Израиль
Жалпы ақпарат
Израиль — Таяу Шығыста орналасқан, Азия мен Африканы байланыстыратын стратегиялық аймақ. Елдің тарихы мен мәдениеті үш діннің тоғысқан кеңістігі ретінде әлем назарын ерекше аударады.
- Астанасы
- Иерусалим
- Валюта
- Израильдің жаңа шекелі (₪), 1 шекель = 100 агорот
- Тілдер
- Иврит, араб
- Халық саны
- Шамамен 7 млн
Иерусалим: қасиетті қала
Иерусалим көне карталарда «әлемнің орталығы» ретінде бейнеленген. Қаланың жасы үш мың жылдан асады және ол Израильдің тарихи-рухани өзегі саналады.
Үш дін үшін маңызы
- Иудаизм: Давид пен Сүлеймен дәуірімен байланысты қасиетті мекен.
- Христиандық: Иса Мәсіхтің соңғы күндері, айқышқа шегеленуі және қайта тірілуі туралы орындар.
- Ислам: Әл-Құдс — Мұхаммед пайғамбардың миғражымен байланыстырылатын қасиетті қала.
Қаланың қазіргі келбеті шартты түрде үш бөліктен тұрады: Батыс Иерусалим — еуропалық сипаттағы аудан, Шығыс Иерусалим — негізінен араб қауымы тұратын бөлік, ал олардың ортасында Көне қала орналасқан.
Географиялық орны және шекаралар
Израиль Азияның оңтүстік-батысында, Таяу Шығыста орналасқан. Ел аймақтық торап ретінде құрлықаралық бағыттарды байланыстырады.
Көршілері
- Солтүстігінде — Ливан
- Солтүстік-шығысында — Сирия
- Шығысында — Иордания
- Оңтүстік-батысында — Египет
Теңіздер
- Батысында — Жерорта теңізі (жағалау сызығы шамамен 230 км)
- Оңтүстігінде — Қызыл теңіз (жағалау сызығы шамамен 12 км)
Негізгі көрсеткіштер
- Аумағы
- Шамамен 21 643 км²
- Уақыт айырмасы
- Мәскеумен салыстырғанда −1 сағат
- Телефон коды
- +972
Мемлекеттік құрылым
Израильдің басқару формасы — парламенттік демократия. Мемлекет басшысы — президент. Билік тармақтары заң шығарушы, атқарушы және сот жүйесі арқылы жүзеге асады.
Заң шығарушы билік
Кнессет — 120 депутаттан тұратын парламент. Ол заң қабылдайды, саяси шешімдер шығарады және президент пен үкіметті сайлауға қатысады.
Атқарушы билік
Атқарушы органның негізгі рөлін үкімет атқарады және мемлекеттік саясатты іске асырады.
Сот билігі
Заңның орындалуын қамтамасыз ететін жүйенің жоғарғы сатысында Жоғарғы сот тұрады.
Халық, дін, тіл және валюта
Ел халқының этникалық құрамы шамамен 80% еврей және 20% араб қауымынан тұрады. Ресми тілдер — иврит және араб тілі.
Діни құрам (шамамен)
Ескерту: пайыздар дереккөзге қарай аздап өзгеруі мүмкін.
Жұмыс уақыты және тұрмыс ырғағы
Көптеген мекемелер жексенбіден бейсенбіге дейін 09:00–19:00 аралығында жұмыс істейді. Израильде апталық ырғақ діни дәстүрлермен тығыз байланысты.
Сауда және қызмет көрсету
- Көп сауда орталықтары сенбі күні ашық болуы мүмкін.
- Ресторандар мен кафелер әдетте жұма–сенбі күндері де қызмет көрсетеді.
Діни дәстүрлер
- Мұсылман дүкендері көбіне жұма күні жабық болады.
- Христиан дүкендері жиі жексенбі күні жұмыс істемейді.
Климат
Израиль климаты әркелкі: орталық және солтүстік аймақтарда Жерорта теңіздік климат басым (ыстық жаз, жаңбырлы қыс), ал оңтүстік және шығысында шөлді климат кең тараған. Шөл мен теңізге жақын аумақтарда жартылай қуаң белдеулер кездеседі.
Саяхаттауға қолайлы маусым
Күз бен көктем — елге келуге ең қолайлы кезеңдердің бірі: ауа райы жұмсақ, күн белсенділігі төменірек болады.
Ландшафт және табиғат
Елдің ландшафты шартты түрде үш ірі аймаққа бөлінеді: теңіз жағалауы жазығы, таулы өңір және Иордан аңғары. Географиялық белдеулердің тоғысуы флора мен фаунаның бай болуына әсер етеді.
Жағалау жазығы
Елдің батыс бөлігінде орналасқан. Ішкері қарай қыраттар байқалады.
Таулы өңір
Солтүстікте Ливан шекарасынан бастап оңтүстікте Эйлат шығанағына дейін созылады. Солтүстігінде климат ылғалдырақ, оңтүстігі шөлейтке ауысады.
Иордан аңғары
Солтүстіктегі Метуладан оңтүстіктегі Қызыл теңізге дейін жалғасады. Мұнда елдің ең үлкен өзені — Иордан ағады.
Флора мен фауна
Флорасында шамамен 2380 өсімдік түрі кездеседі, олардың бір бөлігі эндемик.
Ел аумағында 510 құс түрі тіркелген; көпшілігі — қоныс аударатын құстар.
Израиль теңіз бен шөлейттің арасындағы «дәліз» іспетті: көктем-күз мезгілдерінде миллиондаған құстардың ұшу бағыты осы аумақ арқылы өтеді. Қызыл теңіздің суасты әлемі тропикалық балықтар мен түрлі-түсті маржандарға бай.
Көлік
Израильде ең кең таралған қоғамдық көлік — автобус. Бағалары қолжетімді, автобустар жайлы, көбіне кондиционермен жабдықталған және қозғалыс жиілігі жоғары.
Маңызды ескертпе
Автобустар сенбі (шаббат) күндері және еврей мерекелері кезінде жүрмеуі мүмкін.
Такси
Такси қалаішілік және қалааралық болып бөлінеді. Қала ішінде жолақы әдетте есептегіш (счетчик) бойынша алынады. Бағасы автобустарға қарағанда жоғары.
Тарифтер
- (0) Қосымша тариф: телефон арқылы тапсырыс бергенде.
- (1) Әдеттегі тариф.
- (2) Түнгі және сенбілік үстеме: 21:00–05:30 аралығы және сенбі күні (шамамен +25%).
Тарихқа қысқаша шолу
Израиль аумағы еврей дәстүрінде Израиль халқына мұра етілген қасиетті жер ретінде сипатталады. Бұл — Иса Мәсіхтің дүниеге келген өңірі, әрі ислам дәстүрінде Мұхаммед пайғамбардың миғраж оқиғасымен байланысты аймақ.
Біздің заманымыздың IV ғасырында бұл жер «Қасиетті Жер» ретінде кеңірек қабылдана бастады: көптеген шіркеулер мен монастырьлер салынды, қасиетті жәдігерлер сақталды.
640 жылы аймақ Омар халиф әскерімен жауланды. Арабтардың келуі мұсылман билігінің басталуына алып келіп, мәдениет пен діннің өзара ықпалы күшейді. Кейін XI ғасырдан бастап Иерусалимге христиандардың кіруі шектеле түсті.
Осы кезеңде II Урбан папасының үндеуінен кейін крест жорықтары басталып, 1099 жылы Иерусалим алынды. 1187 жылы Египет пен Сирия әскерлері крестшілерді жеңіп, аймақта билік өзгерді.
Израиль тарихындағы маңызды белестердің бірі — Наполеонның Таяу Шығысқа бағытталған жорықтары. Бұл оқиғалар еуропалықтардың аймақтың экономикалық әрі стратегиялық маңызын қайта бағамдауына ықпал етті.
1948 жыл
1948 жылы тәуелсіз Израиль мемлекеті құрылды. Бүгінгі Израиль — түрлі мәдениет пен дәстүр тоғысқан, көпқырлы қоғам қалыптастырған ел.
Пайдалы деректер
Уақыт
Мәскеумен салыстырғанда айырмашылық — 1 сағат.
Байланыс
Халықаралық телефон коды: +972.
Бұл мәтін анықтамалық сипатта берілді. Саяхат жоспарлау кезінде жұмыс кестелері, тарифтер және ережелер бойынша өзекті ақпаратты алдын ала нақтылаған дұрыс.