Қазақша рефераттар

Кәсіпорының ресурсын басқару

Қаржы және қаржылық қатынастардың мәні

Қаржы — бұл ақша қатынастары. Ол қаржыны басқару үдерістерінде айқын көрінеді: табыстарды бөлу, әртүрлі кірістерді қалыптастыру және пайдалану, шаруашылық субъектілерінің, мемлекеттің өндірістен тыс салаларының құрамын және қаржылық іс-әрекеттерін ұйымдастыру.

Кәсіпорындар мен коммерциялық ұйымдардың қаржысы жалпы қаржы жүйесінің бір бөлігі ретінде әртүрлі деңгейдегі бюджеттік қорлармен, сақтандыру жүйесімен және нарық қатысушыларымен тығыз байланыста болады.

Негізгі түйін: қаржылық қатынастар өндірістік және инвестициялық қызмет барысында ақша ағымдары арқылы қаражатты қалыптастыру, табысты бөлу, қор жинау және жұмсау әрекеттерін біріктіреді.

Капиталды қалыптастыру және кәсіпорынды құру

Жинақталған және жарғылық капитал

Шаруашылық серіктестіктерде бастапқы қаржы негізі — жинақталған капитал, ал қоғамдық ұйымдарда және мемлекеттік кәсіпорындарда — жарғылық капитал (уставтық капитал).

Ашық акционерлік қоғамдардың ерекшелігі — қосымша капитал тарту үшін инвесторлар арасында акцияларды шығарып, сату мүмкіндігі.

Мемлекет пен жергілікті әкімшіліктің рөлі

Кәсіпкерлік қызметте мемлекет пен жергілікті әкімшілік жаңа кәсіпорындардың құрылуына қолайлы жағдай жасауға міндетті.

Жаңа кәсіпорын құрылғанда құрылтайшылар қаражаты негізгі қорлар мен айналым құралдарын сатып алуға, сондай-ақ материалдық емес активтерді (лицензия, патент, ноу-хау және т.б.) алуға бағытталады. Бұл шығындар табыс табудың маңызды факторларына айналады.

Бастапқы капиталдың бағыты

  • Негізгі қорлар: өндірістік құрал-жабдықтар, ғимараттар және ұзақ мерзімді активтер.
  • Айналым құралдары: шикізат, материалдар, өндірістік қорлар және ағымдағы қажеттіліктер.
  • Материалдық емес активтер: лицензиялар, патенттер, технологиялық құқықтар және ноу-хау.

Өндіріс, түсім және шығындарды өтеу логикасы

Өндіріс нәтижесінде өнім өндіріледі, белгілі бір көлемде жұмыс атқарылады және қызмет көрсетіледі. Осы үдерістер құн қалыптастырады, ал ол нарықта тауар бағасы арқылы көрініс табады.

Түсімнің түсуі және бірінші кезектегі төлемдер

Сатудан, орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтерден түскен түсім кәсіпорынның банктегі есеп айырысу немесе валюталық шотына түседі. Осы қаражаттан белгіленген мерзімдерге сәйкес:

  • жалақы төленеді;
  • бюджеттен тыс әлеуметтік қорларға аударымдар жасалады;
  • кейбір салықтар төленеді.

Нәтижесінде өнім өндіруге кеткен, өзіндік құн құрамындағы шығындар өтеледі.

Пайда қалай қалыптасады?

Түскен ақшалай түсімнен пайдаға қатысты аванстық төлемдер және басқа салықтар өтеледі, сондай-ақ өнімнің өзіндік құнына кірмейтін, бірақ қаржы жоспарында қарастырылған шығындар төленеді.

Егер түсімнен барлық шығындар мен салықтық төлемдер өтелгеннен кейін ақша қалса, ол таза пайда болып есептеледі. Кәсіпкердің басты мақсаты — пайда табу.

Ішкі қаржы ресурстары: таза пайда және амортизация

Амортизациялық қайтарымдар

Амортизациялық қайтарымдар — негізгі қорлардың пайдаланылуына байланысты тозған құнның ақшалай өтемі. Техника мен жабдық ескірген кезде оны жаңасына алмастыруға бағытталуы тиіс, яғни ұдайы өндірісті қамтамасыз етеді.

Амортизация өнімнің өзіндік құнына кіреді, тауар сатылғанда қайтарылады және әдетте оған бөлек салық салынбайды — толықтай кәсіпорын иелігінде қалады.

Амортизациялық қаражат жалпы ақша ағымының ішінде болғандықтан, оны мақсатсыз жұмсау кәсіпорынның болашағына елеулі зиян келтіруі мүмкін.

Пайданың пайдаланылуы

Пайда амортизациядан айырмашылығы — оған салық салынады. Салық төлемдерінен кейін қалған пайда:

  • қор жинауға (кәсіпорын мүлкін ұлғайтуға) бағытталады;
  • тұтынуға (акционерлерге дивиденд төлеу, облигациялар мен қарыздар бойынша пайыз төлеу) жұмсалады.

Қаржыландыру көздері: ішкі және сыртқы мүмкіндіктер

Ішкі көздер

Кәсіпорын шаруашылық және инвестициялық қызметте өз қаржы ресурстарын пайдаланады. Ішкі көздерге таза пайда мен амортизациялық қайтарымдар, сондай-ақ қатысушылардың қосымша жарналары және қосымша акция шығарып сатудан түсетін түсімдер жатады.

Сыртқы көздер

Қаржыландырудың сыртқы мүмкіндіктері ретінде кәсіпорын қарызға қаражат тарта алады: банктік кредиттер, басқа ұйымдардың қаражаты, облигациялық қарыздар және т.б.

Кейбір жағдайларда белгілі бір инвестициялық жобаны іске асыру үшін немесе қысқа мерзімді қаржылық қолдау ретінде бюджеттен қаражат бөлінуі мүмкін (қайтарымды немесе қайтарымсыз негізде).

Қаржы активтерін орналастыру және инвестициялар

Қаржы активтерін қалыптастыру — бұл ақша қаражатын басқа кәсіпорындар мен коммерциялық ұйымдарға орналастыру, мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу, яғни қысқа және ұзақ мерзімді қаржы бөлу.

Ұзақ мерзімді қаржы бөлу

Бір жылдан астам мерзімге бағытталатын инвестициялар: басқа кәсіпорындардың акцияларын сатып алу, бағалы қағаздарға салым жасау, ұзақ мерзімді қарыз беру.

Қысқа мерзімді қаржы бөлу

Ағымдағы өтімділікті сақтай отырып, қысқа мерзімге қаражат орналастыру: қысқа мерзімді қаржы құралдары және уақытша бос ақша қаражатын тиімді пайдалану.

Қаржылық менеджмент: мақсат, стратегия және басқару объектісі

Қаржылық менеджмент — кәсіпорын деңгейінде капиталды басқару. Оны ақша ағымдарын басқару деп те айтуға болады: негізгі мақсат — ағымдағы төлемдерді қамтамасыз ету және пайда табу.

Қаржылық менеджмент қаржы стратегиясы мен тактикасын қалыптастырады. Бұл қаржы есебі мен табыстың түсу болжамы негізінде талдау жасау арқылы жүзеге асады және кәсіпорынның активтері мен пассивтеріндегі өзгерістермен тығыз байланысты.

Кәсіпорынды басқару жүйесіндегі орны

Кәсіпорынды басқару жүйесі өндірісті басқару, нарықты (маркетингті) басқару және қаржыны басқару бағыттарын қамтиды.

Қаржылық шешімдерді өз бетінше қабылдау мүмкіндігі кәсіпорынның меншік нысанына және экономикалық тәуелсіздігіне байланысты. Жеке меншік, экономикалық тәуелсіз кәсіпорындарда шешім қабылдау еркіндігі жоғары болады. Ал қазыналық кәсіпорындарда қаржылық шешімдер көбіне басқарушы органның құзыретіне тәуелді.

Қаржы менеджерінің қызметі

Қаржы менеджерінің қызметі көптеген бағыттарды қамтиды. Негізгі міндеттер:

  • айналым капиталын басқару, оның оңтайлы мөлшері мен құрылымын анықтау;
  • дебиторлық және кредиторлық берешекті талдау;
  • күрделі салымдардың тиімділігін бағалау және инвестицияларды іске асыруды басқару;
  • қаржыландыру көздерін және олардың құрылымын зерттеу;
  • уақытша бос ақша қаражатын тиімді пайдалануды ұйымдастыру;
  • қаржылық жоспарлау;
  • шаруашылық-қаржылық жағдайды талдау және қаржылық бақылау.

Сыртқы орта факторлары

Қаржы менеджері сыртқы жағдайларды (салықтар, несие пайызы, валюталық нарық ахуалы және т.б.) ескере отырып, қолданыстағы заңнамаға сүйеніп жұмыс істейді.

Қаржылық менеджменттің кең ауқымы

Қаржылық менеджмент көптеген бағыттарды қамтиды: сақтандыру ісі, бағалы қағаздармен операциялар, вексельдік айналым, аудит, инвестициялық жобаларды бағалау, салық салуды оңтайландыру, мүлікті бағалау және т.б.

Қаржыны басқаруға қажет білім және ақпараттың рөлі

Қаржыны тиімді басқару үшін нарық экономикасының негіздерін білу, қаржы саласында арнайы білімнің болуы, кредитті және бухгалтерлік есепті меңгеру, салық заңнамасын, банк және биржа ісін түсіну, кәсіпорынның қаржылық есептілігін талдай алу, сондай-ақ тәжірибелік пайым мен интуиция қажет.

Бухгалтерлік есеп — ақпараттық база

Осыған байланысты қаржылық менеджмент негіздерін бас есепші жақсы білуі маңызды, өйткені ақпараттық базаның өзегі бухгалтерлік есепке тіреледі.

Қазіргі уақытта қаржылық ақпаратқа қойылатын талап жоғары: бухгалтерлік есеп қорытындыларын пайдаланушылар саны артып келеді. Олардың қатарына несие берушілер, инвесторлар, серіктестер, бизнес-ақпарат өкілдері және іскерлік басқару құрылымдары жатады.