Модулдық технологияны сабақта пайдалану
Модульдік оқыту: негізгі белгілер және сыныптағы жұмыс логикасы
Модульдік оқыту әдісінің бірінші белгісі — мұғалімнің 10–11-сынып оқушыларының ойлау, талдау, жинақтау, ой елегінен өткізіп қорытындылау деңгейіне жеткен ерекшеліктерін ескере отырып жұмыс ұйымдастыруы.
Үш негізгі белгі
- 1) Оқушы деңгейін ескеру: жоғары сынып оқушыларының танымдық мүмкіндіктеріне сай тапсырма мен қарқын таңдалады.
- 2) Уақытты үнемді жұмсау: тоқсандық жоспар модульдерге бөлініп, әр бөлім алдын ала ойластырылып дайындалады.
- 3) Оқу уақытының басым бөлігі сыныпта: тапсырма орындау, оқыту және бақылау жұптық және топтық жұмыс арқылы, мұғалімнің тікелей қатысуымен жүзеге асады.
Мұғалім I тоқсанға арналған модульдерді бағдарламадағы сағат санына қарай тақырыптарды үш бөлімге бөліп құрастырады: кіріспе, негізгі оқыту бөлімі, бақылау (қорытынды) бөлімі. Әр модульдің бөлімдік жоспары мен тапсырмалары алдын ала дайындалады.
Тиімді тәжірибе: мұғалімнің рөлі және оқу әрекетін ұйымдастыру
Павлодар қаласындағы №42 М.Әуезов атындағы мектептің мұғалімі Г. Г. Искакова Қазақстан тарихын оқытуда жаңа педагогикалық технологияларды тиімді қолданып, жақсы нәтижеге жеткен тәжірибелі ұстаздардың бірі. Ол өзінің қол жеткізген нәтижелері бірнеше қағиданы кешенді әрі тұрақты қолданумен байланысты екенін атап өтеді.
Нәтижеге жеткізетін қағидалар
- Оқу материалын мұқият оқып-зерттеу, іріктеу; проблемаларды анықтау; оқу міндеттерін тұжырымдау және оларды шешудің оңтайлы тәсілдерін қарастыру.
- Мұғалім оқушыларды білім алуға «сүйремейді»; керісінше, бағыт береді, сенім артады, көмектеседі, үйретеді.
- Таңдалған оқыту формалары мен әдістері оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруы керек.
- Оқушылардың жеке ерекшеліктерін үнемі ескеріп, саралап оқытуды қолдану.
- Білім мен біліктің қалыптасу деңгейін тұрақты бақылап, әділ бағалау.
- Сабақта мұғалім мен оқушы арасында да, оқушылардың өзара қарым-қатынасында да ізгілікті, өркениетті, демократиялық мәдениет қалыптастыру.
- Мұғалім тарихи ойлаудың үлгісін көрсетуі: қорытынды мен бағаның дәлелділігі, ұстамдылық, шыдамдылық, өзге көзқарасқа құрмет.
- Таным үрдісінде оқушының орны мен рөлі өзгерді: жеке жауапкершілікке қойылатын талаптар едәуір күшейді.
Г. Ережепова ұсынған модуль құрылымы: уақыт және диалогтық бөлімнің маңызы
Г. Ережепова «Модульдік технология хақында» мақаласында (Қазақ тарихы, 2001, №5) осы технологияны қолдану тәжірибесін сипаттайды. Бір модуль орта есеппен 5–12 сағат көлеміндегі бір немесе бірнеше тақырыпты қамтиды.
I. Кіріспе
Әдетте 1–2 сағатқа жоспарланады.
II. Диалогтық (негізгі) бөлім
Қалған уақыттың негізгі бөлігі осы бөлімге беріледі; тақырыпқа бірнеше рет қайта оралу қарастырылады.
III. Қорытынды
Көбіне 2–3 сағат бөлінеді: бақылау және қорытындылау.
Диалогтық бөлім қалай жұмыс істейді?
Бұл бөлімде оқушылар материалға бірнеше мәрте қайта оралады: оқыту ойындары, бірін-бірі оқыту және тексеру, өздігінен оқу, өзін-өзі тексеру арқылы. Мұндай цикл оқу материалын терең меңгеруге, қарапайымнан күрделіге, жай тапсырмадан шығармашылық ізденіске біртіндеп көшуге мүмкіндік береді.
Диалогтық бөлімде оқушылар 2, 4, 7 адамнан тұратын топтарға біріктіріледі. Негізгі жұмыс түрлері — бірін-бірі оқыту және ойын арқылы қарым-қатынас. Бұл жағдайда мұғалім көбіне ұйымдастырушы және ынталандырушы рөлін атқарады.
Нәтиже: әр оқушы тақырыпты тек түсіну деңгейінде қалдырмай, білімін жеткізе білу (түсіндіру, дәлелдеу) деңгейіне көтеріледі.
Жаңа технологияларды қолдану географиясы және ортақ мәселе
Жаңа педагогикалық технологияларды тиімді пайдаланушылар қатарына Астана қаласындағы №4 мектеп-гимназия мұғалімі С. Ж. Дүйсеновті, Қызылорда қаласындағы №5 орта мектеп мұғалімі Д. Саханованы, Алматы қаласы мектептерінің тарихшы мұғалімдері Л. С. Маркованы (№10), Г. С. Асанбекованы (№159), Г. Жусанбаеваны (№145), Атырау облысының Құрманғазы ауданындағы Ломоносов атындағы мектеп мұғалімі Ж. М. Пауединованы, Өскемен қаласындағы №34 лицей-мектеп мұғалімі Н. Б. Шаронованы және басқаларды қосуға болады.
Байқалған түйткіл
Тәжірибелерді талдау жаңа педагогикалық технологияларды қолданушылардың әлі де аз екенін көрсетеді. Ал қолданып жүрген мұғалімдердің өздері де тәжірибені көпшілікке тарататындай деңгейде жүйелі түрде жинақтай бермейді.
- Көбіне технологияның жекелеген элементтері ғана сипатталады.
- Оқушылардың дайындық деңгейін ескеру, біртіндеп күрделендіру, технологияларды өзара байланыстыру, жүйелілік пен жоспарлылық жеткілікті ашылмайды.
- Ең маңыздысы — әдіс-тәсілдің алдын ала жоспарланған мақсатқа қалай жеткізгені және нақты нәтижесі көбіне көмескі күйде қалады.
Мұнда педагогика ғылымы, пәнді оқыту теориясы мен әдістемесі, сондай-ақ осы саладағы ғалымдар тарапынан мектеп мұғалімдеріне көрсетілетін практикалық көмектің жеткіліксіздігі де байқалады. Дегенмен болашақта жаңашыл мұғалімдер де, әдіскер ғалымдар да бұл жайттарды ескергені дұрыс.
Ақпараттық технологиялар: тарихты оқытудағы келесі қадам
Математика-жаратылыстану бағытындағы пәндерді оқытуда жаңа педагогикалық технологиялармен қатар жаңа ақпараттық технологияларды пайдалану бойынша белгілі бір тәжірибе жинақталды. Ал қоғамдық-гуманитарлық пәндер, соның ішінде тарих, бұл бағытта салыстырмалы түрде кейін қалып отыр.
Ақпараттандыру нені өзгертеді?
Қазақстан Республикасы орта білімді ақпараттандыру бағытын ұстанып келеді, бірыңғай білімдік-ақпараттық кеңістік қалыптасуда. Білім беруді ақпараттандыру оқытудың ұйымдастыру формалары мен әдістерін ғана жетілдіріп қоймай, оқу үрдісін басқару мен бақылаудың жаңа тәсілдерінің пайда болуына да жағдай жасайды.
Мүмкіндіктер
- Мұғалім мен оқушы үшін жедел қолданылатын оқу-әдістемелік материал қоры жиналады.
- Оқу материалының қолданылу тиімділігі артады, жеке бағдарламалармен жұмыс істеуге мүмкіндік туады.
- Сабаққа дайындалу мен өткізудің тиімділігі артады.
Сабақтағы қолдану бағыттары
- Дидактикалық материалдарды көбейту және тарату.
- Оқушы білімін тест тапсырмалары арқылы бақылау.
- Мультимедиялық бағдарламалармен мазмұнды визуализациялау және құрылымдау.
- Интернетпен байланысқан жағдайда — қажетті материалды іздеу және іріктеу.
Тарих пәнін ақпараттық технологиямен жабдықтауда компьютердің мүмкіндігі кең, бірақ бұл — күрделі жұмыс: көп және білікті мамандарды қажет етеді. Бұған қоса, мектептердегі компьютерлердің барлығы бірдей тұрақты жағдайда жұмыс істей бермейді.
Алғашқы өнімдер және мұғалімнің дайындығы
2001 жылдың соңына қарай «Иллюстрацияланған Қазақстан тарихы» (ежелгі дәуірден XVIII ғасырға дейін) хрестоматиясы орыс тілінде және 9-сыныпқа арналған «Адам. Қоғам. Құқық» электронды оқулығы қазақ және орыс тілдерінде дайындалды. Бұл — үлкен істің бастамасы ғана.
Сондықтан тарихшы мұғалімдер тарихты оқытудағы осы жаңалықтарға біртіндеп, жоспарлы түрде дайындала бергені дұрыс.