Әлемдік экономикаға интеграциялану
Әлемдік экономикаға интеграциялану
Ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігіне оған әлемдік экономикаға терең интеграцияланған жағдайда ғана қол жеткізе аламыз. Сондықтан Қазақстанның Бүкіләлемдік сауда ұйымына (ДСҰ) кіруін жеделдету — стратегиялық маңызы бар міндет. Бұл үшін бүкіл саяси және дипломатиялық әлеуетті толық іске қосу қажет.
Бизнес пен ауыл шаруашылығын бәсекеге дайындау
Қазақстандық бизнес қалыптасу кезеңінің соңына жақындап келеді: ол тек ішкі емес, сыртқы нарықтарда да күш сынасуға жеткілікті деңгейде «пісіп-жетілді». Ендігі міндет — кәсіпкерлерді ғана емес, шаруаларды да Қазақстанның және әлемдік нарықтардағы бәсекелестік күреске жүйелі түрде дайындау.
Капиталдың сыртқа шығуы және мемлекеттік қолдау
Қазақстан капиталының шетелге қозғалысын және сыртқы нарықтарды игеруін қолдап, көтермелеу қажет. Бұл — жаһандық бәсекелестіктің маңызды элементі әрі әлемдік экономиканы тереңірек түсінуге мүмкіндік беретін тәжірибе. Шетелдердегі мемлекеттік құрылымдар отандық бизнеске тұрақты көмек пен қолдау көрсетуі тиіс.
Қазақстан Даму банкі
Банкке сыртқы, әзірге таяу жатқан нарықтарда жұмысты күшейтетін кез келді. Жаңа міндеттерді шешу үшін Үкімет тарапынан 10 млрд теңге, ал өңірлерді өкілдік ететін акционерлер тарапынан 5 млрд теңге көлемінде қосымша қаржыландыру қарастырылуы қажет.
Қаржы және реттеу
Валюталық реттеуді ырықтандыруға және 2007 жылдан бастап қаржы секторына Еуроодақ стандарттарын енгізуге қарай батыл қадам жасау керек.
Халықаралық стандарттар және техникалық реттеу
Экономиканың бәсекеге қабілеттілігі көп жағдайда кәсіпорындардың халықаралық стандарттарға жедел көшуімен айқындалады. Қазақстан Батыс елдерінің өнім сапасын бақылау бойынша жарты ғасырға жуық тәжірибесін қысқа мерзімде меңгеруге күш салып отыр.
- Үкімет стандарттау мен сертификаттаудың ұлттық жүйелерін дамыту жөніндегі 2006 жылға дейінгі бағдарламалық құжаттарды әзірледі.
- Кәсіпорындарды ISO халықаралық стандарттарына жедел көшірудің нақты жұмыс жоспары жасалды.
- Әр министр мен әкімнің жұмысы өз саласында халықаралық стандарттарды енгізудің нақты нәтижелері бойынша қатаң бағалануы тиіс.
Қысқа мерзімде халықаралық тәжірибеде қабылданған техникалық реттеу үлгісіне көшуді аяқтау қажет. Осы мақсатта «Техникалық реттеу туралы» заң жобасын қабылдап, қолданыстағы 50 заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу көзделеді.
Индустриялық-инновациялық даму
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын нәтижелі іске асыру үшін даму басымдықтарын нақты айқындау қажет. Үкімет әлемдік деңгейдегі сарапшыларды тарта отырып, ел артықшылықтарын терең талдауға және жылдың соңына дейін нақты ұсыныстар топтамасын әзірлеуге тиіс.
Үздік тәжірибелер
Іс жүзінде ең жоғары тиімділік беретін халықаралық тәжірибелерді жедел енгізу қажет.
Кластерлік тәсіл
Индустрияны дамытуда кластерлік тәсіл тиімді құрал бола алады. Жыл соңына дейін болашағы бар ұлттық, өңірлік және аймақтық кластерлерді айқындау керек.
Даму институттары
Даму институттары алдағы міндеттерді орындаудың нақты әрі тиімді құралдарына айналуы тиіс.
Инновациялық инфрақұрылым және жоғары технология
Инновациялық қызметтің инфрақұрылымын дамыту үшін Алатау кентіндегі Ақпараттық технологиялар паркін іске қосып, Орал және Степногор қалаларында технопарктер құру қажет.
Аэроғарыш саласындағы жоғары технологиялық өндірістерді дамытуда отандық әлеуетті барынша пайдалану маңызды. «Байқоңыр» кешенін жалға беруден түсетін бір сәттік пайданы ғана көздемей, жалға беруді ұзарту келісімінде қарастырылған Ресеймен бірлескен ғарыш бағдарламалары мен жобаларды іске асыруға көшу қажет. Бұл ғарыш ғылымы мен жаңа технологиялардың дамуын жеделдетеді.
Алғашқы ірі бағыттардың бірі ретінде «Ангара» ғарыштық зымыран кешенін құру қарастырылуы тиіс. Сонымен қатар 2006 жылы Қазақстанның тұңғыш ғарыштық жер серігін ұшыру жұмыстары басталды.
Халықаралық әріптестік және ірі жобалар
Перспективалы бағыттардың бірі — шетелдің жетекші банктері мен компанияларымен бірлескен жобалар. Осы бағытта Даму банкі Еуропа қайта құру және даму банкімен бірге «Солтүстік–Оңтүстік» электр желісі магистралін салуды қаржыландыруға кірісті. Жобаның құны — 280 млн доллар.
Сондай-ақ осы жылы «Қазақстан-Инжиниринг» ұлттық компаниясы ірі машина жасау зауыттарын жаңғырту мақсатында «Сингапур Технолоджизбен» бірлескен кәсіпорын құруды жоспарлайды.
Машина жасау: нақты қадамдар
- Қостанайдағы дизель зауытының өнімділігін арттыру.
- «Азия-Авто» зауытында «Нивадан» «Шкода» автомобильдерін құрастыруға кезең-кезеңімен көшу мүмкіндігін қарастыру.
- «Қазақстан–КамАЗ» концернінде жүк автомобильдерін құрастыру көлемін ұлғайту.
- Ауыл шаруашылығы және көліктік машина жасауды жүйелі дамыту.
Экспорт әлеуеті және базалық салалар
Экспорт әлеуетінің өсуіне индустрияның базалық салаларын, ең алдымен металлургия мен металл өңдеу секторын дамыту оң әсер етеді. «Испат-Кармет» болатты үздіксіз құю жобасын және мұнай-газ секторы үшін құбырлар шығаруды жоспарлап отыр. «Қазақстан алюминийі» шамамен 800 млн доллар тұратын электролиз зауытын салу сияқты ірі жобаны іске асыруға дайындалуда.
Химия және мұнай-химия: басым бағыт
Химия және мұнай-химия өнеркәсібін дамыту басым бағытқа айналуы тиіс. Қарашығанақ газ-конденсат кен орнында жобалық құны 1 млрд доллардан асатын газ өңдеу зауытын салу жұмыстары басталды. Атырау мұнай өңдеу зауытын қайта құру жобасын іске асыруды жеделдету қажет.
Жаңа өндірістер
- Жамбыл облысында кальциймен байытылған сода өндіретін зауыт құрылысы.
- Павлодар облысында хлорлы түйіршіктер шығаратын зауыт жобасы.
Өңдеуші сектордағы жобалар
- Астанада ұялық бетон өнімдері мен шыны-пластикалық құбырлар шығаратын зауыттар салу.
- Ақтөбеде шыны талшықты полиэфирмен беріктендірілген құбырлар мен фитингілер өндіру.
- Алматы облысы Абай кентінде «Қазақстан қағазы» АҚ-ның қағаз, гофрокартон және қағаз-картон өнімдерін өндіретін зауыты.
- Шымкентте «Ютекс» ЖШС мақта талшығы шүйкелерін шығаратын зауыт құрылысын аяқтау.
Аталған нәтижелер — индустриялық бағдарламаның алғашқы жылы қорытындыларының бір бөлігі ғана. Ендігі кезекте инвестициялық ахуалды одан әрі жақсартуға бағытталған шараларды жүйелі түрде күшейту қажет.
Инвестициялық ахуалды жақсартудың үш бағыты
-
1
Инновациялық бизнесті қолдау
Ғылыми зерттеулер жүргізіп, жаңа технологияларды әзірлеу және енгізумен белсенді айналысатын компанияларды мақсатты түрде ынталандыру қажет.
-
2
Салықтық преференциялар тәртібін жаңарту
Инвестиция тарту үшін берілетін преференциялар ұзақ мерзімді капитал салымдарын ынталандырып, жобалардың өзін-өзі ақтау мерзімімен үйлесуі тиіс.
-
3
Лизинг және амортизация саясаты
Өндірісті жаңғырту мен техникалық қайта жарақтандыру жағдайларын айтарлықтай жақсарту үшін лизинг құралдарын қолдану жеңілдетілуі тиіс. 2005 жылдан бастап амортизациялық төлемдерге қатысты фискалдық саясатты қайта қарау бағыты қолға алынуда.
Қорытынды
Интеграция, стандарттарға көшу және индустриялық-инновациялық серпін — бір-бірімен тығыз байланысты үш тірек. Бұл бағыттарда нақты институционалдық шешімдер қабылданып, халықаралық серіктестік пен инвестициялық ынталандыру күшейген сайын, ұлттық экономиканың жаһандық бәсекеге қабілеттілігі де тұрақты өседі.