ТОҚТЫБАЙҰЛЫ САҢЫРЫҚ
Тоқтыбайұлы Саңырық (1692–?)
Тоқтыбайұлы Саңырық (1692–?) — жоңғар басқыншылығына қарсы күресте аты қалған әйгілі батырлардың бірі. Ол Ұлы жүздің Ошақты тайпасының Тасжүрек руынан шыққан.
Тегі мен тұлғасы
Әкесі Тоқтабай да батыр болған. Ол кісі батырлығымен қатар, таймас турашылдығымен және ауытқымас әділдігімен елге танылып, даңқы шыққан деседі. Әкенің осы қасиеті балаларына да дарып, Саңырықтың ағасы Дәнен де, інісі Сарымерген де батыр атанған.
Ұрпақ жадындағы сипаттама
Атадан балаға жеткен әңгімелерде Саңырық: «ұзын бойлы, жауырыны сәл еңкіштеу, қолы қуатты, ала көзді, түсі суық, сұсты кісі» ретінде суреттеледі.
Мергендігі және «Саңырықтың сарнауығы»
Саңырықтың айрықша қасиеті — құралайды көзге атқан мергендігі. Алғашқы атағы да осы өнерімен шыққан.
Ошақтының атақты бір байы той жасап, мергендер сайысын өткізеді. Бас бәйгеге қалы кілем жабылған қара нар бастаған тоғыз және сүйектен жасалып, алтынмен апталған, күміспен күптелген керемет садақ тігіледі. Осы жарыста 16 жасар Саңырық бас жүлдені жеңіп алады.
Кейін бұл садақ ел ішінде «Саңырықтың сарнауығы» аталып, батырдың жоңғармен шайқастардағы негізгі қаруының біріне айналған.
Батырлық жолының басталуы
Саңырықтың батырлық жолы әйгілі «Ақтабан шұбырынды» зұлматынан кейін айқын көріне бастайды. Атамекені жау қолында қалып, босқан елдің ауыр халін көрген намысты ерлер ата жаудан кек алуға бел буып, өңір-өңірде жауынгер жасақтар құрады.
Олар жаушы жіберіп, өзара хабарласып, күш біріктіре келе, көп ұзамай бүкіл халықтық қуатты жасаққа айналады.
Талас бойы және аңызға айналған Ақкесерлік
Саңырық батыр жасағы бұдан кейін де талай шайқасқа қатысқан. Оның Талас бойын жаудан тазартудағы ерлігі, әсіресе Ақкесерлігі, ел аузында аңызға айналып, жыр-дастанға өзек болған.
Босқан елді құрап, қол бастаған — Саңырық.
Қарсы келген жауына, қырғын салған — Саңырық.
Анталаған қалмаққа, сүргін салған — Саңырық.
Тайлақ батыр екеуі серік болған — Саңырық.
Бұл өр жолдар — ел қорғаған еріне разы болған халық құрметінің, жадта сақталар мәңгілік ескерткішінің бір көрінісіндей асқақ естіледі.