Жаттығудың реттілігі
Гипокинезия: мәні, себептері және салдары
Гипокинезия — тіршілік жағдайына, мамандық ерекшелігіне, ұзақ уақыт төсек тартып жатуға және басқа да факторларға байланысты қимыл-қозғалыс қажеттілігінің шектелуі.
Көп жағдайда гипокинезия гиподинамиямен қатар жүреді. Гиподинамия — қимыл-қозғалыс әрекеттерінде бұлшықет күшінің әлсіреуі. Сондықтан тәжірибеде бұл екі ұғымды жиі бірге қарастыруға болады.
Организмге әсері
Қажетті қимыл-қозғалыстың жетіспеушілігі организмде бірқатар өзгерістер туғызады. Алғашында адам ағзасы жаңа жағдайға бейімделіп, дағдылану кезеңі байқалады. Алайда қозғалыс тапшылығы ұзақ уақыт сақталса, ол патологияға дейінгі жағдайға әкелуі мүмкін.
Балалар ұжымдарында табиғи бақылаулар жүргізу мүмкіндігі шектеулі болғанымен, көптеген тұжырымдар эксперименттік зерттеулер арқылы расталады.
Балалар мен жасөспірімдердегі гипокинезияның профилактикасы
- Оқу сабақтарындағы статикалық компонентті және бос уақыттағы қозғалыссыз отыруды азайту; мектепке дейінгі мекемелерде тым ұзақ отыруды қажет ететін режимдік бөліктерді (соның ішінде тамақтану уақытының шамадан тыс созылуын) оңтайландыру.
- Дене шынықтыру және еңбекке баулу сабақтарындағы динамикалық компонентті арттыру.
- Дене шынықтыру үзілістерін, сабақаралық қимыл-қозғалыс ойындарын және белсенді демалыс элементтерін кеңінен қолдану.
- Балалар мен жасөспірімдерді спорттық іс-шараларға және қоғамға пайдалы еңбекке тарту.
- Салауатты өмір салтын қалыптастыру; отбасында дене шынықтыру тәрбиесін жүйелі насихаттау.
Гиперкинезия: шамадан тыс белсенділік және қауіптері
Гиперкинезия — қимыл-қозғалыстың шектен тыс белсенділігі. Қазіргі спортта көптеген бағыттар спортшылардың жас мөлшеріне қойылатын шектің төмендеуімен және жаттығу процесінің қарқындылығының артуымен сипатталады.
Неліктен пайда болады?
Жаттығу кезінде шамадан тыс жүктеме беру көбіне спорттық жетістікті арттыруға ұмтылудан туындайды. Бұл жаттықтырушының талаптарымен де, жас спортшының жеке ниетімен де байланысты болуы мүмкін.
Жоғары қимыл-қозғалыс белсенділігі көбіне эмоциялық жүктемемен қатар жүреді және шамадан тыс тітіркендіргіш, яғни стресс сипатына ие болуы мүмкін.
Организмге ықтимал әсерлері
Жалпы алғанда гиперкинезия организмге айқын қолайсыз әсер етуі мүмкін. Кей деректер бойынша, ол өсу процесін және жыныстық жетілу қарқынын тежеуі ықтимал. Сонымен қатар жеке морфофункционалдық жүйелердің дамуын күшейтіп, басқаларының даму қарқынын баяулатуы мүмкін.
Гиперкинезияның профилактикасы
- Спортшылардың демалыс уақытының жеткілікті болуы.
- Жаттығу мен демалысты дұрыс кезектестіру.
- Жаттығудың реттілігі мен кезеңділігін сақтау.
- Қимыл-қозғалыс белсенділігінің тәуліктік көлемін нормалау.
- Қимыл-қозғалыстың сапалық әртүрлілігін қамтамасыз ету (әртүрлі жаттығу түрлері, жүктеме сипатының ауысуы).
Өсіп келе жатқан ұрпақтың денсаулығын және әлеуметтік қызметке қабілеттілігін барынша қолдау үшін дене шынықтыру тәрбиесі оқу процесімен және күн тәртібімен міндетті түрде үйлестірілуі тиіс.