Ішкі қатынастағы контейнер паркінің жұмысын есепке
Жедел ақпараттың құны: контейнер паркін басқарудың өзегі
Қай салада болмасын, хабарды уақытында алу және жіберу шешуші рөл атқарады. Контейнер паркін қолданудың сандық және сапалық көрсеткіштерін уақытылы әрі дәл білу, оның дислокациясын және қозғалысын бақылау жол және желілік басқару қызметтеріне оперативті жұмысты жетілдіру үшін негізделген шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Ақпараттық негіз
БАЖТҰ жүйесінде пойыздың натурлық парағын интегралды өңдеу қарастырылған. Бұл жол бойындағы контейнер паркінің дислокациясы туралы мәліметті алуға көмектеседі. Есептеуіш техника (ЭЕМ) пойыз құрамындағы орта және ірі тоннажды контейнерлердің санын және әр вагон бойынша деректерді қалыптастырады.
Есептеу және талдау жүйесінің толыққанды жұмыс істеуі үшін контейнерлік пункттерді ақпаратты жинау, дайындау және жөнелту құрылғыларымен жабдықтау қажет. Бұл құрылғылар ақпаратты берумен қатар вагон парақтарын да толтырады (ГУ–38к нысаны). Нәтижесінде контейнер паркінің жағдайын бағалау, бос тұруын есептеу және басқа көлік түрлерімен алмасуды егжей-тегжейлі талдау жеңілдейді.
Оперативті жоспарлау: ағымнан құрастыру жоспарына дейін
Тапсырмалар кешенін шешу контейнер пункттерінің оперативті жоспарына, контейнер ағындарын жобалауға және контейнерлі вагондарды құрастыру жоспарын жасауға қолданылады. Бұл жерде басты мақсат — контейнер қозғалысын алдын ала көру және ресурсты тиімді бөлу.
Не үшін қажет?
- дислокацияны нақтылау және бос тұруды азайту;
- жүк ағынын бағыттау және сұрыптауды жеңілдету;
- вагондар мен механизмдердің бос уақытын қысқарту.
Түйін қағида
Жүйе жұмыс істеген сайын жоспарлау тек «есеп беру» құралы емес, күнделікті басқарудың негізгі тетігіне айналады: контейнерлік пункттің өткізу қабілеті, крандар жүктемесі және вагон беру-әкету ырғақтары бір логикаға біріктіріледі.
Тарифтік саясат: контейнер тасымалын есептеудің логикасы
Көлік қызметін пайдаланатын өндірістік мекемелердің тасымалдау шығындары тариф түрінде көрсетіледі. Сондықтан жүк иелерінің шаруашылық есебі негізінен көліктік тарифке сүйенеді. Тарифтер контейнер тасымалының ерекшеліктерін және көліктің шаруашылық-есептік мүддесін ескере отырып, жүк иелерінің контейнерлік тасымалды қолдануға деген материалдық қызығушылығын қамтамасыз етуге бағытталады.
Екі ставкалы тарифтің мәні
Есептеу бірлігі
Есептеуіш ретінде сәйкес брутто салмақты бір контейнер алынады.
Ставкалар құрамы
Кестеге бастапқы–аяққы және жолдағы операциялар бойынша ставкалар кіреді.
Контейнерлік тариф барлық көлік түрлерінде 01.01.1990 жылдан бастап енгізілді. Тариф кестелері әр көлік түріндегі тасымалдаудың эксплуатациялық шығындарына сүйеніп жасалады. Темір жолмен тасымалдау ақысы және төлем тәртібі тарифтік басқарма №10-01 құжатында көрсетілген.
Қашықтықты есептеу қағидасы
- Ең төменгі тарифтік қашықтық — 50 км.
- Ұзақ қашықтықтар поястар бойынша орташа мәнмен есептеледі (мысалы, 71–80 км поясы — 75 км).
- Төлем жөнелту пунктінде ең қысқа бағыт бойынша анықталады.
Әмбебап контейнерлермен тасымалдағанда төлем ақылы тасымалдау қашықтығына қарай алынады. Қолданыстағы тариф жүк иелерін контейнерлерді салу параметрлерін әмбебап контейнерлер талаптарына жақындатуға экономикалық тұрғыдан ынталандырады. Контейнер жетіспеген жағдайда қарастырылған жеңілдіктер контейнер тасымалының жедел дамуына ықпал етеді.
Тасымалдау шарты және құжат айналымы
Тасымалдау жоспары темір жол арқылы жүк жіберушінің шарт жасасуы арқылы жүзеге асады. Уақытша жарлықтың 37-бабына сәйкес жол өзіне сеніп тапсырылған жүкті белгіленген пунктке жеткізіп, алушыға тапсыруға міндетті, ал жіберуші бекітілген төлемді төлеуге міндеттенеді.
Накладная (үстеме құжат) — шарттың өзегі
Тасымалдау шартының мазмұны үстеме құжатта (накладная) көрсетіледі. Құжат толтырылғаннан кейін жол мен жүк жіберуші арасындағы шарт күшіне енеді. Жүкті қабылдау мерзімі үстеме құжатқа күнтізбелік мөр қойылуымен расталады.
Жіберу стансасында шарт ресімделген кезде жүк жіберуші қатыспаса да, бірқатар талаптарды орындауға міндетті: жүкті қабылдау және шығару операцияларына қатысу, жылжымалы құрамды тазалау, қажет болған жағдайда қосымша төлемдер төлеу, тасымалдау барысында туған шығындарды өтеу. Ал жүк алушы шарт бойынша жүкті уақытында және толық жеткізуді талап ете алады.
Контейнерлік тасымалға құжат толтыру тәртібі
Жүк жіберуші әрбір жүк тиелген контейнерге бөлек ГУ-27в үлгісіндегі үстеме құжатты толтыруға міндетті. Құжатта салмақ көрсеткіштері, контейнер ыдысының (тарасын) салмағы, брутто салмақ, пломба белгілері және ерекше ескертпелер нақты берілуі керек.
Салмақ графалары
- «Жіберушімен анықталған жүктің салмағы, кг» — әр заттың ыдысымен бірге салмағы.
- «Барлығы» — барлық жүктің ыдысымен бірге жалпы салмағы.
- «Барлық салмақ (жазбаша)» — жалпы салмақты сөзбен көрсету.
- «Контейнер ыдысы» — бос контейнердің тарифке сәйкес салмағы.
- «Брутто салмағы» — жүк (ыдысымен) + контейнер ыдысы салмағы.
Белгілер мен қосымшалар
- «Көрсетілген салмақтың дұрыстығын куәландырамын» — жауапты тұлғаның қолы.
- «Жіберуші пломбасы» — пломбалау ізі/белгісі.
- «Ерекше өтініштер мен белгілер» — фактура нөмірі, үй мүлкі болса тізімі.
- Тез жанатын жүк — «тез жанатын», тез бұзылатын жүк — «тез бұзылатын» деп белгілеу.
- Жануарлармен немесе иленбеген терілермен — ветеринарлық куәлік қоса беріледі.
Ерекше жағдайлар
- Контейнерлер санын жабық вагондарға тиеуге айырбастап бергенде жүк тиеушіге бір ГУ-27 үлгісіндегі үстеме құжатты толтыруға рұқсат етіледі; құжаттың жоғарғы бұрышына «вагондық жөнелтім бойынша» мөрі басылады.
- Үй мүлкін контейнермен тасымалдағанда үстеме құжатқа қосымша ГУ-112 үлгісіндегі тізім тіркеледі.
- Контейнерлер жиынтығымен есептегенде кассир «Төлемдерді есептеу» графасында бір контейнер үшін төлемді және контейнерлер санын көрсетеді; қосымша жинаулар жиынтықтағы санына көбейтіледі.
Жоспарлау жүйесіндегі түйткілдер: бірізділік жетіспеуі
Контейнерлік тасымалдауды жоспарлау мен контейнер паркінің жұмысын реттеу тиімді болғанымен, республика темір жолында бұл бағыттың дамуы жеткіліксіз. Ең шешілмеген мәселенің бірі — контейнер тасымалына қатысатын барлық көлік түрлеріне арналған басқару жүйесінің нақтылығы.
Қазіргі жағдайдың сипаттамасы
- Көбіне айлық және жедел жоспарлар ғана әзірленеді, жылдық жоспарлау жүйелі түрде жүргізілмейді.
- Унификацияланған көрсеткіштер теорияда қарастырылғанымен, тәжірибеде толық қолданылмайды.
- Контейнерлік тасымалдау сапасын бағалайтын және есепке алатын бірыңғай әдістеме жеткіліксіз.
Контейнермен тасымалдау көлемі тұрғындар мен кәсіпорындардың қажеттілігіне сүйеніп есептеледі: қызмет саны, кіріс нормативтері және сұранысты зерттеу нәтижелері ескеріледі. Ал контейнерлер контейнер пункттерінде тиеу, түсіру, сұрыптау, сақтау, кіргізу-шығару, топтастыру, техникалық тексеру, ағымдық жөндеу, құжат толтыру сияқты операциялардан өтеді.
Контейнерлік пункттер: түрлері, қуаты, инфрақұрылымы
Жүктік
Тек жергілікті контейнерлерді өңдейді.
Сұрыптау
Тек транзиттік контейнерлерді өңдейді.
Аралас
Жергілікті және транзиттік контейнерлерді бірге өңдейді.
Игерудің орындылығы және қуат шектері
Контейнерлік пунктті игеру оның жұмыс көлемі 1-кластағы станса деңгейінен кем болмаған кезде ғана ақталады, яғни 25–60 балл шамасында. Есептеулерге сәйкес, тәулігіне орта есеппен 1000 және одан көп шартты контейнер құралатындай көлем қажет (жергілікті — 70%, транзиттік — 30%).
Көліктік тарамда екі арнайы контейнерлік пункт құру орынды, егер сұрыптау көлемі транзит бойынша шамамен 300 контейнер/тәулік, ал жергілікті өңдеу көлемі де осы деңгейге жуық болса.
Тиеп-түсіру жолдарының саны, алаң өлшемдері (ұзындығы мен ені), сондай-ақ механизм түрлері жұмыс көлеміне, операциялардың сипатына және қолданылатын жабдыққа байланысты анықталады. Контейнер өңдеу қабілеті екі негізгі элементпен бағаланады: алаң сыйымдылығы және тиеп-түсіру механизациясы.
Технологиялық үрдіс: уақыт пен қозғалысты қысқарту
Контейнер пункті жұмысының технологиялық үрдісі операциялардың орындалу жері мен ұзақтығын анықтайды және өңделетін контейнерлер сипатына тәуелді. Жүк пунктінде үрдіс тиеп-түсіру, вагон беру және жинау, контейнердің автокөлікпен келуі мен кетуін жүк иесінің жұмысына үйлестіру тәртібін қамтиды. Сұрыптау пункті транзиттік контейнерлерді сұрыптауға, ал аралас пункт екі бағытты бірге өңдеуге бейімделеді.
Тиімділіктің негізгі бағыттары
- берілген тиеу жоспарын орындау үшін сұрыптау және бағыттауды дәл ұйымдастыру;
- крандар мен автокөліктер жұмысының үйлесімді кестесін құру;
- контейнерді өңдеу уақытын қысқартып, вагон мен автокөліктің бос тұруын азайту.
Контейнерлі сұрыптау пунктіне берілетін вагондар саны транзиттік контейнерлерді қайта өңдеуге тікелей әсер етеді: бұл санның артуы вагондардың жүк операциялары алдындағы күтуін азайтады. Ал вагонды әкелу-әкету жиілігі тиеп-түсіру көлеміне ықпал етіп, әр берілімдегі сұрыптау ұзақтығын айқындайды.
Контейнер ағындарының екі базалық сценарийі
Темір жол → автокөлік
Контейнер темір жолмен келіп, автокөлікпен әкетіледі.
Автокөлік → темір жол
Контейнер автокөлікпен кіргізіліп, темір жолмен жіберіледі (транзит те осыған жатады).
Алаңды ұйымдастыруда контейнер-орындарды тиімді қолдану маңызды: бос контейнер-орындар алаңдағы барлық контейнер-орындардың шамамен 20% құрауы тиіс. Вагоннан түсірілген контейнерлерді тиеу жүретін орындарға барынша жақын орналастыру жүру қашықтығын қысқартады. Сұрыптау пунктінде бірнеше кран жұмыс істесе, олардың жұмыс аймақтарына сәйкес контейнер секцияларын бөліп берген дұрыс.
Тиеп-түсіру механизациясы: крандар және платформалар
Контейнерлерді тиеп-түсіру үшін негізінен көпірлік және тағандық крандар қолданылады. Практикада көбіне тағандық кран кеңінен таралған: құрылысы мен жұмыс сипаттамасы бойынша көпірлік кранға ұқсас, ал көпірі арнайы тіреулерде орналасып, ашық қойма алаңын, темір жол және автокөлік жолақтарын жауып тұрады.
Ірі тоннажды контейнерлерді өңдеу құралдары
Темір жол стансаларында, өнеркәсіп қоймаларында және порттардың сыртқы қоймаларында ірі тоннажды контейнерлерді тиеу үшін әртүрлі техника қолданылады: үлкен жүк көтергіш крандар, порттық штабельді жүктегіштер, сондай-ақ артқы және жанама автотиегіштер. Бұл құралдар 10, 20, 30 тонналық контейнерлермен, сондай-ақ екі 10 тонналық немесе екі 20 тонналық контейнерлермен қатар жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
Платформалар және орналастыру қағидасы
Ірі тоннажды контейнерлер әмбебап платформалармен және ұзындығы 18,4 м, ені 2,87 м, жүк көтерімділігі 64 т болатын арнайы платформалармен, сондай-ақ ұзынбазалы контейнер тасымалдаушы платформалармен тасымалданады. Контейнерлер платформаларға есіктері вагон ішіне қаратылып орнатылады және бос не жүктелген күйінде, жиынтықпен тасымалдана береді.
Арнайы ұзынбазалы платформаларда бос және жүктелген контейнерлерді бірге орналастыруға болады: мысалы, екі тиелген контейнердің арасына бір бос контейнерді немесе екі бос контейнердің арасына бір жүктелген контейнерді қою.
Өнімділік көрсеткіштері
Операция
Жартылай вагон → алаң
3 т контейнер: 89 сек
Операция
Алаң → автокөлік
Тиеу: 85 сек
Әсер
Өнімділік өсімі
Жоғары жылдамдық пен электрлі тельфер есебінен 30–35%