Киіз үйдің жасау-жиһазы
Үй мүліктері
Төмендегі атаулар қазақтың дәстүрлі тұрмыс-тіршілігінде қолданылған үй-жайға, ошақ-қазанға, жүк-жабдыққа және шаруашылыққа қатысты бұйымдарды қамтиды. Әр ұғым қысқа, түсінікті анықтамамен берілді.
Киізден жасалатын бұйымдар
Киіз кілем
Киізден жасалған кілем.
Киіз қап
Киізден тігілген қап.
Киіз сырмақ
Киізден жасалатын сырмақ төсеніш.
Қырдасын
Киіздің кесіндісі, қиығы.
Кесек киіз
Асулы күйіндегі тұтас киіз.
Қолқа
Жүк артқан түйенің тарту арқаны дәл төске келетін жеріне өткізіліп қоятын, жең сияқты киіз.
Қаршы
Төсек-орын, көрпе-жастықтарды салып қоюға арналған киіз бұйым.
Кебежеқап
Көш кезінде кебеженің қажалып қалмауы үшін тігілетін арнайы қап.
Төсеніш түрлері
Кілем, сырмақ, алаша, текемет, тулақ, құрақ, төсек көрпе, бірсалар және басқа да төсеніштер.
Ошақ-қазан және тұрмыстық бөлшектер
Қара ошақ
Ұзақ ұсталған (көнерген, көп қолданылған) ошақ.
Қазан аспа
Қазандық, ошақ құрылғысы.
Қасаба
Ошақтың үш бұтында болатын, қайқы ілмек темір.
Қасаға
Ошақтың шеңбері.
Құман
Шойын шәугім.
Құр
Өрілген не тоқылған жалпақ бау.
Құрсау
- Метейдің сыртына үш жерінен салынатын жұқа, жалпақ темір құрсау.
- Сынған шайқұманды (құманды) құрсаулап бекіту.
- Өте ұзын уықтарды майыстырмау үшін салынатын теріс құрсау.
Қобди
Кішкене шебер жәшігі, сандықша.
Қож
Ірі малдың жауырын сүйегінен жасалатын сәнді күрек.
Қылдырық
Кәрі жіліктің жіңішке сүйегінен жасалатын тіс шұқығыш.
Кермелі төсек
Арнайы орнатылған бақандардың арасына керіп ұсталған төсек.
Су тартуға және көшке қатысты бұйымдар
Қауға
Құдықтан су тартатын теріден жасалған ыдыс.
Қауға шаңбағы
Темірден жасалған, шаңырақ тәрізді; қауғаның терісі бекітілетін құрал.
Қоржын
Ердің артына бөктеріп жүретін, екі басты шағын қалта-қапшық.
Қос
Шағын киіз үй.
Күйеу қазық
Үйдің арт жағында жел арқан байланатын қазық.
Қару-жарақ және құрал атаулары
Қияқты
Ұшы екі жүзді, өткір найза.
Қолақпан
Қол ағаш, қол шоқпар.
Құты
Сауыт-ыдыс: мүйізден, түйенің табанынан немесе былғарыдан жасалатын қалта, ыдыс.
Қар бау
Уықтың қарына сәндік үшін ілінетін бау.
Жинақталған топтамалар
Тұтынатын заттар
- Керме, қоржын
- Аяқ қап, кесе қап
- Тұтқыш, мойнақ
- Мес, торсық
- Келі, саба
- Шымылдық
- Орамалдар
- Масахана
- Көрпелер, жамылғылар
- Жастықтар, жапқыштар және т.б.
Ыдыс-аяқ
- Қазан, бақыр, ошақ, таба
- Ағаш аяқ, табақ
- Астау
- Ожау, шөміш
- Елеуіш
- Құмыра
- Кесе және т.б.
Шаруашылық заттары
- Иін ағаш, метей, шаттауық
- Көсеу, шым-шуыр
- Қол диірмен
- Самаурын
- Итаяқ, көнек
- Қауға, мес
- Баспақ, шилер және т.б.
Киіз үйге арналған ағаш бұйымдар
Киіз үй ішінде және көш кезінде пайдаланылатын ағаштан жасалған жабдықтар мен ыдыстардың атаулары:
Төсек ағаш
Жастық ағаш
Сандық
Сандықша
Қол сандық
Шәйсандық
Кебеже
Асадал
Жұқаяқ
Әбдіре
Жағлан
Қант тоқпақ
Саба аяқ
Піспек
Астау
Табақ
Тегене
Шара аяқ
Тостаған
Ожау
Қасық
Күбі
Ағаш шелек
Келі
Келсап
Адалбақан
Былғауыш
Дойбы
Тоғызқұмалақ
Ер