Кәсіби мемлекет
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақстан-2050» стратегиясын қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты ретінде ұсынады. Мәтінде тәуелсіздіктің алғашқы онжылдықтарындағы нәтижелер қорытындыланып, жаһандық өзгерістер аясында ұзақмерзімді мақсаттар айқындалады.
Қысқаша құрылым
Мемлекеттілік, экономика, азаматтық қоғам, қоғамдық келісім және халықаралық беделдің сыналуы.
Тарихи уақыттың жеделдеуі, демография, азық-түлік, су, энергия және өзге факторлар.
Экономикалық прагматизм, кәсіпкерлік, әлеуметтік саясат, білім, демократия, сыртқы саясат.
Шекара, институттар, инвестициялар, ІЖӨ өсімі, әлеуметтік көрсеткіштер және инфрақұрылым.
Қалыптасқан Қазақстан: дағдарыс жағдайындағы сын
Жолдауда Қазақстанның тәуелсіздік кезеңінде қол жеткізген нәтижелері атап өтіледі: мемлекеттіліктің нығаюы, ұлттық экономиканың қалыптасуы, азаматтық қоғам институттарының дамуы, қоғамдық келісім мен татулықтың сақталуы, өңірлік көшбасшылық және халықаралық бедел.
Тәуелсіздіктің бастапқы таңдауы
1991 жылғы 16 желтоқсанда Қазақстан халқы егемендікті, бостандықты және әлемге ашықтықты таңдады. Бұл құндылықтар бүгінгі күннің күнделікті тәжірибесіне айналды.
Стратегиялық сабақ
1997 жылы қабылданған «Қазақстан-2030» стратегиясы дағдарыс пен белгісіздік жағдайында ұзақмерзімді бағыт-бағдар берді. Жолдауда бұл құжаттың «шамшырақ» рөл атқарғаны, ал 2008–2009 жылдардағы жаһандық дағдарыс таңдалған үлгінің тиімділігін дәлелдегені айтылады.
ХХІ ғасырдың 10 жаһандық сын-қатері
1) Тарихи уақыттың жеделдеуі
Технология, өндіріс және қоғамдағы өзгерістер қарқыны артады.
2) Демографиялық теңгерімсіздік
Халық санының өсуі мен қартаю үрдістері еңбек нарығына ықпал етеді.
3) Азық-түлік қауіпсіздігі
Өндіріс, логистика және баға тұрақтылығы жаңа тәуекелдерге ұшырайды.
4) Судың тапшылығы
Таза су ресурстары үшін бәсеке күшейеді.
5) Энергетикалық қауіпсіздік
Энергия көздерін әртараптандыру мен тиімділік алдыңғы орынға шығады.
6) Табиғи ресурстардың сарқылуы
Жер, пайдалы қазбалар және экожүйелерге түсетін қысым күшейеді.
7) Үшінші индустриялық революция
Цифрландыру, автоматтандыру және жаңа өндіріс стандарттары таралады.
8) Әлеуметтік тұрақсыздық
Теңсіздік пен әлеуметтік шиеленіс тәуекелі артады.
9) Құндылықтар дағдарысы
Қоғамдық келісім мен моральдық бағдарлар сынға түседі.
10) Жаңа әлемдік тұрақсыздық
Қауіпсіздік архитектурасы өзгеріп, тәуекелдер көпполюсті сипат алады.
«Қазақстан-2050»: жедел өзгерістер дәуіріндегі жаңа саяси бағыт
Міндеттердің жаңа парадигмасы
Жаңа кезеңнің талабы — бұрынғы жетістіктерді сақтай отырып, орнықты дамуды жалғастыру және бәсекеге қабілеттілікті жүйелі арттыру.
Жаңа бағыттың негізгі мақсаттары
- Экономикалық прагматизм: пайда, инвестиция және бәсекеге қабілеттіліктен қайтарым алу қағидатына сүйену.
- Кәсіпкерлікті қолдау: ұлттық экономиканың жетекші күші ретінде бизнесті дамыту.
- Әлеуметтік саясат: әлеуметтік кепілдіктер мен жеке жауапкершілік теңгерімі.
- Білім мен кәсіби машық: кадр даярлау және қайта даярлау жүйесін жаңарту.
- Мемлекеттілікті нығайту: қазақстандық демократияны дамыту және басқару сапасын арттыру.
- Сыртқы саясат: ұлттық мүдделерді ілгерілету, өңірлік және жаһандық қауіпсіздікті күшейту.
- Жаңа қазақстандық патриотизм: көпұлтты, көпконфессиялы қоғам табысының өзегі.
Жолдаудан үзінді: басты ойлар
Қадірлі қазақстандықтар! Біз Тәуелсіздік күні қарсаңында жиналдық. Егемендік жылдары ел түбегейлі өзгерді: бүгін Қазақстан — өзіндік келбеті, ерекшелігі және ұстанымы бар табысты мемлекет.
Ендігі міндет — тәуелсіздік жылдары қол жеткізген жетістіктерді сақтай отырып, ХХІ ғасырда орнықты дамуды жалғастыру. Басты мақсат — 2050 жылға қарай мықты мемлекеттің, дамыған экономиканың және жалпыға ортақ еңбектің негізінде берекелі қоғам құру.
Мықты мемлекеттің сипаты
Мықты мемлекет күнкөріс саясатына емес, жоспарлау, ұзақмерзімді даму және экономикалық өсім саясатына сүйенеді.
Қалыптасқан мемлекеттің 8 тірегі
1) Қуатты әрі табысты мемлекет
Тәуелсіз Қазақстан құрылды: шекара заңдық тұрғыдан ресімделді, тұтас экономикалық кеңістік қалыптасты, өңірлер арасындағы өндірістік байланыстар нығайды. Заманауи мемлекеттік басқару жүйесін айқындаған конституциялық және саяси реформалар жүргізілді. Елорда Астана салынды, елдің әлеуеті әлемге танылды, соның ішінде ЭКСПО-2017 өткізу құқығымен бекіді.
2) Демократияландыру және ырықтандырудың орнықты үдерісі
«Алдымен экономика, содан кейін саясат» қағидасы сақталып, саяси реформалар экономиканың даму деңгейімен сабақтастырылады. Конституцияда негізгі құқықтар мен бостандықтар бекітілді; азаматтардың тең құқықтары мен мүмкіндіктері қорғалады.
3) Әлеуметтік, этностық және діни топтардың келісімі
Тарихи әділдік қалпына келтіріліп, мәдени-тілдік негіздер нығайтылды. Этностық және конфессиялық әралуандық жағдайында бейбітшілік пен тұрақтылық сақталды: Қазақстан 140 этнос пен 17 конфессия өкілдері үшін ортақ шаңыраққа айналды. Қазақстан халқы Ассамблеясы келісімнің бірегей үлгісі ретінде бағаланады.
4) Ұлттық экономика және халықаралық еңбек бөлінісіндегі рөл
Нарықтық экономиканың заманауи үлгісі қалыптасты, шетелдік инвестиция тартуда мемлекеттің белсенді рөлі айқындалды. Елге 160 млрд доллардан астам шетелдік инвестиция тартылды. Экономиканы әртараптандыру бағыты күшейіп, үдемелі индустрияландыру арқылы шикізат бағасының құбылуына тәуелділікті азайту міндеті қойылды. ІЖӨ көлемі бойынша Қазақстан әлемнің ірі экономикалары қатарына жақындады.
5) Қоғамдық тұрақтылықты қамтамасыз еткен күшті әлеуметтік саясат
Халық тұрмысы негізгі өлшем ретінде қарастырылады: табыс өсімі, кедейлік пен жұмыссыздықтың төмендеуі атап өтіледі. Денсаулық сақтау мен білім беруді жаңғырту жүргізіліп, ана мен бала денсаулығы көрсеткіштері жақсарды, білімге қолжетімділік кеңейді, адам капиталын дамытуға ұзақмерзімді инвестициялар жасалды.
6) Әлемдік қауымдастық мойындаған ел
Қазақстан халықаралық аренада жауапты әрі сенімді серіктес ретінде сипатталады: терроризм, экстремизм және есірткі трафигіне қарсы күреске үлес қосады. АӨСШК бастамасы көтеріліп, көпжақты диалог алаңдары дамытылды. ЕҚЫҰ, ИЫҰ және ҰҚШҰ-дағы төрағалық тәжірибесі аталады, сондай-ақ G-Global бастамасы ұсынылған.
7) Ядролық қаруды таратпауға қосқан үлес
Семей ядролық полигонының жабылуы және ядролық қарудан бас тарту — қауіпсіздікке халықаралық кепілдіктер алуға негіз болды. Орталық Азиядағы ядролық қарусыз аймақты құруға қатысу, ядролық терроризм қатеріне қарсы бастамаларды қолдау және ядролық сынақтарға жаппай тыйым салу жөніндегі жаһандық күн тәртібі ерекше атап өтіледі.
8) «Қазақстан-2030» стратегиясы: негізгі қорытындылар
Стратегиялық мақсаттарға табанды ілгерілеу нәтижесінде ұлттық қауіпсіздік нығайды, нақты шекара бекітілді, азаматтық қоғам институттары дамыды, экономикалық өсімге қол жеткізілді, әлеуметтік көрсеткіштер жақсарды. Инфрақұрылым жаңғыртылып, цифрлық сервистер, соның ішінде электрондық үкімет кеңінен енгізілді.
«Қазақстан-2030»: негізгі қорытындылар (жүйеленген шолу)
Ұлттық қауіпсіздік және тұтастық
- Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттік шекара белгіленді (14 мың шақырым).
- Қорғаныс қабілеті бар әскер және пәрменді құқық қорғау жүйесі қалыптасты.
- Ішкі саяси тұрақтылық пен ұлттық бірлік нығайды.
Азаматтық қоғам және институттар
- Омбудсмен институты құрылды, көппартиялық жүйе қалыптасты.
- Көппартиялы Парламент және парламенттік көпшілік қолдаған Үкімет жұмыс істейді.
- ҮЕҰ мен тәуелсіз БАҚ дамыды (мыңдаған ұйымдар мен басылымдар).
Экономикалық өсу және инвестициялар
Экономика көлемі едәуір ұлғайып, сыртқы сауда мен өнеркәсіп өндірісі артты. Мұнай-газ және газ өндіру өсімімен қатар, тұрақтандырушы құрал ретінде Ұлттық қор қалыптастырылды. Индустрияландыру аясында жүздеген инвестициялық жоба іске асырылып, жаңа жұмыс орындары ашылды.
Әлеуметтік даму: денсаулық пен білім
Жалақы мен зейнетақы өсімі, нақты табыстың артуы, медициналық кластерлердің құрылуы, скрининг пен дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жүйелерінің енгізілуі аталады. Мектептер мен ауруханалар салынды, «Балапан» сияқты бағдарламалар мектепке дейінгі қамтуды кеңейтті, жоғары білім гранттары көбейді, «Болашақ» арқылы мыңдаған жас әлемнің үздік университеттерінде білім алды.
Инфрақұрылым және цифрлық сервистер
Көлік, байланыс және логистика салаларында ірі объектілер іске қосылды: автомобиль және теміржол магистральдары, құбырлар, терминалдар, порттар, әуежайлар мен вокзалдар. Телекоммуникация кеңейіп, электрондық үкімет азаматтардың мемлекетпен өзара іс-қимылын жеңілдетті. Автомобиль жолдарын дамытуға қомақты қаржы бағытталғаны атап өтіледі (мәтіндегі дерек толық үзіндіде аяқталмайды).
Түйін
Мәтіннің өзегінде екі міндет қатар тұрады: біріншісі — тәуелсіздік кезеңінде қалыптасқан мемлекеттің берік негізін сақтау; екіншісі — жаһандық сын-қатерлерге бейімделе отырып, 2050 жылға дейінгі ұзақмерзімді мақсаттарға жүйелі түрде жету.