Тәрбие үдерісі - тұтас педагогикалық үдерістің құрамды бөлігі
№1 СОӨЖ: Тәрбие үдерісі — тұтас педагогикалық үдерістің құрамды бөлігі
Бұл материалда оқу-танысу педагогикалық практика барысында байқалған тәрбие жұмысының ерекшеліктері, тәрбие мақсатының компоненттері және Қ.Т. Әтемованың зерттеуіндегі негізгі тұжырымдар қысқаша жүйеленеді.
1) Мектептің тәрбие үдерісіне жалпы сипаттама
Мен Қарағанды қаласындағы №6 жалпы білім беретін орта мектепте (ЖББОМ) оқу-танысу педагогикалық практикадан өттім. Мектептегі тәрбие үдерісі жоспарлы түрде ұйымдастырылып, апта сайын өтетін іс-шаралар белгіленген кестеге сай уақытында өткізіліп отырды.
Практиканың екінші аптасында біз өз сыныптарымызда сынып сағатын өткіздік. Сынып сағаты барысында әр оқушы өзін танытып, белсенді қатысуға мүмкіндік алды. Жалпы алғанда, мектепте жоспарланған тәрбие іс-шаралары ойдағыдай өтті.
2) Тәрбие мақсатының негізгі компоненттері: мотив – қажеттілік – қызығушылық – мақсат
Тәрбие мақсатын түсіндіруде философиялық категориялар тізбегі ретінде мотив – қажеттілік – қызығушылық – мақсат байланысын көрсету маңызды. Бұл тізбек адамның әрекетке келу логикасын ашып, тәрбиелік ықпалдың ішкі механизмдерін түсіндіреді.
Мотив (мотивация)
Мотивация басқарушылық әрекетпен тығыз байланысты. Қоғамдағы жаңа экономикалық қатынастар мен өзгерістер жұмыскерлерге де, білім алушыларға да жаңа талаптар қояды, соның нәтижесінде оқуға, еңбекке, дамуға жетелейтін ішкі себептер қалыптасады.
Қажеттілік
Қажеттілік — жеке адамның, әлеуметтік топтың немесе қоғамның тіршілік әрекетін қамтамасыз ету үшін объективті түрде керек нәрсеге мұқтаждығы. Ол белсенді әрекеттің ішкі қозғаушысы болып саналады.
Қызығушылық
Қызығушылық қажеттілікті нақты бағытқа бұрып, адамның белгілі бір іске тұрақты назар аударуына ықпал етеді. Оқу үдерісінде қызығушылық әрекетті ұзақ уақыт сақтауға көмектеседі.
Мақсат
Мақсат — белгілі бір межеге қол жеткізуге бағытталған әрекеттің ой-санадағы көрінісі. Ол ойлау нәтижесінде болашақты алдын ала болжау арқылы туындайтын мұрат әрі ішкі қозғаушы күш.
Қысқа мысал
Мотив
Мұғалімнің қолдауы мен сенімі, мақтау, өзін дәлелдеуге ұмтылыс.
Қажеттілік
Білім алу, бағалау талаптарын орындау, жауапкершілікті сезіну.
Қызығушылық
Пәнге қызығу, тапсырмаларды орындаудан ләззат алу, нәтижені көру.
Мақсат
Тоқсанды «4» пен «5»-ке аяқтау, үлгерімді жақсарту.
3) Қ.Т. Әтемованың зерттеуіне қысқаша баяндама
Ғалым Қ.Т. Әтемова «Оқушыларда гумандық қасиеттерді қалыптастыруда мектеп пен отбасының бірлескен жұмысы» атты еңбегінде отбасының баланың өмір жолын бастайтын, қоршаған орта туралы тиянақты әрі терең әсер алатын алғашқы ұжым екенін дәлелдейді. Осы негізде білім, әдет, мінез-құлық және өмірге көзқарас қалыптасатынын көрсетеді.
Автор отбасының тәрбиелеушілік қызметін үш аспектіге бөледі және олардың әрқайсысы баланың тұлғалық дамуына жүйелі ықпал ететінін атап өтеді.
Отбасы тәрбиесінің 3 аспектісі
- 1 Баланың жеке басын қалыптастыру, оның қызығушылығы мен қабілетін дамыту.
- 2 Отбасы ұжымының әр мүшесіне жүйелі түрде тәрбиелік ықпал етіп отыруы.
- 3 Балалардың ересектер қамқорлығында болып, белсенді тәрбиеленуіне ықпал ететін тұрақты жағдай қалыптастыру.
Қорытындылай келе, Әтемова еңбегі мектеп пен отбасының бірлескен тәрбиелік жұмысы гумандық қасиеттерді қалыптастыруда шешуші рөл атқаратынын көрсетеді: оқушының мінез-құлқы, құндылық бағдарлары мен қарым-қатынас мәдениеті ең алдымен отбасы мен мектептің бір бағыттағы жүйелі ықпалы арқылы бекиді.