Көлденең - жону станоктер
Техника қауіпсіздігі: ұғымы және мақсаты
Техника қауіпсіздігі — кез келген жұмысты қауіпсіз орындауға және қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз етуге бағытталған ережелер мен ұйымдастырушылық шаралардың жиынтығы.
Негізгі мақсаттар
- Қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
- Өндірістік жарақаттану туралы мәлімет беру және алдын алу мәдениетін қалыптастыру.
- Денсаулықты қорғау.
- Еңбек барысында адамға әсер ететін қауіпті және зиянды факторлардың ықпалын азайтатын шараларды ұйымдастыру.
Құндылықтар басымдығы
Өндірілетін өнім құнынан да адамның өмірі мен денсаулығы маңызды.
Төтенше жағдайға дайындық
Штаттан тыс ахуалдар туралы нақты әрі уақтылы ақпарат қажет.
Тиімділік пен статистика
Жұмыстың тиімділігін арттыру үшін өндірістік жарақаттар туралы деректерді жинау және талдау маңызды.
Инструктаж және оқыту
Техника қауіпсіздігі бойынша инструктаж мамандандырылған оқу барысында және кәсіби білім алу кезінде беріледі. Ережелер оқыту өтетін тиісті өндірістік аймақта, жұмыс орнына жақын жерде көрнекі түрде жариялануы тиіс. Ережелерді сақтамау өндірістік жарақатқа әкелуі мүмкін.
Өндірістік бөлмеге қойылатын негізгі талаптар
Өндірістік бөлмелерде қауіпсіздік талаптары санитариялық тәртіптен бастап, өрт және электр қауіпсіздігіне дейінгі ережелермен белгіленеді.
Тазалық және тәртіп
- Бөлмеде қоқыс, жанар-жағар және майлау материалдарының қалдықтары болмауы тиіс.
- Бөлме үнемі таза ұсталады, өтетін жолдар жабылмайды.
- Бөтен заттарды және технологиялық үдерісте қарастырылмаған материалдарды сақтауға болмайды.
Өрт қауіпсіздігі және аймақталу
- Жану/жарылу қаупі бар бөлмелер үшін өрт қауіптілігі дәрежесі және аймақ сыныбы нормативтерге сай анықталуы керек.
- Кіреберіс есіктерде, аймақ шекараларында табличкалар және аймақ картасы ішкі және сыртқы жақта орналастырылады.
- Телефонның жанында өрт қызметін шақыру нөмірі бар кесте болуы тиіс.
Құрылымдық және эвакуациялық талаптар
Есіктер эвакуация бағытына қарай ашылуы керек. Шығатын есіктерді жиһазбен немесе жабдықпен жауып тастауға болмайды.
Терезелер қызметкерлер болған жағдайда ашылмалы/жиналмалы болуы тиіс; саңылаусыз металл тор орнатуға рұқсат етілмейді.
Қабырғалардағы ойықтар мен инженерлік өтпелер толық қалыңдық бойынша жанбайтын материалдармен дұрыс бітелуі қажет.
Қабырға, төбе және қалқа әрлеуінде жанғыш материалдарды қолдануға жол берілмейді.
Электр және жылу жабдықтары
- Кабельдер, әлсіз ток желілері, розеткалар және ажыратқыштар электр қауіпсіздігі талаптарына сай орнатылуы керек.
- Жылыту аспаптары жанғыш материалдардан қауіпсіз қашықтықта орналасуы тиіс (кемінде 0,25 м).
- Зауытта жасалмаған жылытқыштарды және ашық спиральды қыздырғыштарды қолдануға болмайды.
Қызметкер өрт қауіпсіздігі шараларын, өрт кезіндегі әрекет тәртібін және өртсөндіргішті қолдану ережелерін білуі тиіс.
Станок ұғымы және негізгі түрлері
Станок — әртүрлі материалдарды өңдеуге арналған машина немесе құрал-сайман. Өнеркәсіпте станоктер металды, ағашты және басқа материалдарды кесу, бұрғылау, жону, фрезерлеу сияқты операцияларды орындау үшін қолданылады.
Металл кесетін станоктер (мысалдар)
- Токарь станогі
- Фрезерлік станок
- Қырнағыш (жону-расточка) станоктер
- Жазық қайрау (шлифовка) станогі
- Таспалы кескіш станок
- Магнитті негіздегі бұрғылау станогі
- Рельс кесетін станок
- Рельс бұрғылайтын станок
- Рельс қайрайтын (рельсошлифовальный) станок
- Қайрайтын (заточка) станок
- Бұрғылау станогі
Ағаш өңдейтін станоктер (мысалдар)
- Рейсмус станогі (жуандық бойынша калибрлеу)
- Отын жарушы станок
- Таспалы ара станоктері
- Фрезерлік станоктер (қол беріліспен және ЧПУ-мен)
- Төрт жақты станоктер
- Жонғыш және сүргілеуіш станоктер
- Бұрғылайтын және қашайтын станоктер
Металл кесетін станоктерді жіктеу
Дәлдік кластары
- Нормалы дәлдік (Н)
- Жоғарылатылған дәлдік (П)
- Жоғары дәлдік
- Аса жоғары дәлдік
- Ерекше дәл станоктер
Масса бойынша
- Жеңіл (1 т дейін)
- Орташа (1–10 т)
- Ауыр (10 т және жоғары)
- Өте ауыр (100 т шамасында, сирек)
Автоматтандыру деңгейі
- Қолмен басқарылатын
- Жартылай автомат
- Автомат
- ЧПУ-мен станоктер
- Икемді өндірістік жүйелер
Мамандану дәрежесі
Әмбебап
Кең номенклатурадағы бөлшектердің аз партиясын жасауға арналған. Жеке және сериялы өндірісте, соның ішінде жөндеу жұмыстарында қолданылады.
Мамандандырылған
Ұқсас бөлшектердің үлкен партияларын жасауға арналған. Орташа және үлкен сериялы өндірісте қолданылады.
Арнайы
Бір бөлшекке немесе бір өлшем-түрдегі бөлшекке бейімделген. Үлкен сериялы және жаппай өндірісте қолданылады.
Қозғалыстар: негізгі және қосалқы
Металл кесетін станоктерде жұмысшы органдарға қозғалыс еріксіз келтіру арқылы беріледі (механикалық, гидравликалық, пневматикалық). Шпиндель, суппорт және өзге тораптардың қозғалыстары кесу арқылы пішін қалыптастыруға қызмет етеді.
Негізгі (жұмыс) қозғалыстар
Кесуді тікелей жүзеге асыратын қозғалыстар. Бас қозғалыс әдетте ең жоғары жылдамдықпен орындалады және кесілетін дайындамаға да, аспапқа да берілуі мүмкін (айналмалы немесе ілгерілемелі).
Беру қозғалысы
Әдетте баяуырақ орындалады және өңдеудің бірқалыпты жүруін қамтамасыз етеді. Түрлері: айналмалы, айналма, ілгерілемелі, үзілмелі.
- Екі жүріске беру (мм/қос жүріс)
- Тіске беру (мм/тіс)
- Айналымға беру (мм/айналым)
- Минуттық беру (айн/мин)
Қосалқы қозғалыстар
Кесудің өзіне тікелей қатыспайды, бірақ үдерісті орындауға мүмкіндік береді.
- Станокты баптау және реттеу
- Кесу режимдерін есептеу және орнату
- Жүріс шектеуіштерін қою
- Процесс кезінде басқару операциялары
- Дайындаманы орнату/алу, дайын бөлшекті алу
- Аспапты орнату және ауыстыру
Жекелеген станоктерге қысқаша сипаттама
Жазық қайрау (шлифовка) станогі
Жазық қайрау станогі — ажарлау шарығы арқылы металл бөлшектердің жазық беттерін жоғары дәлдікпен өңдеуге арналған станок. Кейбір үлгілер конустық пішінді беттерді де өңдей алады. Дайындама, әдетте, станок үстеліне электромагнитті бекіткіш арқылы қысылады.
Өңделген беттің тазалығы жоғары деңгейге жетуі мүмкін; бұл — дәл құрастыру және сапалы бет талап етілетін жұмыстарда маңызды.
Қырнағыш (жону-расточка) станоктер
Қырнағыш станоктер — ірі өлшемді дайындамаларды жеке және сериялы өндіріс жағдайында өңдеуге арналған металл кесетін станоктер тобы. Мұнда бұрғылау, зенкерлеу, ішкі/сыртқы бұранда кесу, цилиндрлік беттерді өңдеу, шеттерді бұрғылау/кеңейту, фрезерлеу сияқты көптеген операция орындалуы мүмкін.
Ерекшелігі — көлденең немесе тік шпиндельдің болуы; шпиндель саңылауына кескіш аспап бекітіледі (борштанга, бұрғы, фреза және т.б.).
Негізгі түрлері
- Көлденең-жону
- Координаталық-жону
- Алмас-жону
Маркілеу мысалы
Мысалы, 2А450 белгісінде алғашқы цифр станок тобына, ал кейінгі цифрлар түрлендіруге және негізгі сипаттамаларға қатысты ақпарат береді.
Координаталық-жону станоктері
Координаталық-жону станоктері корпус типті бөлшектердегі негізгі беттердің өзара орналасуын жоғары дәлдікпен сақтай отырып, саңылауларды өңдеуге арналған. Әдетте жеке және майда сериялы өндірісте, сондай-ақ кондукторлар мен кондуктор тақталарына арналған жұмыстарда қолданылады.
Таспалы кескіш станок
Таспалы кескіш станок ағашты немесе металды кесуге арналған. Жұмыс құралы ретінде тұйық сақина түріндегі таспалы ара қолданылады. Қолмен басқарылатын, жартылай автомат және автомат нұсқалары кездеседі; беруді реттеу механикалық немесе гидравликалық жетектер арқылы орындалуы мүмкін.
Материалға қарай екі негізгі түрі қолданылады: биметалл таспалар және қатты қорытпа тістер жапсырылған таспалар (қиын кесілетін материалдарға).
Магнитті негіздегі бұрғылау станогі
Магнитті негіздегі станок — стационар жабдықты қолдану тиімсіз немесе мүмкін емес жерде, әдетте диаметрі 100 мм-ге дейінгі саңылауларды және тереңдігі 110 мм-ге дейінгі керең саңылауларды өңдеуге арналған. Ол ауыр машина жасауда, құбыр желілерінде, жөндеу-құрылыс жұмыстарында және әртүрлі металлоконструкцияларда бұрғылау, зенкерлеу, ойық кесу операциялары үшін тиімді.
Қолданылуы электромагнитті табан арқылы бөлшекке сенімді бекітуге негізделеді. Кей жағдайларда соққы жүктемесінде тарту күшін арттыру мүмкіндігі маңызды рөл атқарады.
Ескерту: электромагнитті бекітуден кейін бөлшекте қалдық магниттелу пайда болуы мүмкін. Бұл жоңқа мен тозу өнімдерінің жиналуын күшейтіп, тораптардың тозуын жылдамдатуы ықтимал.
Рельс кесетін және рельс қайрайтын станоктер
Рельс кесетін станок — рельстерді кесуге арналған жолдық аспап; теміржол көлігінде жөндеу және жол құрылысы жұмыстарында қолданылады. Рельс қайрайтын (рельсошлифовалық) станок — рельстердің және жебе тәрізді аударма элементтерінің беттерін тегістеуге арналған.
Рельс кесуде қолданылатын жұмыс органдары
- Шынықтырылған емес рельстер үшін қол ара полотносымен кесу
- Құрыш денелі рельстер үшін түрпілі шеңберлер
Рельсті тегістеудің кең таралған нұсқалары
- Электр жетегі бар тасымалды тегістегіштер
- Арбадағы тегістеу құрылғылары
- Дәнекерленген түйіспелерді өңдеуге арналған домалап жүретін станоктер
- Крестовинаға арналған көпірлі тегістеу станогі
Ағаш өңдеу станоктері және кесу тәсілдері
Ағаш өңдейтін станок — жоғары жылдамдықта айналатын кескіш құрал арқылы (ара, фреза, бұрғы және т.б.) ағашты аралау, жону, бұрғылау және өзге де өңдеу операцияларын орындайтын жабдық. Шикізат ретінде бөрене, брус, тақтай, шпон және басқа да ағаш материалдары қолданылады.
Кесу операцияларының негізгі түрлері
Тілу (аралау)
Ағашты көлемді деформацияламай бөліктерге бөлу үдерісі. Аралау жақтаулық, таспалы және дискілі аралармен орындалады.
Қыру (фрезерлеу)
Айналмалы жүздер арқылы материалды біртіндеп қабаттап кесу. Құралдары: пышақ білігі, фреза бастары және орнатпалы фрезалар.
Жону және сүргілеу
Кесу жазықтығына қатысты ілгерілемелі қозғалыспен орындалады. Рейсмус, сүргілеуіш және жонғыш станоктерде кең қолданылады.
Бұрғылау және қашау
Арнайы бұрғылармен және қашаулармен орындалады; көбіне қосылыстарға арналған ойықтар мен саңылауларды қалыптастыруда қажет.
ЧПУ-мен фрезерлік станоктер
ЧПУ-мен фрезерлік станоктер 2D және 3D қыруды, бет оймалауды және күрделі пішінді бөлшектерді жоғары сапада өңдеуді қамтамасыз етеді.
Таңдау кезінде ескерілетін параметрлер
- X/Y/Z бойынша жүріс (суппорт орын ауыстыруы)
- Орын ауыстыру жылдамдығы
- Шпиндель қуаты
- Бекіту түрі (механикалық немесе вакуум)
Төрт жақты станоктер
Төрт жақты станоктер бір өтуде дайындаманың төрт қырын қатар өңдейді. Бұл уақытты үнемдеп, погонаж өнімдерін (мысалы, қалың тақтай, ірге бастырғы) тұрақты сапамен алуға мүмкіндік береді.
Негізгі параметрлер
- Өңделетін дайындама қимасы
- Беру жылдамдығы
- Орнатылған қуат
- Станок массасы
Қысқаша қорытынды
Қауіпсіз еңбек — тәртіп, дұрыс ұйымдастыру және техникалық талаптарды мүлтіксіз сақтау нәтижесі. Өндірістік ортада тазалық, эвакуация талаптары, электр және өрт қауіпсіздігі бір-бірімен тығыз байланысты. Ал станоктерді түсіну (жіктелуі, қозғалыстары, қолданылуы) — технологиялық үдерісті қауіпсіз әрі тиімді жүргізудің маңызды бөлігі.