Қазақша рефераттар

Қартпай Бержановтың өмірі

Қ.Бержанов — қазақстандық педагогика ғылымының көрнекті өкілі

Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Қ. Бержанов — Қазақстан педагогика ғылымының дамуына елеулі үлес қосқан ғалым-ұстаз. Ол 1924 жылы Батыс Қазақстан облысы Тайпақ ауданында дүниеге келген. Ата-анасынан ерте айырылып, балалар үйінде тәрбиеленеді.

Өмір жолындағы негізгі белестер

  • 1943: Орал қаласында орта мектепті және музыка мектебінің скрипка класын үздік бітіреді.

  • 1943: Алматыға келіп, Абай атындағы Қазақ педагогика институтының тарих факультетіне оқуға түседі.

  • 1947: Институтты айрықша дипломмен тәмамдайды; оқу барысында қазақ орта мектебінде тарих пәнінен сабақ береді.

  • 1947–1951: Институттың педагогика кафедрасында аспирант әрі ассистент қызметін атқарады.

Ғылыми ізденістер және диссертациялық еңбектер

Кандидаттық диссертация (1951)

1951 жылы Қ. Бержанов ірі ғалым Р. Г. Лашбергтің жетекшілігімен «Қазақстан мұғалімдерінің қоғамдық және мәдени-ағартушылық қызметінің тарихы» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады.

Зерттеу өзегінде — кеңестік биліктің алғашқы жылдарындағы Қазақстан мұғалімдерінің әлеуметтік-ағартушылық рөлі, олардың қызметінің ерекшеліктері және педагог кадрларды даярлау жолдары сияқты мәселелер болды.

Докторлық диссертация (1961–1967)

Қартпай Бекенұлы ғылыми-зерттеу және ұстаздық қызметімен қатар, қоғамдық жұмыстарға да белсене араласты. 1957–1961 жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында проректор, әрі педагогика және психология кафедрасының меңгерушісі болды.

1961–1967 жылдары ҚазПИ-де оқытушы болып қызмет ете жүріп, «Халық ағартудағы орыс-қазақ ынтымағы туралы» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 1967–1976 жылдары С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінде педагогика және психология кафедрасын басқарды.

Монографиялары мен ғылыми мұрасы

Негізгі еңбектері

  • «Қазақстан мұғалімдерінің қоғамдық және мәдени-ағартушылық қызметі»
  • «Халық ағарту саласындағы орыс-қазақ ынтымағы»
  • «Педагогика тарихы»
  • «Тәрбие мен білім берудің бірлігі»
  • «Қазіргі педагогиканың өзекті мәселелері» және т.б.

Ғылыми бағыты

Қ. Бержановтың дидактика, эстетика, этика салаларындағы еңбектері ғылыми деректемелерімен ерекшеленіп, ұстаздар қауымының жоғары бағасына ие болды. Ол өз шығармаларында адамгершілікке және имандылыққа үндейді.

Идеялар өзегі: білім мен тәрбиенің бірлігі

Орыс-қазақ ағартушылық ықпалдастығы

«Оқу-ағартудағы орыс-қазақ ынтымақтастығы» атты еңбегінде автор қазақ даласында алғаш ашылған қазақ мектептері туралы, сондай-ақ Орынбор мен Омбы қалаларында ашылған әскери оқу орындарындағы офицерлер даярлау ісіне қатысты деректерге тоқталады.

Сонымен бірге қазақ халқын оқу-ағарту ісіне шақырып, ғылыми еңбектер жазған, мәдени-әдеби мұраларды жинап, жариялауға айрықша еңбек сіңірген Әбубәкір Дивеев, Е. Букин, Я. Лютень сияқты зиялылардың қызметіне арнайы назар аударып, ғылыми талдау жасайды.

Тәрбие мен білім — бір үдерістің екі қыры

«Тәрбие мен білім берудің бірлігі» еңбегінде тәрбие, білім беру және оқыту ұғымдарының өзара байланысын теориялық тұрғыдан негіздейді. Автор жастарға білім беруді тәрбие жұмысымен тығыз бірлікте жүргізуді қолдайды.

«Жастарға білім бере отырып, оларды бұрынғы ұрпақтардың тарихи тәжірибесін меңгеруге жетелеу қажет, онсыз қоғамның дамуы мүмкін емес. Білімді меңгеру барысында адамның көзқарасы мен нанымдары қалыптасады. Тәрбие мен білім — бірін-бірі толықтырып, кеңейтетін бір үдерістің екі қанаты».

Қорытынды

Қ. Бержановтың өмір жолы — қиындыққа мойымай, білім мен ғылымға адал қызмет етудің үлгісі. Оның еңбектері педагогиканың теориялық негіздерін тереңдетіп қана қоймай, білім беру үдерісінде құндылықтық бағдардың — адамгершілік пен имандылықтың — маңызын айқын көрсетеді.