Ізденушінің диссертацияда тұжырымдалған әрбір нәтижесінің, тұжырымдары мен қорытындыларының негізделуі және шынайылық дәрежесі

Қазақстан Республикасы ғылыми-техникалық дамудың қарқынды кезеңін бастан өткеріп отыр. Бұл үдеріс әлемдік кеңістікке кірігу жағдайында ғылым мен техниканың жаңа бағыттағы зерттеулерін талап етеді. Сондықтан басқа салалармен қатар, психологиядағы ғылыми зерттеулерді күшейту — өзекті міндеттердің бірі.

А.Ж. Аплашованың «Полиэтностық ортадағы студенттердің танымдық іс-әрекетінің даму ерекшеліктері» тақырыбындағы жұмысы студенттердің танымдық іс-әрекетінің дамуына этнопсихологиялық ерекшеліктердің ықпалын жаңа қырынан негіздейтін зерттеулер қатарына жатады. Автор ұлттық рух пен құндылықтарды жалғастыруға бағдар беретін маңызды эксперименттік нәтижелер ұсынады.

Жан-жақты дамыған тұлға қалыптастыруда полиэтностық ортадағы студенттердің танымдық іс-әрекетінің дамуын анықтау және оның этнопсихологиялық сипатын ашу — бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі. Зерттеу экономикалық, саяси және мәдени өзгерістер аясында тұлғаның этнопсихологиялық сипатын айқындауға бағытталғанымен ерекшеленеді.

Зерттеу жұмысы ғылыми дәрежелер беру ережелерінде көрсетілген талаптарға (9, 10-тармақтар) және тиісті мамандық төлқұжаттарына сәйкес келеді. Диссертацияда қол жеткізілген нәтижелерді төмендегіше жинақтауға болады:

• Теориялық тұжырым

  Полиэтностық ортадағы студенттердің танымдық іс-әрекетінің даму мәселелері теориялық тұрғыда сипатталып, оның этнопсихологиялық мазмұны негізделген.

• Өзара байланыс

  Танымдық іс-әрекеттің дамуы мен этнопсихологиялық ерекшеліктердің өзара байланыстылығы тұжырымдалған.

• Этностық ортаға бейімделу

  Этностық ортаға сіңісу деңгейі студенттердің танымдық іс-әрекетінің дамуына ықпал ететіні анықталған.

• Тренингтің әсері

  Оқыту үдерісінде әлеуметтік-психологиялық тренингтің танымдық іс-әрекетке жағымды әсері бар екені эксперименттік тұрғыда көрсетілген.

Диссертацияда қорытындылар психологиялық бағыттар мен тұжырымдамаларға сүйеніп, ғылыми негізде жасалған. Нәтижелердің шынайылығы теориялық талдау және эксперименттік деректер арқылы дәлелденген.

Қазіргі таңда полиэтностық ортада студенттердің танымдық іс-әрекетін тиімді дамыту қоғамның маңызды қажеттіліктерінің біріне айналды. Себебі студент тұлғасының этнопсихологиялық ерекшеліктерін ескеру кез келген іс-әрекеттің нәтижелілігін арттыруға ықпал етеді.

Зерттеу эмпирикалық деректерді жинаудың, әдістерді орынды таңдаудың және өлшеу құралдарын сәйкестендірудің зерттелетін құбылыстың деңгейі мен сапасын дәл бағалауға мүмкіндік беретінін негіздейді. Автордың тұжырымдары жүйелі әрі дәйекті, ал экспериментті ұйымдастыру және жүргізу деңгейі жоғары деп бағаланады.

Алынған нәтижелердің ішкі бірлігі зерттеліп отырған мәселенің жүйелілік сипатына, логикалық мазмұндалуына және тұжырымдар мен қорытындылардың бірізділігіне негізделеді. Диссертация құрылымы тақырып пен қойылған мақсатқа сай, жоспар міндеттердің орындалуын қамтамасыз ететіндей құрастырылған.

Жұмыста теориялық тұрғыда жүйелі талдау жасалып, ғылыми тұжырымдар ұсынылған және практикалық құндылығы айқындалған. Пайдаланылған әдістемелер кешенді түрде қолданылып, зерттеудің тұтастығын қамтамасыз етеді.

Полиэтностық ортадағы студенттердің танымдық іс-әрекетінің дамуының этнопсихологиялық мазмұнын тұжырымдау — қазіргі таңда зерттеуді қажет ететін маңызды бағыт. Әртүрлі этностық өкілдерінің ұлттық құндылықтары мен этнопсихологиялық ерекшеліктері танымдық іс-әрекеттің дамуына елеулі әсер етеді.

Аталған міндеттер эксперименттік зерттеулер арқылы іске асырылған. Диссертацияның теориялық тұжырымдарын және практикалық нәтижелерін білім беру тәжірибесінде, оқу үдерісінде студенттердің танымдық іс-әрекетін дамытуда, сондай-ақ этностық-психологиялық зерттеулер жүргізуде қолдануға болады.

Зерттеудің негізгі тұжырымдары мен нәтижелері халықаралық және республикалық ғылыми-практикалық конференцияларда баяндалған. Сондай-ақ Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі жанындағы уәкілетті орган бекіткен және аймақтық басылымдарда мақалалар жарияланған.

Диссертация негізінде дайындалған автореферат зерттеу жұмысының мазмұны мен құрылымына сәйкес келеді. Автореферат құрылымы диссертациялық жұмысқа қойылатын талаптарға үйлеседі; онда тақырып бойынша мәліметтер мен нәтижелер толық, нақты және жүйелі түрде берілген.

Диссертациялық зерттеумен танысу барысында жұмыстың жалпы құндылығын төмендетпейтін бірқатар ескертпелерді атап өтуге болады:

1. Эксперименттік бөлім

   Эксперименттік бөлімді кеңірек ашып, сипаттамасын толықтыру жұмыстың мазмұнын байыта түсер еді.

2. Өлшемдер

   Танымдық іс-әрекетті бағалау өлшемдері (көрсеткіштері) нақтырақ сипатталса, зерттеудің айқындығы арта түсер еді.

3. Факторлық талдау

   Полиэтностық ортада тұлғалық этнопсихологиялық ерекшеліктердің әсерін ашу үшін факторлық талдау жүргізу жұмысты тереңдете түсуі мүмкін.

Жалпы алғанда, А.Ж. Аплашованың диссертациялық жұмысы толық орындалған деп бағаланады. Зерттеу барысында жасалған теориялық тұжырымдар нақты берілген, алынған нәтижелер математикалық-статистикалық талдаумен негізделген. Жұмыс ғылыми-теориялық салыстырмалы талдауларымен ерекшеленеді.