Қазақша рефераттар

Қорларды тану

Қаржылық есеп I: жұмыс бағдарламасы және курстық жұмысты орындаудың әдістемелік нұсқаулары

5В050800 — «Есеп және аудит» мамандығы студенттері үшін • Семей, 2014 • Басылым №3

1) Пәннің мақсаты және оның құрамдас бөлімдері

Қаржылық есептің рөлі — сыртқы және ішкі пайдаланушылардың ақпараттық қажеттіліктерін дәл, сенімді әрі салыстырмалы деректермен қамтамасыз ету.

Қаржылық есептілікті пайдаланушылар әртүрлі топтарға бөлінеді. Ақпараттық талаптардың ерекшеліктеріне байланысты бухгалтерлік есеп ақпараттық жүйе ретінде екі бағытқа жіктеледі: қаржылық есеп және басқару есебі.

Қаржылық есептің негізгі мақсаты

Әлеуетті инвесторлар, акционерлер мен кредиторлардың қаржылық ресурстарды тиімді пайдалануына ықпал ететін шешім қабылдау үшін, сондай-ақ мемлекеттік, статистикалық, салық органдары және өзге де сыртқы пайдаланушылар үшін толық әрі шынайы қаржылық есептілік ұсыну.

Пән мазмұнының құрылымы

  • Қаржылық есеп I — ұйым қызметінің есеп объектілері (шығындар есебі мен салықтық міндеттемелерден басқа) және қаржылық есептілікті ұсыну негіздері.
  • Қаржылық есеп II — компаниялар топтарының есептілігін ашып көрсету, экологиялық мәселелер және қаржылық құралдар.
  • Тереңдетілген қаржылық есеп — сегменттік есептілік және тоқтатылған қызмет мәселелері.

Курстың мақсаты

Студенттерді ұйымдарда қаржылық есепті жүргізу тәртібіне үйрету, есепті халықаралық стандарттарға сәйкес ұйымдастыру дағдысын қалыптастыру және кәсіби ойлау қабілетін дамыту.

Негізгі міндеттері

Қысқа және ұзақ мерзімді активтер, міндеттемелер және капитал есебін жүргізуде қолданылатын бухгалтерлік есептің негізгі әдістерін меңгерту, қаржылық есептілікті дайындау машығын қалыптастыру.

Оқыту нәтижесінде студент білуі және орындай алуы керек

Активтер

  • Ақша қаражаттары, дебиторлық борыштар, қорлар
  • Ұзақ мерзімді активтер есебі
  • Активтердің құнсыздануы

Міндеттемелер, капитал, нәтижелер

  • Қысқа және ұзақ мерзімді міндеттемелер
  • Капитал мен резервтер
  • Табыстар мен шығындарды мойындау
  • Қаржылық есептілікті дайындау

2) Қаржылық есеп I пәнінің жұмыс жоспары

Тақырыптар, дәріс және тәжірибелік сабақ сағаттары.

Тақырып Дәріс Тәжірибелік
Қысқа мерзімді активтер: ақша қаражаттары және дебиторлық борыш 4 2
Қорлар есебі (ҚЕХС 2) 4 2
Негізгі құралдар есебі (ҚЕХС 16) 3 2
Материалдық емес активтер (ҚЕХС 38) 3 2
Активтердің құнсыздануы (ҚЕХС 36) 2 1
Ұйым міндеттемелерінің есебі 4 2
Кірістер мен шығыстарды тану (ҚЕХС 18) 3 1
Капитал және қорлар есебі 3 1
Қаржылық есептілікті ұсыну (ҚЕХС 1) 4 2
Жиыны 30 15

3) Қаржылық есеп I пәнінің жұмыс бағдарламасы

Әр тақырыптың негізгі ұғымдары мен оқу мазмұны (ҚЕХС/IAS/IFRS бойынша).

1. Қысқа мерзімді активтер: ақша қаражаттары және дебиторлық борыш

  • Ақша қаражаттары мен баламаларын тану (ҚЕХС 7), қолдануға қойылатын шектеулер және бақылау.
  • Ақшалай операциялар есебін ұйымдастыру, ақша қозғалысы туралы есепті ұсыну (операциялық, инвестициялық, қаржылық ағымдар).
  • Дебиторлық борышты тану және жіктеу, бастапқы бағалау, жеңілдіктер мен қайтаруларды есепке алу.
  • Үмітсіз борыштарды есептен шығару, күмәнді борыштар бойынша резервті бағалау әдістері.
  • Байланысты/тәуелді ұйымдар және қызметкерлермен есеп айырысуға қатысты дебиторлық берешек.
  • Салықтық активтер: берілген аванстар, алдағы кезең шығыстары, аяқталмаған құрылыс және өзге активтер.

2. Қорлар есебі (ҚЕХС 2)

  • Қорларды тану критерийлері және бағалау.
  • Сатып өткізудің таза құны, нақты өзіндік құн, бағалау әдістері.
  • Қорлардың шығыс етілуі: дайын өнім, тауар, аяқталмаған өндіріс.
  • Мерзімді және үздіксіз есеп жүйелері, қойма және бухгалтериядағы есеп.
  • Қорларды есептен шығару бойынша резерв.

3. Негізгі құралдар есебі (ҚЕХС 16)

  • Тану критерийлері және болашақ экономикалық тиімділік.
  • Бастапқы құн және сатып алу тәсілдері.
  • Кейінгі шығындар: капитализациялау және кезең шығыстары.
  • Кейінгі есепке алу: тарихи құн моделі және қайта бағалау моделі.
  • Амортизация: пайдалы қызмет мерзімі, әдістері және есепте бейнелеу.
  • Шығыс ету: тану және ақпаратты ашып көрсету.

4. Материалдық емес активтер (ҚЕХС 38)

  • Тану: бірегейлендіру, бақылау және болашақ экономикалық тиімділік.
  • Сатып алу сәтіндегі бағалау, кәсіпорында жасалған МЕА-ның өзіндік құны.
  • Кейінгі шығындар және кейінгі есепке алу модельдері (бастапқы құн/қайта бағалау).
  • Пайдалы қызмет ету мерзімі (шектеулі/шектелмеген), амортизация әдістері.
  • Қолдануды тоқтату, есептен шығару және операциялар есебі.

5. Активтердің құнсыздануы (ҚЕХС 36)

  • Қолдану аясы және орны толтырылатын құн ұғымы.
  • Әділетті құн (сатуға шығатын шығындарды шегергендегі) және қолдану құндылығы.
  • Ақша қаражатын қалыптастыратын бірлік (CGU) және құнсыздану бірліктері.
  • Құнсызданудан болатын зиянды тану және оны қалпына келтіру (реверсия).
  • Құнсыздану есебін ұйымдастыру.

6. Ұйым міндеттемелерінің есебі

  • Міндеттемелердің түсінігі, жіктелуі және танылуы.
  • Қаржылық міндеттемелер: банк және өзге займдар, дивидендтер және қатысушылар кірістері.
  • Салық міндеттемелері: уақытша және тұрақты айырмашылықтар, уақытша айырмашылықтардың салықтық әсері.
  • Кредиторлық борыш: жеткізушілерге, еншілес/қауымдасқан ұйымдарға, филиалдарға, жалға, төленуге тиіс сыйақыларға.
  • Займдар бойынша шығындарды тану (ҚЕХС 23).
  • Еңбек ақы бойынша қысқа мерзімді кредиторлық берешек.
  • Бағаланатын міндеттемелер: кепілдік, сот талаптары, қызметкерлерге сыйақылар және өзге бағалаулар.
  • Басқа міндеттемелер: алынған аванстар, алдағы кезең кірістері, сатуға шығарылуға тиісті топтардың міндеттемелері және өзге міндеттемелер.

7. Кірістер мен шығыстарды тану (ҚЕХС 18)

  • Түсімді тану критерийлері, мәмілені бірегейлендіру.
  • Тауар сату, қызмет көрсету, пайыз, роялти және дивиденд түріндегі түсімді тану.
  • Кірістер мен шығыстардың түсінігі, қаржыландырудан және басқа да қызметтен алынған кірістер.
  • Өткізілген өнім/қызметтің өзіндік құны және кезең шығыстары.
  • Қорытынды табыс/зиянды тану, жабу жазбалары.
  • Корпоративтік табыс салығы бойынша шығындар есебі.

8. Капитал және резервтер есебі

  • Жарғылық капитал: шығарылған акционерлік капитал, салымдар және пайлар.
  • Төленбеген капитал, қайта сатып алынған меншікті үлестік құралдар.
  • Эмиссиялық кіріс.
  • Резервтер: резервтік капитал, қайта бағалау резервтері, валютаны қайта санау резервтері және өзге резервтер.
  • Есепті және өткен кезеңнің бөлінбеген пайдасы, жабылмаған зиянды көрсету.

9. Қаржылық есептілікті ұсыну (ҚЕХС 1)

  • Қаржылық есептіліктің мақсаты және құрамдас бөліктері.
  • Шынайы ұсыну, стандарттарға сәйкестік, үздіксіз қызмет қағидаты.
  • Есептеу әдісі, ұсынудың бірізділігі, мәнділік және біріктіру, өзара есепке алу, салыстырмалы ақпарат.
  • Құрылымы мен мазмұны, есептік кезең.
  • Баланс: ең аз талаптар, қысқа/ұзақ мерзімді жіктеу.
  • Пайда мен залал туралы есептің нысандары, капиталдағы өзгерістер туралы есеп, ақша қозғалысы туралы есеп (тікелей/жанама әдіс).
  • Түсіндірме жазбалар, есеп саясаты және оның өзгерістері, есепті күннен кейінгі оқиғалар.

4) Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері

Курстық жұмыс жеткілікті тәжірибелік материалдар негізінде жазылады және пән толық аяқталғаннан кейін орындалады.

  • Теориялық білімді кеңейту және тереңдету.
  • Сұрақтарды жүйелеу арқылы өздік жұмыс жүргізу, қорытындыны тұжырымдау.
  • Материалды теориялық және тәжірибелік тұрғыда талдап, ойды жүйелі түрде жеткізу.

Маңызды талап

Егер автор тәжірибеде ұсынған шараларын қолданып, олардың экономикалық тиімділігін көрсете алса, курстық жұмыстың құндылығы айқын артады.

Жұмысты орындау барысында студент Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлықтарын, қаржылық есептіліктің халықаралық және ұлттық стандарттарын, оқу-ғылыми әдебиеттерді, нормативтік-құқықтық құжаттарды және баспасөз материалдарын пайдалануы тиіс.

5) Тақырыпты таңдау және бекіту тәртібі

Курстық жұмыс тақырыптарын оқытушы құрастырады және олар кафедра мәжілісінде бекітіледі. Тақырыптар пән бойынша өзекті мәселелерді қамтиды.

  • Студент бір тақырыпты таңдайды, ал оқытушы оны сол студентке бекітеді.
  • Бір тақырыпты бір топта екі студенттің қатар алуына жол берілмейді.
  • Студент жоспар құрып, оны оқытушымен келісіп бекітеді; содан кейін жұмысты жазуға кіріседі.
  • Тақырып таңдауда студенттің ғылыми және тәжірибелік қызығушылығы ескеріледі.

6) Курстық жұмысты орындауға қойылатын талаптар

Сапа және рәсімдеу

  • Жұмыс жоғары теориялық деңгейде, мұқият және сауатты жазылуы тиіс.
  • Мәтін машиналық тәсілмен теріледі; ұсынылған көлемі — шамамен 30–40 бет.
  • Мәтінде қысқартулар мемлекеттік стандарт пен қазақ орфографиясы рұқсат еткен жағдайлардан өзге қолданылмайды.
  • Кестелер нөмірленіп, атауы беріледі; кесте шекаралары көрсетіледі.
  • Беттер нөмірленеді: титульдік бет, мазмұны және кіріспенің бірінші беті есептеледі, бірақ нөмір қойылмайды.

Құрылымдық талап

Курстық жұмыс әдетте үш тараудан тұрады. Әр тарау жаңа беттен басталады. Бөлімдер тарау нөмірі арқылы нүктемен көрсетіледі (мысалы: 1.1, 1.2).

Материалдардың реті

  1. Титульдік бет
  2. Мазмұны
  3. Кіріспе, тараулар, қорытынды
  4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
  5. Қосымшалар

Дәйексөз және сілтеме

Дәйексөздер тырнақшаға алынады, ал қайнар көздерге сілтеме мәтін ішінде нөмірмен немесе стандартқа сай рәсімделіп көрсетіледі (автор, еңбек атауы, тарау/параграф, бет).

7) Курстық жұмыстың мазмұны (құрылымы)

Кіріспе

2–3 бет көлемінде мақсат, міндеттер және тақырыптың өзектілігі негізделеді.

1-тарау (теория)

Қазіргі кәсіпорында қаржылық есепті ұйымдастыру, қаржылық құралдар есебі, бизнесті біріктіру мәселелері қарастырылады. Деректер статистика, монография, журнал мақалаларымен толықтырылуы мүмкін.

2–3-тараулар (талдау және ұсыныс)

Екінші тарауда тақырыптың өзекті түйіні ашылады; үшінші тарауда қаржылық есепті жетілдіру бойынша нақты шаралар ұсынылады.

Логика және қорытынды

Барлық тараулар өзара байланыста болуы тиіс: материал бірізді баяндалып, бөлімдер арасында логикалық ауысу сақталады. Қорытындыда жалпы тұжырымдар ғана емес, нақты және іске асатын ұсыныстар беріледі. Экономикалық тиімділікті көрсету жұмыстың мазмұнын тереңдетеді.

8) Курстық жұмысты қорғау және бағалау

Орындалған жұмыс кафедраға өткізіліп, арнайы журналда тіркеледі. Оқытушы тексергеннен кейін жұмысқа пікір жазылады және қорғауға жіберіледі. Дұрыс орындалмаған немесе өңделмеген жұмыс студентке қайта қарауға қайтарылады.

Қорғау кафедра бекіткен комиссия алдында өтеді (қажет болған жағдайда бір оқытушы қабылдауы мүмкін). Студент жұмыстың негізгі нәтижелерін қысқаша баяндап, сұрақтарға жауап береді.

Бағалау жоғарылайды, егер

  • зерттеу мақсаты мен өзектілігі дұрыс айқындалса;
  • жоспар тақырыптың негізгі сұрақтарын толық ашса;
  • теория тәжірибелік деректермен байланыстырылса;
  • нақты қорытынды мен ұсыныстар жасалса;
  • жұмыс сауатты, таза және талапқа сай рәсімделсе.

Баға төмендейді, егер

  • жоспар өзекті сұрақтарды ашпаса;
  • жұмыс тек теориялық сипатта қалып, талдау жасалмаса;
  • рәсімдеу және бақылау талаптары сақталмаса.

Қорғаудан кейін қорытынды баға қойылады.

9) Курстық жұмыс тақырыптары

IFRS/IAS және практикалық есеп тақырыптары бойынша ұсынылатын тізім.

  1. IAS 31 — Бірлескен кәсіпорындарға қатысу
  2. Займдар бойынша шығындар
  3. IAS 28 — Тәуелді (ассоциацияланған) ұйымдарға инвестициялар
  4. IAS 34 — Аралық қаржылық есептілік
  5. Материалдық емес активтер
  6. IFRS 3 — Кәсіпорындарды біріктіру
  7. IAS 36 — Активтердің құнсыздануы
  8. Байланысты тараптар туралы ақпаратты ашып көрсету
  9. IAS 33 — Акцияға пайда
  10. IAS 37 — Бағаланатын міндеттемелер, шартты міндеттемелер және шартты активтер
  11. IAS 40 — Инвестициялық жылжымайтын мүлік
  12. IAS 10 — Есепті күннен кейінгі оқиғалар
  13. Гиперинфляция жағдайындағы есеп
  14. Қаржылық құралдар есебі
  15. ҚЕХС 26 — Зейнетақылық қамтамасыз ету бағдарламасы бойынша есеп және есептілік
  16. Қаржылық жал
  17. Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарына жалпы сипаттама
  18. Сегменттер бойынша есептілік
  19. Есеп саясаты: бағалардағы өзгерістер және қателіктер
  20. Шоғырландырылған қаржылық есептілік және оны құрастыру тәртібі
  1. Табыс салығының есебі
  2. Инвестициялар есебі
  3. Ақша қозғалысы туралы есептілік
  4. Құрылыс келісімшарты
  5. ҚЕХС 16 — Негізгі құралдар
  6. Түсім
  7. Валюталық бағам өзгерісінің әсері
  8. Үлестік құралдар негізіндегі төлемдер
  9. ҚЕХС 4 — Сақтандыру келісімшарты
  10. ҚЕХС 5 — Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер және тоқтатылған қызмет
  11. Дайын өнім есебі
  12. Кірістер мен шығыстар есебі
  13. Бюджетпен есеп айырысулардың есебі
  14. Еңбек ақының есебі
  15. Дебиторлық борыштардың есебі
  16. Ұзақ мерзімді міндеттемелердің есебі
  17. Ақшалай қаражаттардың есебі
  18. Күрделі салымдардың есебі
  19. Жеке құрам және жұмыс уақытының есебі
  20. Қорлардың есебі

10) Пайдаланылатын әдебиеттер тізімі

Негізгі әдебиеттер (үзінді тізім).

  1. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп: Оқулық I. Қарағанды, 2009.
  2. Толпаков Ж.С. Бухгалтерлік есеп: Оқулық II. Қарағанды, 2009.
  3. Джангалиева К.К. Курс лекций по бухгалтерскому учету. 2002.
  4. Кеулимжаев К.К. Финансовый учет на предприятии. Алматы: Экономика, 2005.
  5. Попова Л.А. Финансовый учет (план счетов бухгалтерского учета, основанный на МСФО). Караганда, 2007.
  6. Кеулімжаев К.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә. Қаржылық есеп: Оқу құралы. Алматы: Экономика, 2004.
  7. Кеулімжаев К.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері: Оқу құралы. Алматы: Экономикс, 2003.
  8. Кеулімжаев К.К., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері.

Ескерту

Бұл мәтін редакциялық өңдеуден өтті: орфография, пунктуация және терминдердің бірізділігі түзетілді; мазмұн логикасы сақталып, оқу мақсатына сай ықшам әрі түсінікті құрылымға келтірілді.

Қосымшалар

Қосымшалар (үлгілер, бланкілер, қосымша кестелер) кафедра талаптарына сәйкес бөлек беріледі.