Азияның шығыс бөлігіндегі Корей түбегі
Географиялық орны және жалпы мәлімет
Бұл ел Азияның шығыс бөлігіндегі Корей түбегінде және оған іргелес шамамен 3300 шағын аралда орналасқан. Солтүстігінде Қытаймен және бұрынғы Кеңес Одағымен шектеседі. Шығысы Жапон теңізіне, батысы Сары теңізге ұласады.
Аумағы
220,8 мың км²
Халық саны
46,2 млн (1971)
Қалалық халық үлесі
45% (1963)
Халық және қоныстану
Ел бір ұлтты мемлекет саналады: халықтың шамамен 99%-ын корейлер құрайды. Дін жағынан негізінен буддизм басым, сондай-ақ синкреттік бағыттағы Чхондоге және Сичхонге секілді ағымдардың ықпалы байқалады.
Демографиялық көрсеткіштер
- 1961–1970 жылдары халықтың орташа жылдық өсімі 2,6% болды.
- Ерлер үлесі 48,7%, әйелдер үлесі 51,3%.
- Шаруашылық салаларында шамамен 6 млн адам еңбек етті: оның 30% өнеркәсіпте, 40% ауыл шаруашылығында.
Ірі қалалар
Оңтүстік-батыс бөлігі тығыз қоныстанған. Төменде негізгі қалалар мен шамаланған тұрғын саны берілген.
Табиғаты: жер бедері, қазба байлықтары, климат
Жер бедері
Ел аумағының басым бөлігі таулы. Солтүстігінде Корей таулары жүйесі (Кымгасан, Хамген, Пуджоллен және басқа жоталар), сондай-ақ Кэма (Кяма) таулы үстірті орналасқан. Ең биік нүкте — Байтоушань жанартауы (2744 м). Шығыс бөлігін Шығыс Корей таулары (Тхэбэк, Кенсан және т.б.) алып жатыр. Корей түбегінің батыс жағалауы ойпатты, жазық келеді.
Геология және қазба байлықтары
Геологиялық құрылымы жағынан аумақ Қытай—Корей платформасының құрамына кіреді. Жер қыртысы негізінен докембрийлік гранит, гнейс және метаморфтық тақтатастардан түзілген.
- Темір кені: шамамен 100-ге жуық кен орны, ірілері Муссан бассейнінде шоғырланған.
- Полиметалл (қорғасын-мырыш): Комдок, Хвапхен, Мунчхон.
- Мыс кені: Капсан, Сандон, Хучхап өңірлері.
- Вольфрам (Самдон), молибден (Кымгансан), хром (Йончхон), тас және қоңыр көмір кендері.
Климат және өзендер
Корей түбегінің теңіздік климаты елдің солтүстігінде континенттік, ал оңтүстігінде муссондық субтропиктік сипатқа ауысады.
- Қаңтардың орташа температурасы солтүстікте −21°C, оңтүстікте 4°C
- Ең жылы ай 22–26°C
- Жауын-шашын 700–1500 мм/жыл
Солтүстік таулы өңірлерде қар жамылғысы қалыптасады. Елде өзен торы өте жиі.
Мемлекеттік құрылысы
Қазіргі конституциясы 1972 жылғы 28 желтоқсанда қабылданған. Жоғары өкімет және бірден-бір заң шығарушы орган — халық 4 жылға сайлайтын бір палаталы Жоғарғы халық жиналысы (ЖХЖ). Сессиялар арасында оның функцияларын ЖХЖ сайлайтын Тұрақты кеңес атқарады.
Орталық басқару
- 17 жасқа толған барлық азаматтарға сайлау құқығы беріледі.
- Жоғары басқарушы орган — ҚХДР президенті басқаратын Орталық халық комитеті (ОХК).
- Жоғары әкімшілік-атқарушы орган — ЖХЖ сайлайтын премьер басқаратын Әкімшілік кеңес.
Жергілікті органдар және сот жүйесі
- Жергілікті органдар — халық жиналыстары: провинциялар мен орталыққа бағынатын қалаларда 4 жылға, уездер, қалалар және аудандарда 2 жылға сайланады.
- Сот жүйесі орталық соттан, провинциялық және орталыққа бағынатын халық соттарынан, сондай-ақ арнаулы соттардан (әскери трибуналдар) тұрады.
- Прокуратура органдары жүйесін Орталық прокуратура басқарады: төрағасын ЖХЖ, өзге прокурорларды Орталық прокуратура тағайындайды.
Тарихи шолу (1945–1970 жж.)
Елдің бөлінуі және мемлекеттік құрылымдардың қалыптасуы
1945 жылы Жапон отарлық билігінен азат етілгеннен кейін Корей жері уақытша екі әскери аймаққа бөлінді: 38-параллельдің солтүстігіне Кеңес армиясы, оңтүстігіне АҚШ әскері орналасты. Халықаралық келісімдер мен корей халқының қарсылығына қарамастан, 1948 жылғы тамызда оңтүстікте Корей Республикасы жарияланды. 1948 жылғы қыркүйекте Корей Халық Демократиялық Республикасы (ҚХДР) құрылды.
1950–1953 жылдардағы соғыстан кейін Солтүстік және Оңтүстік Кореяның арасына демаркациялық шеп белгіленіп, ол 38-параллель маңымен өтті.
Соғыстан кейінгі қалпына келтіру және жоспарлы даму
ҚХДР 1948 жылы құрылғаннан кейін ел экономикасын көтеруге кірісті. 1949 жылы халық шаруашылығын қалпына келтіру және одан әрі дамытуға арналған екі жылдық жоспар қабылданды. Экономикалық және мәдени ынтымақтастық туралы келісімдер аясында (1949 жылғы наурыз) Кеңес Одағы едәуір көмек көрсетті.
1949 жылғы нәтижелер
Өнеркәсіптің жалпы өнімі 1946 жылмен салыстырғанда 3 еседен астам өсті, ауыл шаруашылығы өндірісі көлемі 50% ұлғайды.
Мәдени өзгерістер
Ұлттық мәдениет жедел дамып, ұлттық интеллигенция қалыптаса бастады.
1954–1956 жылдарға арналған үш жылдық жоспар бойынша соғыста бүлінген өнеркәсіп орындары қалпына келтіріліп, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы өндірісі соғысқа дейінгі деңгейге жетті. Бұл кезеңде де КСРО және басқа социалистік елдер қолдау көрсетті.
Сыртқы ынтымақтастықтың рөлі
Экономикалық және мәдени құрылыста ҚХДР-дің социалистік ынтымақтастық елдерімен байланысы маңызды рөл атқарды.