Германияның 1949 жылғы Конституциясы
Соғыстың соңғы кезеңі және нацистік режимнің дағдарысы
Неміс фашист армиясының ірі жеңілістерге ұшырауы Германияның жағдайын күрт нашарлатты. Фашистік режимнің дағдарысы барған сайын тереңдей түсті. Осы ахуалда генералдар, жоғары шенді қызметкерлер және қаржы-өнеркәсіп алпауыттарының бір бөлігі Гитлерге қарсы қастандық ұйымдастырды.
Қастандықтың негізгі мақсаты
- «Фюрерді» биліктен тайдыру.
- Ұлыбританиямен және АҚШ-пен жеке (оңаша) бітім жасасу.
- Босаған күштерді Кеңес Одағына қарсы Шығыс майданға бағыттау.
Алайда 1944 жылғы 20 шілдеде Гитлерге қарсы жасалған қастандық сәтсіз аяқталды. Гитлер ставкасына қалдырылған бомба жарылғанымен, Гитлер тірі қалды. Қастандыққа қатысушылар көп ұзамай ұсталды.
Ялта конференциясы: Германия тағдырын айқындау
1945 жылы Ялтада КСРО, АҚШ және Ұлыбритания үкімет басшыларының конференциясында Германияның тағдыры шешілді. Мұнда Германияны түпкілікті талқандауға арналған әскери жоспар және соғыстан кейінгі дүниені қайта құрудың негізгі қағидаттары қабылданды.
Одақтастардың жариялаған мақсаттары
Негізгі міндет
Герман милитаризмі мен фашизмін жою.
Кепілдік
Германияның енді ешқашан бейбітшілікті бұза алмауын қамтамасыз ету.
Азат етілген елдер
Келісілген саясат жүргізу, тәуелсіздікті қалпына келтіру, демократиялық дамуға көмектесу.
Қолдау
Экономикалық көмек көрсету міндеттемесі.
1945 жылғы 8 мамырда жеңілген нацистік Германияның өкілдері Германияның сөзсіз тізе бүккені туралы актіге қол қойды. Осыдан кейін Германиядағы жоғарғы мемлекеттік биліктің одақтас державалардың қолына өтуі заңды құбылыс болды.
Потсдам конференциясы: соғыстан кейінгі тәртіп және Германияға қатысты саясат
1945 жылғы 17 шілде мен 2 тамыз аралығында Потсдамда КСРО, АҚШ және Ұлыбритания басшыларының үшінші конференциясы өтті. Онда соғыстан кейінгі әлемдік тәртіптің, ықпал аймақтарының және Германияны басқарудың негізгі мәселелері талқыланды.
Германия жөніндегі басты қағидаттар
- Елді толық қарусыздандыру.
- Фашизмді түп-тамырымен жою.
- Саяси өмірді демократиялық негізде қайта құру.
- Неміс монополистік бірлестіктерін тарату және демократизациялау шараларын жүргізу.
Оккупациялық статут және оның жойылуы
1949 жылғы сәуірде оккупациялық статут қабылданды. Оны АҚШ, Франция және Ұлыбритания бекітті. Бұл құжат аталған үш мемлекеттің билігін заңдастырып, әскери оккупация режимін орнықтырды.
Статуттың негізгі тетіктері
Оккупациялық державалар ГФР мен жерлердің конституцияларын бақылау құқығына ие болды. Егер қандай да бір жердің заңдары ГФР Конституциясына немесе Оккупациялық статутқа қайшы келсе, оларды жою мүмкіндігі қарастырылды.
1951
Статуттың құзыреті қысқарды.
1955
Статут толық жойылды.
Салдары
ГФР НАТО құрамына кірді.
1949 жылғы Конституция және Германияның екіге бөлінуі
1949 жылғы мамырда Германияның Конституциясы қабылданды. Осы құжатқа сәйкес бұрынғы Германия екі мемлекет ретінде қалыптасты: Германия Федеративтік Республикасы (ГФР) және Германия Демократиялық Республикасы (ГДР).
Батыс мемлекеттерге саяси бағыты жақын болған мемлекет ГФР деп аталып, буржуазиялық-демократиялық сипаттағы Конституция қабылдады. Конституцияны тұрғылықты жерлердің өкілдерінен құралған Парламент кеңесі әзірледі; кейін ол жерлердің ландтагтарында қаралды. Тек Бавария жері Конституцияны бекітуден бас тартты: ол орталықтандыру тым күшейеді деп бағалады. Соған қарамастан, Бавария өзін ГФР құрамының бөлігі деп таныды.
Конституциялық негіздер
- Германия — демократиялық, құқықтық және әлеуметтік мемлекет.
- Азаматтардың негізгі құқықтары мен бостандықтары Конституцияда бекітілді.
- Биліктің бөліну қағидаты енгізілді.
- Халықаралық құқық нормалары мемлекет үшін міндетті деп танылды.
- Бейбіт өмірді бұзатын немесе соғысқа дайындықты көздейтін әрекеттер — Конституцияға қарсы және қылмыс.
- Биліктің қайнар көзі — халық.
- Германия федеративтік мемлекет ретінде бекітілді; құзыреттер федерация мен жерлер арасында бөлінді.
ГФР Конституциясының Веймар Конституциясынан айырмашылығы көп болды: жерлердің құзыреті кеңейтілді, ал Конституцияны қорғау тетіктері барынша күшейтілді. Конституцияға қарсы бағыттағы партияларды құруға тыйым салынды.
ГФР-нің мемлекеттік құрылысы және негізгі органдары
ГФР-нің негізгі мемлекеттік органдарына Бундесрат, Бундестаг, федералдық президент, федералдық үкімет пен канцлер, сондай-ақ Федералдық конституциялық сот жатады.
Бундестаг
Бундестаг — халық сайлайтын орган; ол 4 жыл мерзімге сайланады. Бундестаг заң шығарады, халықаралық шарттарды бекітеді, федералдық президент пен үкіметті сайлауға қатысады.
Бундесрат
Бундесрат — парламенттің жоғарғы палатасы. Оны жерлердің үкіметтері қалыптастырады және оның құқықтық мәртебесінде өзіндік ерекшеліктер бар. Әрбір жер кемінде үш өкіл жібереді. Бундесрат қабылданатын заңдарды қарап, пікір білдіреді; жерлердің конституциясын және шекараларын өзгерту үшін осы органның келісімі қажет.
Федералдық президент
Федералдық президент 5 жылға сайланады, өкілеттігі шектеулі. Оны федералдық жиналыс сайлайды (Бундестаг депутаттары және жерлердің ландтаг депутаттары). Президенттікке үміткер 40 жасқа толған, сайлау құқығы бар Германия азаматы болуы тиіс. Бір тұлға ең көбі екі мерзімге ғана сайлана алады.
Президент федерацияны халықаралық қатынастарда таныстырады, халықаралық шарттарға қол қояды, соғыс жариялау рәсімдеріне қатысады, федералдық судьялар мен қызметкерлерді тағайындайды және қызметтен босатады, кешірім жасау құқығын жүзеге асырады, канцлер лауазымына кандидатура ұсынады. Веймар Конституциясымен салыстырғанда, президенттің ықпалы әлсіреп, канцлердің құзыреті күшейді.
Канцлер және федералдық үкімет
ГФР-де канцлердің орны айрықша. Үкімет формальды түрде парламент алдында жауапты болғанымен, іс жүзінде Бундестаг бүкіл үкімет құрамын жеке-жеке тағайындамайды және тұтас кабинетке сенімсіздік білдірмейді: ол канцлерді талқылаусыз сайлайды және сенімсіздікті де ең алдымен канцлерге білдіреді.
Егер Бундестаг канцлерге сенімсіздік білдірсе, президент белгілі бір жағдайларда Бундестагты тарата алады. Үкіметтің басқа мүшелерін президентке канцлер ұсынады; министрлердің құзыретін де канцлер айқындайды және орынбасарын тағайындауға құқылы.
Федералдық үкімет заң шығару бастамасын жүзеге асырады және кей жағдайларда нормативтік актілер арқылы реттеу жүргізе алады. Канцлер үкімет қызметін басқарып, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын белгілейді әрі федералдық министрлердің қызметін үйлестіреді.