Инвестициялық декларация - сақтандыру жағдайында және қор активтерін әртараптандыру
Қазақстандағы инвестициялық қорлар: құқықтық негізі және негізгі ұғымдар
2004 жылғы 7 шілдеде Қазақстан Республикасында «Инвестициялық қорлар туралы» №576-II Заңына сәйкес инвестициялық қорлар (инвестициялық үлестік жарна қоры немесе акционерлік инвестициялық қор) құрылып, олардың қызметі заңнамалық деңгейде реттелді.
Қазақстан Республикасында инвестициялық қорлардың екі негізгі түрі бар: акционерлік инвестициялық қор (АИҚ) және үлестік жарна инвестициялық қоры (ҮЖИҚ). ҮЖИҚ өз кезегінде ашық, аралық немесе жабық форматта құрылуы мүмкін.
Негізгі түйін
- Қор түрлері: АИҚ және ҮЖИҚ.
- ҮЖИҚ форматтары: ашық, аралық, жабық.
- Қордың құрылымы мен қатысушыларының тәуелсіздігі маңызды: басқарушы компания, кастодиан, тіркеуші өзара үлестес болмауы керек.
ҮЖИҚ форматтары: ашық, аралық және жабық
Ашық ҮЖИҚ
Ашық ҮЖИҚ қор ережесінде және заңда көзделген тәртіппен үлес жарна иесіне басқарушы компаниядан өз үлесін сатып алуды талап ету құқығын береді.
Қор ережесіне сәйкес сатып алу ұсынысы әдетте екі аптада бір рет жүзеге асырылады.
Аралық ҮЖИҚ
Аралық ҮЖИҚ-та үлес жарналарды сатып алу (қайтару) ұзартпай, әдетте жылына бір рет ұсынылады.
Бұл формат инвестор үшін өтімділік жағынан ашық қорға қарағанда шектеулі, алайда басқару стратегиясы ұзақ мерзімді болуы мүмкін.
Жабық ҮЖИҚ
Жабық ҮЖИҚ үлес жарна иесіне қордың жалпы жиналысына қатысу құқығын береді және қор ережесі мен шарттарына сай дивиденд алу мүмкіндігін қарастыра алады.
Алайда жабық ҮЖИҚ үлес жарна иеленушіге өз үлесін басқарушы компаниядан сатып алуды талап ету құқығын бермейді.
Инвестициялық қызметке қатысушылар және құжаттар
Басқарушы компания
Басқарушы компания — бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушы. Ол лицензия негізінде инвестициялық қоржынды басқарады және инвестициялық қор (ИҚ) активтерін сенімгерлік басқаруды жүзеге асырады.
Инвестициялық декларация
Инвестициялық декларация — қор активтеріне қатысты инвестициялық қызметтің мақсатын, шектеулерін, стратегиясын, жағдайларын және инвестициялау объектілерінің тізбесін айқындайтын құжат. Онда тәуекелді басқару мен активтерді әртараптандыру қағидаттары да көрініс табады.
Инвестициялық кіріс (табыс)
Инвестициялық кіріс — активтерді инвестициялау нәтижесінде алынған ақша түріндегі ИҚ активтерінің өсімі.
Маңызды қағида
Қордың инвестициялық қызметі лицензия болған жағдайда жүзеге асырылады және ол АИҚ акционерлері немесе ҮЖИҚ үлес жарна иеленушілерінің табыс алу мақсатына бағытталады.
Акционерлік инвестициялық қор (АИҚ)
Акционерлік инвестициялық қор (АИҚ) — ҚР «Инвестициялық қорлар туралы» Заңы талаптарына сәйкес жинақтау және инвестициялау саласындағы айрықша қызметті жүзеге асыратын акционерлік қоғам.
Активтердің сақталуы
АИҚ активтерінің сақталуы мен есепке алынуын кастодиан жүзеге асырады.
Басқарушы компания, кастодиан және тіркеуші өзара үлестес тұлғалар болмауы тиіс.
Акцияларды төлеу тәртібі
АИҚ акциялары тек ұлттық валютада төленеді.
Үлестік жарна инвестициялық қоры (ҮЖИҚ)
Үлестік жарна инвестициялық қоры (ҮЖИҚ) заңды тұлға болып саналмайды және әдетте шексіз мерзімге құрылады. Қор активтеріндегі меншік үлесіне құқық басқарушы компания шығаратын үлес жарнамен куәландырылады.
Үлес жарна дегеніміз не?
Үлес жарна — құжатталмаған нысанда шығарылатын атаулы эмиссиялық бағалы қағаз. Ол инвестордың үлестік инвестициялық қор активтеріндегі меншік үлесін растайды.
Ең аз актив мөлшері
Үлестік инвестициялық қор активтерінің ең аз мөлшері есептік айлық көрсеткіштің 50 000 есесіне тең.
Бастапқы орналастыру
ҮЖИҚ үлес жарналары бастапқы кезеңде қор ережесінде барлық инвесторлар үшін белгіленген біріңғай номинал құн бойынша орналастырылады.
ҮЖИҚ қызметін реттеу
ҮЖИҚ қызметі ҚР «Инвестициялық қорлар туралы» Заңымен реттеледі. Қазақстанда алғашқы үлестік инвестициялық қорлар 2004 жылдың соңына қарай пайда болды.
Қазақстандағы алғашқы ҮЖИҚ: қысқаша шолу
2004 жылдың қарашасында Compass басқарушы компаниясы өзіне қарасты қазақстандық екі ҮЖИҚ-дың алғаш рет тіркелгені туралы хабарлады: оның біріншісі портфельдік инвестиция, ал екіншісі тікелей инвестиция бағытында жұмыс істеді.
Сол кезеңде «Сентрас-Секьюритиз» компаниясы Қазақстанда алғаш рет «Қазыналық» ашық ҮЖИҚ құрғаны атап өтіледі.
ҮЖИҚ қандай құралдарға инвестициялайды?
ҮЖИҚ активтері, әдетте, сенімділігі жоғары қаржы құралдарына бағытталады:
- мемлекеттік бағалы қағаздар;
- халықаралық қаржы институттарының бағалы қағаздары;
- рейтингі жоғары корпоративтік бағалы қағаздар.
Қысқаша статистика және болжам
Қазіргі кезде әлемде шамамен 50 000 ҮЖИҚ бар, және олардың көпшілігі шағын салымшылар есебінен жұмыс істейді. 2005 жылдың басында Қазақстанда 6 ҮЖИҚ тіркелгені көрсетілген. Мамандардың бағалауынша, сол кезеңде қазақстандықтардың шамамен 10%-ы өз жинақтарын осы қорларда сақтауы мүмкін деген болжам айтылған.
Пайдаланылған әдебиет
Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер», 215–219-беттер.