Барлық компьютерлік желілердің бір қызметі бар - үйлесімді енуді жалпы ресурстарға қамтамасыздандыру
Желіні администрациялау
Екі компьютерді бір-бірімен қосқанда компьютерлік желі құрылады. Жалпы жағдайда желіні ұйымдастыру үшін арнайы аппараттық қамтамасыздандыру (желілік жабдық) және арнайы программалық қамтамасыздандыру (желілік программалар) қажет болады.
Деректерді алмасу үшін екі компьютерді қарапайым түрде тікелей қосу тікелей қосылу деп аталады. Windows операциялық жүйесінде жұмыс істейтін компьютерлерді тікелей қосу үшін көп жағдайда қосымша арнайы аппараттық немесе программалық құрал талап етілмейді: аппараттық бөлігі ретінде енгізу-шығару стандартты порттары (тізбекті немесе параллельді), ал программалық бөлігі ретінде операциялық жүйеде бар стандартты құрал қолданылады (Пуск → Программы → Стандартные → Связь → Прямое кабельное соединение).
Желінің негізгі мақсаты және ортақ ресурстар
Компьютерлік желілердің басты қызметі — ортақ ресурстарға үйлесімді қолжетімділікті қамтамасыз ету.
Аппараттық ресурстар
Принтер, сканер, дискілік сақтау құрылғылары, желілік жабдықтар.
Программалық ресурстар
Қолданбалар, қызметтер, ортақ жүйелік мүмкіндіктер.
Ақпараттық ресурстар
Файлдар, дерекқорлар, құжаттар және ұйымдық деректер.
Протоколдар: өзара әрекеттесудің ережелері
Желідегі құрылғылар мен бағдарламалардың үйлесімді жұмыс істеуі үшін протоколдар деп аталатын стандарттар қолданылады. Протоколдар:
Аппараттық деңгейдегі өзара әрекет
Құрылғылардың байланысу сипатын анықтайды: порт түрлері (параллельді, тізбекті), механикалық компоненттер (ажыратқыштар, кабель және т.б.).
Бағдарламалық деңгейдегі өзара әрекет
Бағдарламалар мен деректердің алмасу тәртібін анықтайды. Протоколдарды іске асыратын программалар да жиі «протоколдар» деп аталады.
Мысалы, екі компьютер тікелей қосылған кезде өзара әрекеттесу протоколы физикалық порттың ерекшеліктерін және қосылыстың элементтерін (кабель, ажыратқыш) сипаттайды.
LAN және WAN: желілердің түрлері
Қолданылу аймағына қарай протоколдар да, желілер де әдетте екі түрге бөлінеді: жергілікті (LAN — Local Area Network) және ғаламдық (WAN — Wide Area Network).
Жергілікті желі (LAN)
Компактылығымен ерекшеленеді: бір бөлме, бір қабат немесе бір ғимарат ішіндегі компьютерлер тобын біріктіреді. LAN әдетте барлық қатысушылар үшін протоколдардың ортақ жиынтығын қолданады.
Ғаламдық желі (WAN)
Кең аумақты қамтиды және әртүрлі жергілікті желілерді біріктіруге мүмкіндік береді. Байланыс арналар ретінде кабельдік, спутниктік және басқа дәстүрлі арналар қолданылуы мүмкін.
Жұмысшы топтары, құқықтар және желілік саясат
Жергілікті желі ішінде бір жобамен немесе ортақ міндеттермен жұмыс істейтін қызметкерлер жиынтығы жұмысшы тобы деп аталады. Бір жергілікті желіде бірнеше жұмысшы тобы қатар жұмыс істеуі мүмкін.
Қолжетімділік құқықтары
Жұмысшы тобының қатысушылары ортақ ресурстарға әртүрлі құқық деңгейімен қол жеткізе алады. Қатысушыларды ажырату әдістері мен құқықтарды шектеу ережелерінің жиынтығы желілік саясат деп аталады.
Бір немесе бірнеше желілік саясатты басқару үдерісі желіні администрациялау, ал оны ұйымдастыратын маман желі әкімшісі (администратор) деп аталады.
Желілерді біріктіру: шлюз және қауіпсіздік
Жекелеген мекемелер немесе бөлімшелер үшін жергілікті желі құру тәсілдері әртүрлі болуы мүмкін. Егер ұйым кең аумаққа таралса, бірнеше жергілікті желіні бір жүйеге біріктіріп, оларды ғаламдық желі деңгейінде байланыстырады.
Шлюз (Gateway)
Әртүрлі протоколдармен жұмыс істейтін жергілікті желілерді өзара байланыстыру үшін шлюз деп аталатын арнайы құрал қолданылады. Шлюз аппараттық та, программалық та болуы мүмкін.
Брандмауэр (Firewall)
Желілік қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін, яғни бөгде адамдардың желіге кіруін және рұқсатсыз желі шегінен деректердің шығуын болдырмау мақсатында брандмауэр қолданылады. Ол арнайы компьютер немесе арнайы бағдарлама болуы мүмкін және желілер арасындағы деректер алмасуын ережелер бойынша шектейді.