Қазақстаның физикалық географиясы
Құжат туралы мәлімет
Бұл материал Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Жаратылыстану және медицина институты, Жаратылыстану факультеті, География кафедрасына арналған. Құжат коды: Ф-ӘД-001026.
Пән
Қазақстанның физикалық географиясы
Мамандық
050116 — География
Оқу формасы
Күндізгі, III курс, 6-семестр
Сағаттар мен бақылау
- Лекция: 30 сағат
- Практикалық сабақ: 30 сағат
- ОБСӨЖ: 45 сағат
- Аралық бақылау (АБ): 2
- Қорытынды бақылау: емтихан
Жауапты оқытушы
Серім Айғаным Абанқызы — аға оқытушы
Мекенжайы: Түркістан қаласы, Сыздықов көшесі, №4
Телефон: 2–69–52
Кафедрадағы жұмыс уақыты: 09:00–17:00
СӨЖ қабылдау: сенбі, 14:30, Бас корпус, 415-кабинет
Нормативтік негіз
Силлабус Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандартына, мамандықтың типтік оқу жоспарына, типтік оқу бағдарламасына және университеттің жұмыс оқу жоспарына сүйене отырып дайындалған. Кафедра мәжілісінде талқыланған (№1, 28.01.2007). Кафедра меңгерушісі: г.ғ.к. С. Құрбаниязов.
Кіріспе: пәннің мәні мен мақсаты
«Қазақстанның физикалық географиясы» — география ғылымының маңызды салаларының бірі. Курс Қазақстан табиғатының алуан түрлілігін, табиғи кешендердің қалыптасу заңдылықтарын және табиғи байлықтардың таралу ерекшеліктерін жүйелі түрде қарастырады.
Негізгі оқу міндеттері
- Қазақстан аумағындағы табиғат жағдайларының қалыптасу заңдылықтары мен ерекшеліктерін меңгерту.
- Табиғатты зерттеу тарихын және аймақтардың физикалық-географиялық сипаттамасын таныстыру.
- Геоэкологиялық проблемаларды және қорғалатын аумақтардың маңызын түсіндіру.
- Жергілікті жер табиғаты бойынша практикалық-талдамалық дағдылар қалыптастыру.
Пререквизиттер және постреквизиттер
Пререквизиттер
Жалпы жер тану, геология, геоморфология, жалпы гидрология, ландшафтану, биогеография (экология негіздерімен), экологиялық білім мен тәрбие, топография, картография, материктер мен мұхиттардың физикалық географиясы.
Постреквизиттер
Геоэкология (табиғатты қорғау негіздерімен), табиғатты пайдаланудың экономикасы мен экологиясы, қорықтық жұмыстың негіздері, физикалық-географиялық және экономикалық-географиялық аудандастыру.
Қысқартулар
- СӨЖ
- Студенттердің өзіндік жұмысы
- ОБСӨЖ
- Оқытушы бақылауындағы студенттің өзіндік жұмысы
- МЕ
- Мемлекеттік емтихан
Сағаттардың бөлінуі: негізгі тақырыптар
Курстың мазмұны табиғат компоненттерін (геологиялық құрылым, жер бедері, климат, су, топырақ, биота) және Қазақстан аумағының физикалық-географиялық аудандарын толық қамтиды.
Табиғат компоненттері
- Физикалық-географиялық орны және зерттелу тарихы
- Тектоникалық-геологиялық құрылым және пайдалы қазбалар
- Рельеф типтері және қазіргі жер бедерін түзуші процестер
- Климат және климаттық аудандастыру
- Ішкі сулар: өзендер, көлдер, жер асты сулары және экологиялық жағдай
- Топырақ жамылғысы, эрозия және қорғау
- Өсімдік және жануарлар дүниесі, Қызыл кітап, табиғатты қорғау
- Табиғат зоналары және таулы аймақтардың биіктік белдеулері
Физикалық-географиялық аудандар
- Шығыс Еуропа жазығы (Каспий маңы ойпаты, Жалпы Сырт, Жем үстірті)
- Оңтүстік Орал таулы аймағы (Мұғалжар және Орал сырты үстірті)
- Солтүстік Қазақ жазығы (Батыс Сібір жазығы)
- Қазақтың қатпарлы даласы (Сарыарқа): Көкшетау, Ұлытау, Қарқаралы, Шыңғыстау
- Тұран жазығы: Маңғыстау, Үстірт, Торғай үстірті, Бетпақдала, Мойынқұм, Іле–Балқаш, Алакөл ойыстары
- Қазақстандық Алтай, Сауыр–Тарбағатай және Жоңғар Алатауы
- Тянь-Шань таулы аймағы (Солтүстік, Оңтүстік және Батыс Тянь-Шань)
Лекцияның күнтізбелік-тақырыптық жоспары (15 апта)
Әр аптада 2 сағат лекция жоспарланған. Тақырыптар Қазақстан табиғатының негізгі компоненттері мен ірі физикалық-географиялық аудандарын кезең-кезеңімен ашады.
| Апта | Тақырып | Негізгі мазмұн |
|---|---|---|
| 1 | Физикалық-географиялық орны және зерттелу тарихы | Географиялық орны, шекаралары, зерттелу кезеңдері |
| 2 | Тектоникалық-геологиялық құрылым | Тектоникалық аудандастыру, даму тарихы, пайдалы қазбалар |
| 3 | Рельеф және геоморфологиялық аудандастыру | Ойпаттар, жазықтар, қыраттар, таулы үстірттер, үдерістер |
| 4 | Климат | Климат құрушы факторлар, радиация, циркуляция, желдер |
| 5 | Ішкі сулар | Өзен алаптары, көлдердің пайда болуы, жер асты сулары, экология |
| 6 | Топырақ жамылғысы | Зоналылық, жазық және тау топырақтары, эрозия, қорғау |
| 7 | Өсімдік және жануарлар дүниесі | Таралу заңдылықтары, қорғау, Қазақстанның Қызыл кітабы |
| 8 | Табиғат зоналары | Орманды дала, дала, шөлейт, шөл, биіктік белдеулік |
| 9 | Шығыс Еуропа жазығы | Құрылысы, рельефі, климаты, гидрологиясы, ірі бөліктері |
| 10 | Оңтүстік Орал таулы аймағы | Мұғалжар, Орал сырты үстірті, табиғат компоненттері |
| 11 | Солтүстік Қазақ жазығы | Тобыл–Обаған, Есіл, Ертіс далалары және Құлынды жазығы |
| 12 | Қазақтың қатпарлы даласы (Сарыарқа) | Геологиялық құрылым, рельеф, климат, су, зоналар |
| 13 | Тұран жазығы | Маңғыстау, Үстірт, Торғай, Бетпақдала, Мойынқұм, ойыстар |
| 14 | Алтай, Сауыр–Тарбағатай, Жоңғар Алатауы | Таулы аймақтар, мұздықтар, өзен-көлдер, белдеулік |
| 15 | Тянь-Шань таулы аймағы | Құрылымы, климаты, гидрологиясы, белдеулік, аймақтық жіктелу |
Лабораториялық/практикалық бағыт: қандай дағдылар қалыптасады
Практикалық тапсырмалар карта және атласпен жұмысты, контур картаға түсіруді, кесте құрастыруды, тест орындауды және қысқаша зерттеу сипатындағы реферат дайындауды қамтиды.
Картографиялық жұмыс
- Контур картамен жүйелі жұмыс
- Климат картасын сызу, жел бағыттарын көрсету
- Топырақ типтерін картаға түсіру
Талдау және дәлелдеу
- Экологиялық жағдайларға сипаттама беру
- Геохронологиялық кестемен жұмыс
- Кесте, таблица, қысқаша қорытынды жасау
Жазба жұмыстары
- Реферат дайындау және қорғау
- Альбом/буклет әзірлеу
- Семинар сұрақтарына жазбаша жауап беру
СӨЖ тақырыптары: зерттеу бағыттарының картасы
Студенттердің өзіндік жұмысы (СӨЖ) негізінен реферат түрінде орындалады және қорықтар, ұлттық парктер, қауіпті табиғи құбылыстар, су нысандары, шөлдер мен геоэкологиялық проблемалар тақырыптарын қамтиды. Қабылдау орны: №416 кабинет, Бас ғимарат, сәрсенбі 15:00–16:00.
Қорықтар мен ұлттық парктер
- Алматы, Ақсу–Жабағылы, Қаратау, Үстірт, Қорғалжын, Батыс Алтай, Алакөл, Наурызым, Марқакөл қорықтары
- Іле Алатауы және Алтынемел ұлттық саябақтары, Баянауыл ұлттық саябағы
- Барсакелмес
Табиғи нысандар және экологиялық мәселелер
- Арал теңізі және оның экологиясы
- Қазақстандағы геоэкологиялық проблемалар
- Қауіпті табиғи құбылыстар
- Қазақстан желдері
- Сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
- Қазақстан көлдері және олардың экологиялық жағдайы
- Қазақстанның пайдалы қазбалары және экологиясы
Өңірлік тақырыптар (ірі мысалдар)
Ұсынылатын әдебиеттер мен дереккөздер
Төмендегі тізім курстың базалық оқулықтарын, анықтамалықтарын және тақырыптық еңбектерін қамтиды (негізгі бөлімі).
Негізгі оқулықтар
- Джаналиева (жалпы ред.). Физическая география Казахстана. Қазақ университеті, 1998.
- Чупахин В. М. Физическая география Казахстана. Алматы: Мектеп, 1974.
- Бейсенова Ә., Карпеков К. Қазақстанның физикалық географиясы. Алматы: Атамұра, 2004.
- Есназарова Ұ. Ә. Қазақстанның физикалық географиясы. Алматы, 2001.
- Өтемағанбетов М. М. Қазақстанның физикалық географиясы. Алматы: Мектеп, 1976.
Анықтамалықтар, атластар және тақырыптық еңбектер
- Қазақстанның географиялық атласы. Алматы: Атлас, 2003.
- Атлас Казахской ССР. Т.1: Природные условия и ресурсы. Москва, 1982.
- А. С. Бейсенова, Ж. Б. Шілдебаева. Экология. Алматы: Ғылым, 2001.
- Красная книга КазССР. Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений, 1981.
- А. В. Чигаркин. Геоэкология Казахстана. Алматы: Санат, 1995.
- Жамалбеков Е. У., Білдебаева Р. М. Қазақстан топырағы және оның экологиясы. Қазақ университеті, 1997.
Ескерту
Әдебиеттер тізімі бастапқы құжатта өте көлемді берілген. Қажет болса, осы бөлімді толық нұсқада (барлық 40+ дереккөзді сақтай отырып) біріздендірілген библиографиялық форматқа келтіріп, жеке блок ретінде рәсімдеуге болады.