Қазақша рефераттар

Жас бала

Егемен елдің келбеті

Қазақстан — тарихы терең, тамыры көне ел. Дегенмен ол әлемнің қазіргі саяси картасында тәуелсіз мемлекет ретінде 1991 жылдан бастап айқын орнықты. Біздің Отанымыз — егемен әрі тәуелсіз Қазақстан Республикасы. Бұл қасиетті мекенде жүзден аса ұлт өкілі тату-тәтті өмір сүріп, көк байрақты биікке көтеруді ортақ мақтаныш санайды.

Тәуелсіздік жылдарындағы жетістіктер

Егемендік алғаннан кейін Қазақстан көптеген табыстарға қол жеткізді. Ұлттық тарих пен салт-дәстүр жүйелі түрде зерделеніп, мазмұны бай кітаптар мен әдеби-зерттеу еңбектері жарық көрді. Экономика мен әлеуметтік сала тұрақты дамып, Қазақстан Орталық Азиядағы беделді мемлекеттердің қатарына қосылды.

25 қазан — Республика күні

25 қазан — Республика күні: бұл күні Қазақстанның егемендігін айқындаған Тәуелсіздік туралы Декларация қабылданған. Мерекенің тарихи мәні ел жадында сақталып, білім беру мен мәдениет саласында мазмұнды бастамалар арқылы кеңінен насихатталып келеді.

Балалар оқуы мен кітапханалық бастамалар

Қазақстанның Мемлекеттік республикалық балалар кітапханасы ұзақ жылдар бойы елді танытатын әдістемелік құралдар сериясын шығарып келеді. Бұл материалдар кітапханашыларға, балалар оқуының жетекшілеріне, тәрбие жұмысы мен іс-шара ұйымдастырушыларға тәжірибелік қолдау береді.

Практикалық ескерту

  • Қазақстан тарихы, мәдени мұрасы, салт-дәстүрі туралы шараларда заманауи технологияларды қолдану ұсынылады: тарихи-мәдени мұраға арналған мультимедиялық жинақтар (мысалы, скиф-сақ алтын бұйымдары, Берел қорғаны, қазақ киімдері антологиясы, көне зергерлік өнер, Таңбалы сияқты тақырыптар).
  • Отанымыздың бүгінгі тынысы мен тарихи белестері туралы деректі туындылардан (Қазақфильм, Хабар агенттігі, Президент ТРК-сы және т.б.) бейнеүзінділер пайдалану іс-шараны әсерлі етеді.

Қазақстан: тарих, кеңістік, өркениет

Отан, Атамекен, Атажұрт, Тарих — бұл ұғымдар әр жүрекке биік естіледі. Адам ес білгеннен бастап туған елінің өткені мен бүгініне мән береді. ХХ ғасырдың соңында алып империяның ыдырауы нәтижесінде он бес тәуелсіз мемлекет дүниеге келді. Солардың бірі — Орталық Еуразиядағы қайталанбас тарихы бар Қазақстан Республикасы.

Ұлы Жібек жолы мен өркениеттер тоғысы

Қазақстан — қазақ халқының ата-баба қонысы. Бұл өлке көшпелі және отырықшы мәдениеттердің өзара ықпалдасуы арқылы талай ұлысты тәрбиелеп, діні мен дәстүрі жаңғырып, саудасы қызған кеңістік болды. Еуразияны көктей өткен Ұлы Жібек жолының маңызды тармағы да осы жерден өтті: Шығыс пен Батысты жалғаған керуен жолдары Қазақстан аумағындағы қалалар мен далалық аймақтарды байланыстырып жатты.

Табиғат байлығы мен география

Қазақстан табиғаты алуан қырлы: мұзарт шыңдар, терең көлдер, шалқар теңіз, шөлейт пен өзен аңғарлары, ну ормандар — бәрі бір елдің ішінде тоғысқан. Жер бедерінде жазық далалы, шөлді және шөлейт аймақтар басым. Алайда таулы өңірлер де бар: Алтай, Жоңғар Алатауы, Тянь-Шань жоталары.

Қысқаша деректер

Аумағы
2 714,9 мың км²
Шекара ұзындығы
13 034 км
Ең биік нүкте
Хантәңірі шыңы
Ірі өзендер
Ертіс, Есіл, Жайық, Іле, Сырдария, Тобыл

Орналасуы мен көршілері

Қазақстан Еуразия құрлығының түкпірінде орналасқан. Батыста, солтүстік-батыста және солтүстікте Ресеймен; оңтүстікте және оңтүстік-батыста Түрікменстан, Өзбекстан, Қырғызстанмен; оңтүстік-шығыста және шығыста Қытай Халық Республикасымен шектеседі.

Ғарышқа бастар қақпа

Ғылым мен техника адамзат мүмкіндігін кеңейтті. Ғарышқа жол ашқан тарихи мекендердің бірі — Байқоңыр. Қазақстанның ғарышкерлері Тоқтар Әубәкіров пен Талғат Мұсабаев ел абыройын әлемге танытты.

Отанға сүйіспеншілік және азаматтық рух

Отан — оттан ыстық. Ер ел үшін туады, ел үшін өледі. Бауыржан Момышұлының «Отан үшін отқа түс — күймейсің» деген сөзі ұлт жадында мәңгі. Қазақ халқы туған жерді қасиет тұтуды қанға сіңген мінез, ежелден жалғасқан дәстүр деп біледі. Батырлар жырындағы «Кіндік қаным тамған жер» деген жолдар туған жерге деген шексіз сүйіспеншілікті айқын бейнелейді.

Қазіргі Қазақстан: даму, келісім, жауапкершілік

Қазақстан жаңа мыңжылдыққа жаңарған қалпында қадам басып, өзіндік болмысын, бай мәдениетін, ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрін әлемге танытуға ұмтылды. Бүгінгі Қазақстан табиғи байлығымен ғана емес, сан ұлттың татулығы мен ауызбірлігімен де ерекшеленеді. Ел ішінде теңдік пен құқықтың негізін бекітетін басты құжат — Конституция.

Мемлекеттік жаңғыру

Тәуелсіздік жылдарында мемлекеттік институттар қалыптасып, қауіпсіздік пен егемендік нығайды; саяси жүйе конституциялық жолмен жаңарып, демократиялық дамудың негізі қаланды.

Экономикалық өзгеріс

Нарықтық қатынастар мен жаңа институттар орнығып, Қазақстан әлемдік экономикада өз орны бар елге айналды.

Бастауыш сыныптарға арналған «Сүйем сені, туған елім!» саяхат-ойыны

Республика күні қарсаңында бастауыш сынып оқушыларына арналған танымдық саяхат-ойын ұйымдастыру — балалардың Отанға сүйіспеншілігін арттырып, тарих, мәдениет, өнер, табиғат туралы білімін кеңейтудің әсерлі жолы.

Дайындық кезеңі

  • Шара алдында кітапханада хабарландыру ілінеді.
  • Оқырмандар арасында «Отан, туған жер» тақырыбында оқыған кітаптары бойынша сурет салу байқауы жарияланады.
  • Шара күні байқау қорытындысы шығарылып, үздік жұмыстар таныстырылады.

Безендіру және ресурстар

  • Қазақстанның туы мен елтаңбасы, ұлттық ою-өрнек, Отан туралы мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер ілінеді.
  • Тақырыптық кітап көрмесі ұйымдастырылады.
  • Үлкен плакатқа 6 бекеттен тұратын шеңбер жасалып, атаулары жазылады: Тарих, Салт-дәстүр, Тау мен дала, Табиғат, Ән мен күй, Әдебиет.

Қабырғаға ілінетін нақыл сөздер

  • «Туған жерің — түп қазығың…»
  • «Жаңа астана — жаңа мемлекет»
  • «Сүй еліңді үйіңдей, сүй үйіңді еліңдей» (Қ. Аманжолов)
  • «Екі Отан жоқ, жалғыз Отан — мекенің!» (М. Мақатаев)

Қажетті құралдар

  • Үлкен сандық және 1–6 нөмірленген кішкентай сандықшалар
  • Бекет атаулары, сұрақтары бар конверттер, тақтайша
  • Көрермендерге арналған тапсырмалар, қалам, қағаз

Ойын тәртібі

  • Ойынға 2 команда қатысады (әр командада 4–6 оқушы).
  • Командалар кезекпен нөмірленген сандықшаны таңдап, сол бекеттің сұрақтарына жауап береді.
  • Көп ұпай жинаған команда жеңімпаз атанады.
  • Команда жауап бере алмаса, көрермендер көмектесе алады.

Жүргізушіге арналған кіріспе өлең

Туған жердің қандай жақсы күзі де,
Туған жердің қандай жақсы қысы да!
Туған жердің қандай жақсы көктемі!
Туған жердің қандай жақсы жазы да!
Жақсы екен туған жердің күні де,
Жақсы екен туған жердің түні де!
Жақсы екен туған жердің суы да,
Еш жаманын таба алмайсың осында!

Хабдулмажит Арман

Мағыналық тірек

«Отан отбасынан басталады» деген сөздің мәні терең: Отан — әр адамның отбасы, өскен ортасы, мекені, мемлекеті. Сондықтан туған елдің тарихын, өткені мен бүгінін білу — сүйіспеншіліктің де, жауапкершіліктің де бастауы.

Бекеттер мен сұрақтар

1) Тарих бекеті

  1. Қазақтың әйгілі үш биі кімдер? (Төле би, Әйтеке би, Қазыбек би)
  2. Қазақ халқының атақты үш батыры кімдер? (Бөгенбай, Қабанбай, Наурызбай)
  3. Қазақстанның елордасы? (Астана)
  4. «Алтын адам» қай жерден табылды? (Есік қорғаны)
  5. Қазақстанның ең алғашқы астанасы? (Орынбор)

Тапсырма

Қазақ батырлары туралы көркем шығармаларды атаңдар және үзінді, өлең оқып беріңдер (мысалы: «Райымбек батыр», «Дарабоз», эпостар: «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Қамбар батыр»).

2) Тау мен дала бекеті

  1. Зайсан көлі Қазақстанның қай облысында орналасқан? (Шығыс Қазақстан облысы)
  2. Қазақтар Отанның символы деп қандай дала өсімдігін есептейді? (Жусан)
  3. Қазақстанда кездеспейтін жануарларды атаңдар. (Піл, арыстан, мүйізтұмсық, қолтырауын, керік, т.б.)
  4. Жетісудың жеті өзенін атаңдар. (Іле, Қаратал, Биен, Ақсу, Лепсі, Басқан, Сарқан)
  5. Қазақстанның ең биік нүктесі қандай? (Хантәңірі шыңы)

Тапсырма

Қазақстанның көркем табиғаты мен әсем жерлері туралы ән орындаңдар немесе өлең оқыңдар.

3) Әдебиет бекеті

  1. Қазақ халқының ұлы ақындарын атаңдар. (Абай Құнанбаев, Жамбыл, М. Жұмабаев, М. Мақатаев, т.б.)
  2. Қазақ ертегілерін атаңдар. (Ер Төстік, Алтын сақа, Асанқайғы, Тазша бала, Керқұла атты Кендебай, Жыл басы, т.б.)
  3. Мақал-мәтелдерді жалғастырыңдар:
    • Отансыз адам — … (ормансыз бұлбұл)
    • Отан — … (оттан да ыстық)
    • Ел іші — … (алтын бесік)
    • Отан — … елдің анасы, ел — ердің анасы (ердің)
    • Туған жерге … туың тік (туған)
    • Туған жердей … жер болмас, туған елдей ел болмас (жер)
  4. Жұмбақтарды шешіңдер:
    • Аузы төбесінде, тұтқасы денесінде. (Құман)
    • Иінінде құлағы, ішінде бұлағы… (Самауыр)
    • Мал төлдеп, әр ауыл пісіреді ақ бауыр. (Уыз)
    • Басы құдық, сабы сырық. (Ожау)
    • Ыдыс-аяқ бөлмесі, тазалықтың көрмесі. (Әбдіре)

Тапсырма

Төмендегі заттардың қай ертегіде кездесетінін табыңдар: қазы — «Алдар көсе мен Шығайбай», домбыра — «Ақсақ құлан», сақа — «Алтын сақа».

4) Ән мен күй бекеті

  1. Қазақтың атақты композиторларын атаңдар. (Н. Тілендиев, Ш. Қалдаяқов, Ә. Бейсеуов, т.б.)
  2. Қазақтың атақты күйшілері кімдер? (Құрманғазы, Тәттімбет, Ықылас, Дина)
  3. Қандай халық әндерін білесіңдер? («Елім-ай», «Әй-әй, бөпем», «Бір бала», «Бесік жыры», т.б.)
  4. Қазіргі кезде халық әндерін кімдер орындайды? (мысалы, Б. Төлегенова және т.б.)
  5. Халық әні мен күйіне байланысты қандай аңыздарды білесіңдер?

Тапсырма

Берілген сөздерден ән шумақтарын құрастырыңдар: «Қаратаудың басынан көш келеді…», «Елім-ай…», «Әй-әй, бөпем…», «Ән салшы-ай, бір бала-ай…», «Қос етек, бұраң бел…», «Бесік жыры…».

5) Салт-дәстүр бекеті

  1. Қазақ елінде ертеден келе жатқан қандай мейрамдар бар? (Ораза айт, Рамазан айт, Наурыз)
  2. Қандай ұлттық тағамдарды білесіңдер? (бесбармақ, қазы-қарта, жал-жая, қымыз, т.б.)
  3. Қазақ қыздары ертеде қандай аяқкиім киген? (саптама, кебіс, киіз етік)
  4. Ұлттық киімдерді атаңдар. (сәукеле, шапан, тымақ, ішік, кимешек, камзол, мәсі, бөрік, т.б.)
  5. Ұлттық сувенир ретінде жиі танылатын заттар қандай? (түйе, киіз үй, т.б.)

Тапсырма

(Мәтіннің жалғасы берілмеген.) Салт-дәстүрге қатысты тапсырма ретінде ұлттық тағам, киім, немесе бір салттың (тұсаукесер, бесікке салу, бата беру) мәнін қысқаша таныстырып, шағын көрініс қою ұсынылады.

Қорытынды ой

Тәуелсіздік — тарихтың сыйы ғана емес, ұрпаққа аманат. Отанды сүю — біліммен, еңбекпен, мәдениетпен, бірлікпен бекитін құндылық. Туған жердің қасиетін ұғынған әр бала елін қадірлеп, көк байрағын биік ұстауға ұмтылады.