Саяси қатынастар
Оқу-әдістемелік кешен туралы
Бұл материал Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті Заң факультетінің Әлеуметтану және саясаттану кафедрасында әзірленген «Саясаттану» пәніне арналған оқу-әдістемелік кешеннің құрылымы мен мазмұнын жүйелейді. Құжат 2010–2011 оқу жылына, 5-семестрге арналған.
Пән туралы қысқаша мәлімет
- Пән
- Саясаттану
- Семестр
- 5
- Кредит саны
- 2
- Кафедра
- Әлеуметтану және саясаттану
Байланыс және ұйымдық деректер
- Мекенжай
- Тәуке хан даңғылы, Заң факультеті ғимараты
- Қала
- Түркістан
- Оқу жылы
- 2010–2011
Ескерту: бастапқы мәтінде оқытушы аты-жөні ретінде әртүрлі дерек кездеседі; құжатта нақтылау қажет.
Кіріспе: пәннің орны мен маңызы
Саясаттану — әлеуметтік-гуманитарлық білім жүйесіндегі базалық пәндердің бірі. Ол саясатты қоғам өмірінің маңызды қыры ретінде қарастырып, саясаттың өмір сүру заңдылықтарын, тарихи дамуын, сондай-ақ билік, мемлекет және халықаралық қатынастар мәселелерін зерттейді.
Саяси ой антикалық дәуірден бері қалыптасып, өркениет тарихымен қатар дамыды. Алайда саясаттану дербес ғылыми пән ретінде ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың бірінші жартысында орнықты. Қазіргі кезеңде ол қоғамдағы идеялар мен қоғамдық пікірдің қалыптасуына ықпал ететін маңызды ғылыми-танымдық бағытқа айналды.
Мақсаты
Студенттерді саяси өмірдегі күрделі құбылыстар мен тенденцияларды өз бетінше талдауға үйрету, саясат туралы жүйелі білім беру және ұғымдық аппаратты қалыптастыру.
Міндеттері
- Қазақстандағы және әлемдегі саяси процестерді түсіну және бағалау дағдысын дамыту.
- Саясаттың мәні, мүмкіндіктері, шекаралары, болашағы және негізгі түрлерін меңгерту.
- Саяси биліктің мәні, құрылымы, көздері және функцияларын түсіндіру.
Пререквизиттер / Постреквизиттер
Пререквизиттер: философия, әлеуметтану, экономика теориясы, мәдениеттану, тарих, логика.
Постреквизиттер: дінтану, әлеуметтік философия, психология, этнология, құқық негіздері және т.б.
Қысқартулар
- СӨЖСтуденттің орындайтын өзіндік жұмысы.
- ОБСӨЖОқытушы басшылығымен орындалатын өзіндік жұмыс.
Оқытушы туралы қысқаша мәлімет
Сейітқұлов Нұрлыбек Ақынұлы
Социология ғылымдарының кандидаты, доцент.
1996 жылы Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің тарих факультетін тәмамдаған. 1996–1998 жылдары Түркиядағы Хаджеттепе университетінде социология мамандығы бойынша магистратурада оқыған, 1999–2003 жылдары сол университетте докторантураны аяқтаған.
2003–2006 жылдары Социология және политология кафедрасының оқытушысы, университет президентінің көмекшісі, Жаратылыстану және медицина институты директор орынбасары қызметтерін атқарған. 2006 жылы социология ғылымының кандидаты ғылыми дәрежесін алған. 2007 жылдан бастап заң факультетінің деканы.
Оқу құралы, бірнеше оқу-әдістемелік құралдар мен нұсқаулар, ғылыми мақалалар авторы.
Жұмыс оқу жоспары және сағат бөлінісі
Жалпы жоспар (5-семестр)
| Семестр | Лекция | Семинар | ОБСӨЖ | СӨЖ |
|---|---|---|---|---|
| 5 | 15 | 15 | 30 | 30 |
6-семестрге қатысты жол бастапқы құжатта түсініксіз берілген, сондықтан мұнда негізгі 5-семестр ғана көрсетілді.
15 тақырып бойынша құрылым
Әр тақырып: 1 сағат лекция + 1 сағат семинар, сондай-ақ аудиториядан тыс жұмыс ретінде 2 сағат ОБСӨЖ + 2 сағат СӨЖ.
Тақырыптар тізімі
- Саясаттану ғылым ретінде
- Саяси ғылымның негізгі кезеңдері мен қалыптасуы
- Билік саяси феномен ретінде
- Қоғамның саяси жүйесі
- Мемлекет және азаматтық қоғам
- Саяси режимдер
- Қоғамды демократияландыру және саяси жаңару
- Саяси партиялар және қоғамдық қозғалыстар
- Саяси процесс және саяси қызмет
- Саяси сана және саяси мәдениет
- Саяси элита және көшбасшылық
- Дүниежүзілік саясат және халықаралық қатынастар
- Қазіргі заманның жаһандық проблемалары
- Саяси болжамдау
- Егемен Қазақстанның саяси проблемалары
Бақылау түрлері және бағалау жүйесі
Аралық және қорытынды бақылау
- 5-семестрдің 7-аптасында: 1-блок (жазбаша).
- 5-семестрдің 14-аптасында: 2-блок (жазбаша).
- Семестр соңында: жазбаша-ауызша емтихан.
Әріптік баға шкаласы
| Баға | GPA | % | Дәстүрлі |
|---|---|---|---|
| A | 4.0 | 95–100 | Өте жақсы |
| A- | 3.67 | 90–94 | Өте жақсы |
| B+ | 3.33 | 85–89 | Жақсы |
| B | 3.0 | 80–84 | Жақсы |
| B- | 2.67 | 75–79 | Жақсы |
| C+ | 2.33 | 70–74 | Қанағаттанарлық |
| C | 2.0 | 65–69 | Қанағаттанарлық |
| C- | 1.67 | 60–64 | Қанағаттанарлық |
| D+ | 1.33 | 55–59 | Өту балы |
| D | 1.0 | 50–54 | Өту балы |
| F | 0 | 0–49 | Қанағаттанғысыз |
Студентке қойылатын талаптар
- Сабаққа кешікпей келу және тұрақты қатысу.
- Үй тапсырмасын уақытында орындау және тапсыру.
- Сабақ барысында бөгде тақырыптарды талқыламау және басқа істермен айналыспау.
- Сабақ үстінде сағыз шайнамау.
- Ұялы телефон және назарды бөлетін құрылғыларды өшіру немесе үнсіз режимге қою.
Лекция тезистері: №1 дәріс (үзінді)
Тақырып: Саясаттану ғылым ретінде
Жоспар
- Саясат қоғамдық құбылыс ретінде
- Саясаттану ғылымдар жүйесінде: объектісі мен пәні
- Саясаттанудың әдістері
- Саясаттанудың қызметтері
Негізгі идея
Қазіргі қоғамда саясаттан тыс тұрған адам жоқ: адам өз өмірін ұйымдастыруда саяси билік қабылдайтын шешімдерді ескеруге мәжбүр. Саясат — қоғам өмірінің барлық салаларын қамтитын әрі бағыттайтын, әрі шектейтін қоғамдық құбылыс.
Саясат — әлеуметтік құбылыс. Қандай да бір адам өзін саясаттан алшақ ұстаймын деп есептеген күннің өзінде, ол өзі өмір сүретін қоғамдағы саяси биліктің шешімдерін айналып өте алмайды. Сондықтан саясат қазіргі адамның қажеттілігі ғана емес, сонымен бірге қоғамдық өмірдің барлық салаларында әрекет етуінің өлшемі болып табылады.
«Саясаттану» ұғымы ежелгі гректің polis — «мемлекет», «мемлекеттілік», «қоғамдық іс» деген мағыналарымен байланысты. Бұл тұрғыда саясат қоғамды басқару өнері, қоғамдық өмірді ұйымдастыру тетігі ретінде түсіндіріледі.
Классикалық анықтамалар
- М. Вебер: саясат — билікке қатысу немесе биліктің топтар арасында бөлінуіне ықпал ету.
- Г. Лассуэлл және А. Каплан: саясат — биліктің құрылуымен байланысты құбылыс.
Саясаттың құрылымы
- Объект: үнемі өзгеріп отыратын қоғамдық мәселелер кешені; оларды шешу реформалар мен құрылымдық өзгерістерді талап етеді.
- Субъектілер: саяси қызметке қатысушылар — адамдар, ұйымдар, партиялар, қоғамдық қозғалыстар.
- Саяси билік: қоғамға ықпал ететін күштер мен басқару ресурстары.
- Саяси процестер: әртүрлі күштердің өзара ықпалы, қарым-қатынасы және байланыстары.
- Идеялар мен тұжырымдамалар: саяси дамуды теориялық тұрғыдан түсіндіру, әлеуметтік топтардың мүдделерін пайымдау.
ЮНЕСКО 1948 жылы саясаттануды жоғары оқу орындарында пән ретінде оқытуды ұсынды, ал 1949 жылы саяси ғылымның халықаралық қауымдастығы құрылды. Саясаттану тарих, социология, психология, құқықтану және саяси экономиямен тығыз байланыста дамиды. Пән қоғамның саяси саласын, оның заңдылықтарын, басқару тетіктерін және саяси мәдениетті қалыптастыру жолдарын жүйелі түрде зерттеуге бағытталған.
Ескерту: толық лекция тезистері оқу-әдістемелік кешеннің негізгі нұсқасында беріледі.