақтау қоймалары және жобалау негіздері
Дән – ауыл шаруашылығының негізгі дақылы және халықтың негізгі азық-түлік қоры. Дән, әдетте, қоймаларға қысқа мерзім ішінде (шамамен 3 айда) көп көлемде түсіп, жыл бойы бірқалыпты жұмсалады. Осы ерекшелік дән сақтау инфрақұрылымын дұрыс есептеуді талап етеді.
2.1. Дән сақтау қоймалары
Сыйымдылық не үшін қажет?
- Ауыспалы қордың ең жоғары көлемін орналастыру үшін.
- Жедел жұмысты қалыпты жүргізуге мүмкіндік беретін қосымша қор үшін.
- Өткен жылдағы ауыспалы қорды сақтау үшін.
- Өнім географиясы өзгерген жағдайда резерв ретінде қолдану үшін.
Дәнді орналастырудың 2 тәсілі
Еденге төселген сақтау
Дән қойма еденіне төгіледі немесе ыдыста сақталады. Қабат биіктігі, әдетте, 4–5 м-ден аспайды; көлбеу еденді қоймаларда 8–9 м-ге дейін жетуі мүмкін.
Сүрлемді (силосты) сақтау
Дән биіктігі 30–40 м және одан да жоғары, кейде 60 м-ге дейін сақталады. Көлемді тиімді пайдалану және толық механикаландыру мүмкіндігі жоғары.
Терминдер: элеватор саласындағы атаулар
Дән сақтау қоймасы
Дәнді сақтау үшін арналған ғимарат.
Қамба
Қойма ішіндегі белгілі биіктіктегі қабырғалармен шектелген кеңістік.
Шанақ
Қамбаға ұқсас, бірақ түбі пирамида тәрізді.
Ларь
Қақпақпен немесе тормен жабылатын қамба/шанақ түрі.
Силос
Қабырға биіктігі жоспар өлшемінен кемінде 1,5 есе; түбі әдетте конусты.
Танк
АҚШ-та кең таралған: болаттан жасалған, үлкен резервуар типі.
Амбар
Дән сақтау қоймасының ескі түрі.
Пакгауз
Вагон едені деңгейіндегі темір жол кірмесі бар қойма.
Навес
Қабырғасыз, жабындысы бар (әдетте асфальт еденді) қойма.
Элеватор
Қойма ретінде 3 белгімен сипатталады: дән силостарда сақталады; силостарға көтеру үшін стационарлы қондырғылар бар; қондырғылар жүйесі біртұтас өндірістік бірлік ретінде жұмыс істейді. Осы белгілердің бірі жоқ болса, мұндай нысан элеватор деп аталмайды.
2.2. Бас жоба
Бас жоба кәсіпорын аумағындағы ғимараттар мен құрылыстардың өндірістік логикаға сай өзара байланысын анықтайды. Мұнда жүк ағындары, көлік жолдары, санитарлық-қорғау аймақтары және өрт қауіпсіздігі талаптары бір жүйеге келтіріледі.
Бас жобада шешілетін негізгі мәселелер
- Құрылғылар мен ғимараттардың өндірістік үдеріске сай орналасуы және өзара байланысы.
- Кәсіпорын аумағына кіретін негізгі жолдарды ұйымдастыру.
- Жолдардың қиылыспауын, жүк қозғалысының қарама-қарсы ағындарын болдырмауды және жол ұзындығын қысқартуды қамтамасыз ету.
- Өрт қауіпсіздігі және санитарлық-техникалық талаптарды сақтау.
Орналастыру қағидалары
- Көмекші нысандар негізгі өндірісті қызмет көрсетуге ыңғайлы болуы керек.
- Кей ғимараттарды оқшау орналастыруға рұқсат етіледі (мысалы, жұмыс ғимараты мен силосты корпус).
- Бір сызық бойындағы құрылыстардың жалпы ұзындығы 400 м-ден аспауы ұсынылады.
- Құрылыстардың жиынтық ауданы 10 000 м²-ден аспауы ұсынылады.
Инфрақұрылым және санитарлық талаптар
- Жүк айналымы жоғары кәсіпорындарда автожолмен қатар теміржол кірмесін жобалау ұсынылады.
- Дайын өнім қоймасы мен өзге өндірістік нысандар арасында санитарлық арақашықтықты кемінде 30 м сақтау ұсынылады.
- Аумақ қоршалып, қақпа саны 2-ден аспауы керек; жол ені кемінде 4,5 м болуы ұсынылады.
- Көгалдандыру тығыздығы 30–35% деңгейінде қарастырылады; дән қоймалары маңына ағаш отырғызу ұсынылмайды.
2.3. Өндірістік ғимараттар
Дәнді сақтау және кептіруге арналған ғимараттарды, сондай-ақ элеваторларды жобалау технологиялық үдерістің нақтыланған схемасына сүйенеді. Өңдеу режимдерін таңдағанда дақыл түрі, сұрып, биологиялық және сапалық қасиеттер, сондай-ақ аймақтың климаттық жағдайы ескерілуі қажет.
Жобалауда қолданылатын технологиялық нұсқаулар
- Өңдеу схемасы дән сапасына және аймақтың климаттық ерекшелігіне қарай анықталады.
- Жеке операциялардың режимдері (жүктеме, жылдамдық, температура және т.б.) дақылдың биологиялық көрсеткіштеріне байланысты белгіленеді.
- Толассыз желі машиналарының өнімділігі өзара үйлесімді болуы керек.
- Ылғалды дән, әдетте, ағында тазаланып, кептіріліп, белсенді желдету жүйесі бар қоймаларға орналастырылады.
- Арамшөп қоспасы 3%-тен жоғары болған жағдайда қайта тазалау қарастырылады.
- Кей партияларды мезгілдік салқындату үшін белсенді желдеткіш қондырғыларды қолдану ұсынылады.
Құрылымдық шешімдерге қысқаша бағдар
Астық сақтау қоймалары көбіне 9×6 немесе 6×6 м бағаналар торымен көп қабатты етіп жобаланады; қабат биіктігі технологияға қарай 4,8 м немесе 6 м қабылданады. Элеваторлардың жұмыс ғимараттары әдетте көп қабатты каркасты түрде, силосты корпустармен байланыстырыла жобаланады.
2.4. Сүрлемдер және сүрлемді ғимараттар
Сүрлем (силос) – сусымалы материалдарды сақтауға арналған тік (вертикальды) немесе призматикалық сыйымдылық. Сүрлемдерді жеке тұрған нысан ретінде де, сүрлем корпусы түрінде де жобалауға болады.
Өлшемдер мен жоспарлау бойынша жалпы бағыттар
Темірбетон сүрлем корпустары үшін торлар
- Бөліп тұратын өстер торы ретінде 6×6, 9×9, 12×12 м өлшемдері қолданылады.
Дөңгелек жеке сүрлемдер
- Сыртқы диаметрлер ретінде 6, 9, 12, 18 және 24 м өлшемдері кездеседі.
Сүрлем қабырғаларының, сүрлем асты және сүрлем үсті қабаттарының биіктігі технологиялық талаптарға және алаңның шарттарына сәйкес таңдалады. Құрылымның қаттылығы мен беріктігін есептеу үшін жүктеудің қайталануы, температура әсері, материалдың абразивтілігі мен агрессивтілігі сияқты факторлар ескерілуі керек.
Технологиялық тапсырмада көрсетілетін деректер
- Материал қасиеттері: тығыздық, меншікті салмақ, ішкі үйкеліс бұрышы, қабырғаға үйкеліс коэффициенті.
- Пайдалану тәртібі: жүктеу/түсіру циклдерінің саны, жиілігі және ұзақтығы.
- Температуралық режим: сақтау кезіндегі материал температурасы, жылуөткізгіштік және жылусыйымдылық.
- Деформациялық параметрлер: қысу модулі, Пуассон коэффициенті.
- Тозу және әсер ету: материалдың түрпілілігі (абразивтілігі) және агрессивтілік деңгейі.
- Сыйымдылықтардың өзара үйлесімі: көлемді тиімді қолдану үшін өлшемдер ұтымды байланыста таңдалады.
Сыйымдылықтарды таңдауға арналған ұсыныс (қатынастық үлес)
200 т дейін
5%
Шағын көлемдер үлесі.
600–1800 т
10%
Орта көлемдер (600, 800, 1400, 1800 т).
3000 т және жоғары
55%
Ірі көлемдер басым; қажет болса ұлғайту қарастырылады.
Жобалау логикасының қысқаша қорытындысы
Сүрлем корпустары көбіне темірбетоннан, жоспар бойынша қатарлап орналастыру қағидасымен жобаланады. Басқа жоспарлау схемалары дәлелді негіздеме болған жағдайда қабылдануы мүмкін. Қалай болғанда да, шешімдердің өзегі – қауіпсіздік, санитария, тиімді көлем пайдалану және тұрақты технологиялық жұмыс.
Ескерту
Берілген мәтінде «Сурет 1» сілтемесі бар, алайда иллюстрацияның өзі ұсынылмаған. Егер сызба/сурет қажет болса, оны бөлек файл ретінде тіркеп, осы бөлімге енгізуге болады.