Көптеген жылдар бойы
Қосөзеннің экологиялық проблемалары
Бүгінгі таңда адам мен табиғат арасындағы қарым-қатынас қазіргі қоғамның ең өзекті мәселелерінің біріне айналды. Халық санының артуына байланысты өндіріс көлемі ұлғайып, соның салдарынан қоршаған ортаның ластануы күшейді. Нәтижесінде экологиялық проблемалар жиілеп отыр.
Жаһандық деңгейде кездесетін экологиялық қауіптер
- қышқыл жаңбыр;
- озон қабатының жұқаруы;
- шөлейттену;
- ормандардың жойылуы;
- биосфераның тозуы;
- су, топырақ және ауаның ластануы;
- радиоактивті қалдықтарды көму және басқа да мәселелер.
Осы проблемалардың бірқатары Қосөзен ауылында да байқалады: ағаштардың көптеп кесілуі, су мен топырақтың ластануы, ауаның сапасының төмендеуі. Төменде ауыл аумағында ерекше алаңдататын негізгі факторлар келтіріледі.
Ауылда байқалып отырған негізгі мәселелер
1) Өзен деңгейінің төмендеуі және жағалаудың тозуы
Су ресурстарыКөптеген жылдар бойы Үлкен Алматы өзенінің бойында орналасқан кәсіпорын құмды өзен түбінен алуына байланысты су деңгейі шамамен 2 метрге төмендеген. Соның салдарынан жағалаудағы ағаштар қурап, өзен жағалауы біртіндеп жарға айналып барады.
2) Қалдық төгілетін орынның әсері
ҚалдықтарАуылдан шамамен 500 метр қашықтықта аумағы 4,5 шаршы километрді қамтитын қоқыс төгетін орын орналасқан. Желдің әсерінен пластик қаптар, қағаздар және әртүрлі ауру қоздырғыш микроағзалар ауыл маңына таралып, ластану аймағы 12 шаршы километрге дейін ұлғаяды.
3) Құм карьеріне қатынайтын көлік ағыны және ауа ластануы
АтмосфераҚұм карьеріне күн сайын мыңдаған көлік қатынайды. Әртүрлі есептеулер бойынша, автомобиль моторында 1 кг бензин жанғанда шамамен 270 г ластағыш зат бөлінеді. Бақылауымыз бойынша, сағатына 15–20 ірі жүк көлігі ауыл жолымен өтеді, бұл ауа сапасына тікелей әсер етеді. Антропогендік ластанудың негізгі газдарына күкірт диоксиді мен азот оксидтері жатады. Сонымен қатар жылу пештерінде 1 тонна отын жанғанда орта есеппен 100 кг ластағыш зат бөлінетіні белгілі.
4) Топырақ құнарлылығының төмендеуі және эрозия
ТопырақҚұнарлы топырақ қабаты өте баяу қалыптасады. Соған қарамастан, дәнді дақылдармен бірге топырақтан азот, калий, фосфор сияқты негізгі қоректік элементтер көп мөлшерде алынады. Топырақ эрозиясы — топырақтың құнарлы қабатының су мен жел әсерінен бұзылуы. Ауылда ауыспалы егіс жүйесінің толық жолға қойылмауы, сондай-ақ химикаттар мен гербицидтердің орынсыз қолданылуы топырақтың тозуын күшейтіп отыр.
Не істеу керек: жауапкершілік пен экологиялық мәдениет
Мұндай экологиялық мәселелердің алдын алу үшін адам өз қажеттіліктерін табиғи ортаның мүмкіндіктерімен үйлестіре білуі керек. Жалпы алғанда, адамзат табиғаттың ажырамас бөлігі екенін, табиғаттағы кез келген өзгеріс адамның өміріне тікелей әсер ететінін түсінуге тиіс. Жер — ортақ үйіміз, ал оның болашағы осы үйде өмір сүретін барша тұрғындарға байланысты.
«Бүгінде тіршілікті сақтап қалу үшін бүкіл адамзат біртұтас және саналы одақ ретінде әрекет етуі керек».
Әрбір адам «Өзіме ғана емес, өзгеге де жақсы болу қажет» деген ұстанымды есінде ұстап, табиғатты қорғауға белсенді араласуы қажет. Өкінішке қарай, мұндай жауапкершілік көп жағдайда әлі де күнделікті әдетімізге толық айналған жоқ — біз жаңа ойлау мәдениетіне енді ғана бет бұрып келеміз.
«Табиғат — адам тәрбиешісі» деген сөз бекер айтылмаған. Табиғат пен адам арасындағы байланысқа саналы көзқарас қалыптастыру, табиғи байлықты молайту, қорғау және тиімді пайдалану дағдыларын дамыту — әр азаматтың міндеті. Бұл мәселе дұрыс жолға қойылса, болашақта мәдениет ұғымының ажырамас бөлігі ретінде қоршаған ортаға жауапты қатынас орнығып, экологиялық мәдениет қалыптасады. Бұл — адамның тіршілік ортасына қатынасының ең жоғары көрінісі.