Қазақша рефераттар

Информатика - бастауыш сыныпатардағы оқу - пәні ретінде және оның оқып үйренудің технологиясының жалпы мәселелері

Информатика бастауыш сыныптардағы оқу пәні ретінде: компьютерді қолданудың жалпы мәселелері

Компьютер көмегімен оқыту идеялары бұрынғы 2–3 буын есептеу машиналары кезеңінде де қарастырылғанымен, бүгінгі дербес компьютерлер дәуірінде бұл бағыт әлі де толық әлеуетіне жетті деу қиын. Бұған негізгі себептердің бірі — компьютерге оның табиғатына толық сай келмейтін дидактикалық функцияларды жүктеуге ұмтылу: жаңа ақпаратты тікелей хабарлау және оқу барысын толық басқару.

Неліктен «компьютер — негізгі баяндамашы» моделі даулы?

  • Оқушылардың едәуір бөлігі жаңа ақпаратты мұғалімнің түсіндіруі арқылы қабылдағанды тиімді көреді.
  • Материалды меңгеру кезінде туындайтын барлық жеке жағдайларды алдын ала болжау және бағдарлама реакциясын жобалау практикалық тұрғыдан мүмкін емес.
  • Оқу тактикасын «машина анықтайтын», ал «адам бағынатын» сценарий — педагогикалық әрі психологиялық тұрғыдан өрескел қате.

Осы ұстанымды қабылдасақ, жаңа материалды тікелей жеткізуге арналған бағдарламалардың мұғалімге міндетті түрде қажет еместігі айқындалады. Бұл электронды оқулықтар мен цифрлық материалдардың құндылығын жоққа шығармайды: олар курсты толықтыруға, нақтылауға, кеңейтуге қызмет ете алады. Алайда оларды, әдетте, мұғалім жаңа материалды түсіндіргеннен кейін, қосымша немесе өзіндік жұмыс форматында қолданған орынды.

Бастауыш мектепте компьютердің негізгі функциялары

Бастауыш деңгейде компьютердің рөлі — оқушыны қолдайтын, бекітетін және бағыттайтын құрал болу:

  • Алынған білімді көп рет қайталау арқылы бекіту
  • Жеке практикалық тапсырмаларды орындау
  • Оқу барысын жүйелі бақылау және кері байланыс
  • Шығармашылық қабілеттерді дамыту

Сонымен қатар анықтамалық-ақпараттық жүйелерді бөлек атау қажет: бұл жағдайда компьютер әр түрлі пәндер бойынша фактологиялық ақпарат көзі ретінде қарастырылады. Қазіргі компьютерлік технологиялар, әсіресе мультимедиа жүйелері және ғаламдық желілер (мысалы, Internet), білім салалары бойынша кең ауқымды ақпарат ұсынуға мүмкіндік береді. Бұл оқу мазмұны мен оқыту тәсілдерін жаңартуда ескерілуі тиіс.

Электронды оқыту құралдарын қолданудың негізгі бағыттары

  1. 1 Компьютерлік тренажер (жаттықтырғыш)
  2. 2 Жеке тапсырмаларды генерациялау және тексеру
  3. 3 Компьютерлік бақылау
  4. 4 Зерттеу жұмыстарын орындауға арналған модельдеу
  5. 5 Анықтамалық-ақпараттық жүйелер

Оқу компьютерлік технологияларының артықшылықтары

Шетелдік және ресейлік тәжірибелер көрсеткендей, оқу компьютерлік технологияларын орынды қолдану бірқатар маңызды артықшылық береді:

  • Оқу үдерісін дараландыру (мазмұн, көлем, меңгеру жылдамдығы бойынша).
  • Интерактивті режим арқылы оқушы белсенділігін арттыру және жеке жұмыс ұйымдастыру.
  • Оқу уақытын тиімді пайдалану (дағды мен іскерліктің қалыптасу жылдамдығын арттыру).
  • Психологиялық жайлылық: жүйелі тексеру, жаппай қамту, бағалаудың әділдігі арқылы мотивацияны күшейту.
  • Оқу үдерісін ізгілендіру: оқыту элементтерін оқушының психофизиологиялық ерекшеліктеріне сәйкестендіру.
  • Мұғалім еңбегінің сипатын өзгерту: рутинаны қысқартып, шығармашылық және құрастырушылық компонентті күшейту.
  • Оқушы туралы деректерді талдау арқылы тәрбиелік жұмыстың сәйкестігін арттыру.

Дәстүрлі оқытудағы жаттығу мен бақылаудың шектеулері

Мектептің оқу жоспарларында оқушылардың қабілетін шыңдауға бағытталған мақсаттар жиі жеткіліксіз көрініс табады; көбіне білім мен біліктілікке қойылатын талаптар ғана басым. Мәселен, математикада бұрынғы материалды толық меңгермейінше, жаңа тақырыпты игеру қиын.

Дәстүрлі білім беру технологиясында жаттығуды ұйымдастыру көптеген оқушының қабілетін толық аша бермейді. Бұған себеп: әр түрлі қиындықтағы тапсырма нұсқаларының тапшылығы, бір сабақта қамтылатын материал көлемінің шектеулі болуы, жеке оқытудың жүйелі түрде жолға қойылмауы. Мұны мұғалімнің қолмен әр деңгейлі тапсырмалар дайындауы арқылы өтеуге талпыныс көбіне шамадан тыс жүктемеге әкеледі.

Неліктен тренажер маңызды?

Компьютер оқушының жұмысын жедел бағалап, қателерін түзетіп, дұрыс бағытқа бағыттай алады; бұл оқу жүктемесін оңтайландырып, төменгі сыныптарда қажетті деңгейдегі жаттығуды қамтамасыз етеді.

Компьютерлік тренажер: мәні және мүмкіндіктері

Компьютерлік жаттықтырғыш (тренажер) — оқушының іскерлігі мен дағдысын мақсатты түрде дамытуға арналған, мұғалім әрекетін қолдайтын бағдарлама. Ол келесі мүмкіндіктерді береді:

Тапсырмаларды үлестіру

Белгілі бір тақырып бойынша біртектес немесе деңгейленген тапсырмаларды ретімен тарату.

Құралдар ұсыну

Экрандық калькулятор, мәтіндік редактор, жауап енгізу өрістері сияқты жұмыс құралдарын беру.

Кеңес және үлгі

Консультация беру немесе есеп шығару үлгісін көрсету арқылы қолдау көрсету.

Талдау және бағалау

Орындалған жұмысты талдап, қателерді көрсетіп, сапалық кері байланыс беру.

Бағалау туралы маңызды ескерту

Тренажермен жұмыс барысында кері байланыс көбіне сапалық сипатта болуы тиіс: мысалы, «30 ұпайдың 20-ын жинадыңыз» немесе «Тапсырма дұрыс, бірақ бірнеше ұсақ кемшілік бар; “Сандарды көбейту” тарауын қайталап, қайта орындаңыз». Мұндай нәтижелер бойынша журналға баға қою ұсынылмайды.

Мұғалімнің рөлі: жетекшілік және теңгерім

Компьютерлік бағдарламалар қолданылған жағдайда да мұғалімнің жетекші рөлі сақталады. Мұғалім теориялық материалды түсіндіреді, оқушыға нақты бағдар береді (не істейді және қалай істеуі керек), тапсырма көлемі мен күрделілігін анықтайды және жұмыс барысында қолдау көрсетеді. Қажет болғанда, сынып қиналған тұстар бойынша ортақ қорытынды жасалып, жұмысты жеңілдететін қосымша тапсырмалар ұсынылады.

Білімді тексеру: дәстүрлі және компьютерлік тәсілдерді салыстыру

Дәстүрлі тексеру тәжірибесінде оқу қорытындысын бағалау теориясы мен оны іс жүзінде жүзеге асыру арасында алшақтық жиі байқалады. Тиімділікті төмендететін субъективті себептермен қатар, бірқатар объективті қиындықтар да бар: сыныптағы оқушы саны көп болғанда жекелей бақылау қиындайды; тексеру жүйесіз және таңдамалы болуы мүмкін; бағдарламаларда деңгейленген тексеруге уақыт жеткілікті қарастырылмайды; оқу құралдарының нұсқалары аз; бағалау шкаласы жауаптардың әртүрлілігін толық ескере бермейді.

Дәстүрлі тексерудің артықшылықтары

  • Тексеру әдістерінің көптүрлілігі: ауызша сұрау, жазбаша жұмыс, тақтадағы жұмыс, тест, демонстрация және т.б.
  • Ауызша жауап арқылы ғылыми баяндау мәдениетін, терминдерді қолдануды, дәлелдеуді және дискуссияны дамыту.
  • Оқушының қалыптан тыс жауаптарын талқылап, дұрыстығын негіздеу мүмкіндігі.

Компьютерлік тексерудің артықшылықтары

  • Көпдеңгейлі және жүйелі тексеруді ұйымдастыру мүмкіндігі.
  • Сынып көлеміне қарамастан әр оқушыны жекелей тексеру.
  • Бағалаудың нақтылығы, икемділігі және объективтілігі.
  • Нәтижені автоматты статистикалық өңдеу арқылы оқу үдерісін дерекке сүйеніп түзету.

Компьютерлік тексерудің шектеулері

  • Бақылау тапсырмаларын тексеру әдістерінің шектеулілігі.
  • Жауап енгізу тәсілдерінің шектелуі.
  • Алдын ала сценарийленбеген шығармашылық, қалыптан тыс шешімдерді бағалаудың қиындығы.

Демек, ең тиімді жол — дәстүрлі және компьютерлік әдістердің озық қырларын үйлестіру. Әсіресе материалды шығармашылық деңгейде меңгеруді бағалауда дәстүрлі тексеру түрлерін сақтау маңызды. Ал көпдеңгейлі компьютерлік бақылауды кеңінен енгізу тапсырмалар банкін жүйелі құруды талап етеді. Мұнда мұғалімдердің шығармашылық топтары тиімді нәтиже бере алады: олар тапсырмаларды бөлісіп жасап, өзара алмасып қолданғаны дұрыс.

Қолданылған әдебиеттер

  1. 1. Могилев А.В., Пак Н.И., Хеннер Е.К. Информатика. 2000.
  2. 2. Липпман. C++ для начинающих. 1989.
  3. 3. Хьюз Дж., Мичтом Дж. Структурный подход к программированию. М.: Мир, 1980.
  4. 4. Культин Н. C/C++. М., 2001.
  5. 5. Ершов А.П. Компьютеризация школы и математическое образование. Информатика и образование, 1992.