Қазақша рефераттар

Дененің массасы

7-сынып • Оқу бөлімі

Физика және астрономия: табиғатты түсіндіретін ғылымдар

Төмендегі материалдар 7-сыныпқа арналған сабақ жоспарларының жинақталған, редакцияланған нұсқасы. Мақсат — негізгі ұғымдарды анық, жүйелі және оқушыға түсінікті түрде ұсыну, әрі сабақ құрылымын (мақсат, әдіс, пысықтау, үй тапсырмасы) сақтай отырып, мәтінді әдеби тұрғыдан реттеу.

§1–§3 Сабақ түрі: аралас Әдістер: баяндау, сұрақ-жауап Көрнекілік: слайдтар

Табиғат және адам. Физика — табиғат туралы ғылым

Сабақ мақсаты

  • Физикалық құбылыстар, физиканың мақсаты, заңдары және ұғымдары туралы түсінік қалыптастыру.
  • Ой-өрісті дамыту, логикалық ойлауды жетілдіру, пәнге қызығушылықты арттыру.
  • Жауапкершілікке және еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ құрылымы

  1. Ұйымдастыру кезеңі
  2. Қауіпсіздік техникасы (физика кабинеті)
  3. Жаңа сабақ
  4. Пысықтау
  5. Қорытынды, бағалау, үй жұмысы

Негізгі идея

Физиканың басты міндеті — табиғаттағы құбылыстарды заңдылықтар арқылы түсіндіру және оларды бір-бірімен байланыстыра отырып теория құру.

Жаңа сабақ: негізгі ұғымдар

Физикалық құбылыстар

Механикалық, жылулық, электрлік және жарық құбылыстары — табиғаттағы өзгерістердің кең тараған түрлері.

Физиканың мақсаты

Табиғаттағы әртүрлі құбылыстарды өзара байланыстыратын заңдарды ашу.

Физикалық теория

Құбылыстар мен заңдарды бір жүйеге келтіру арқылы жасалатын, құбылысты жан-жақты түсіндіретін жүйелі білім.

Физикалық ұғымдар

Құбылыстар мен заңдылықтардың мәнін ашатын терминдер мен түсініктер.

Анықтамалар

Дене
Кеңістікте белгілі пішіні және нақты көлемі бар жеке тұрған нәрсе.
Зат
Дененің сапалық тектілігін сипаттайтын материя түрі.

Ғылыми-техникалық жетістіктер (мысалдар)

  • Ядролық энергия

    Атом ядросындағы энергияны алу тәсілдерінің табылуы.

  • Ғарышты игеру

    XX ғасырда адамзаттың ғарышқа көтерілуі.

  • Лазер

    Жарықтың бағытталған, қуатты көзін алу — техникада жаңа мүмкіндіктер ашты.

  • Кибернетика және ЭЕМ

    Электрондық есептеуіш техниканың дамуы ақпаратты өңдеуді өзгертті.

Пысықтау сұрақтары

  1. «Табиғат» ұғымын қалай түсінесіңдер?
  2. Табиғат пен адамның бірлігін білдіретін қандай нақыл сөздер, мақал-мәтелдер білесіңдер?
  3. Табиғат құбылыстары дегеніміз не?
  4. Қандай табиғат құбылыстары физикалық құбылыстарға жатады?
  5. Физиканың мақсаты неде?
  6. Физика заңдары қалай ашылады?
  7. Физикалық теориялар қалай жасалады?
  8. Физикалық терминдер мен ұғымдар дегеніміз не?
  9. Ғылыми-техникалық жетістіктерге мысал келтіріңдер.

Үй тапсырмасы

§1, §2, §3. Қазіргі заман техникасы туралы қосымша әдебиеттерден мәлімет жинап, қысқаша баяндама жазыңдар.

§4–§6 Сабақ түрі: аралас Әдістер: баяндау, сұрақ-жауап Көрнекілік: приборлар, плакаттар

Астрономия — аспан денелері туралы ғылым

Сабақ мақсаты

  • Астрономияның мәнін, физикамен байланысын және негізгі салаларын түсіндіру.
  • Ойлау қабілетін дамыту, пәнге қызығушылықты арттыру.
  • Жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Терминдер

Астрономия
грекше astron — жұлдыз, nomos — заң.
Галактика
жұлдыздар жүйелері мен олардың шоғырлары.

Негізгі бағыт

Астрономия адамзаттың практикалық қажеттіліктерінен (уақытты, маусымды, бағытты анықтау) дамып, кейін ғарышты ғылыми тұрғыдан түсіндіруге жол ашты.

Жаңа сабақ: негізгі түсініктер

Біздің ғалам

Шексіз әлемнің біз орналасқан бөлігі.

Космонавтика

Ғарыш аппараттарының әлем кеңістігіндегі қозғалысын зерттейді.

Космогония

Аспан денелерінің пайда болуы мен дамуын зерттейді.

Космология

Бүкіл әлемнің жалпы қасиеттері туралы ілім.

Пысықтау сұрақтары

  1. Астрономияның дамуына қандай қажеттілік себеп болды?
  2. Астрономия нені зерттейді?
  3. Астрономияның қандай салалары бар?
  4. Орталық Азия ғалымдарынан кімдерді білесіңдер? Олардың еңбектері қандай?
  5. Аспан денелері туралы атаулар қалай қалыптасқан?

Үй тапсырмасы

§4, §5, §6. Аспан денелері туралы аңыздар мен халықтық түсініктерден мысалдар жинаңдар.

§7–§8 Сабақ түрі: аралас Әдіс: баяндау Көрнекілік: приборлар

Табиғатты зерттеудің ғылыми әдістері. Физикалық эксперимент

Әдістер

  • Бақылау
  • Эксперимент
  • Теориялық зерттеу

Болжам

Болжам — ғылыми деректерге сүйенген жорамал. Кез келген болжамның дұрыстығын тәжірибе, яғни эксперимент тексереді.

Негізгі тұжырым

Эксперимент — физиканың ең маңызды зерттеу әдістерінің бірі, себебі ол құбылысты дәл өлшеу арқылы заңдылықты анықтауға мүмкіндік береді.

Мысал: Гук заңы (серпімділік шегінде)

Серіппенің созылуы L оған әрекет ететін жүктің салмағына P тура пропорционал өзгереді.

Пысықтау сұрақтары

  1. Табиғатты зерттеу әдістері қандай?
  2. Болжам дегеніміз не?
  3. Эксперименттің басқа әдістерден ерекшелігі неде?
  4. Эксперимент жүргізуге қандай талаптар қойылады?
  5. Гук заңы қалай оқылады?

Үй тапсырмасы

§§7, 8.

§9–§10 Сабақ түрі: аралас Әдістер: баяндау, сұрақ-жауап

Физикалық теорияның қалыптасуы. Физикалық шама және өлшеу

Теория туралы

Теорияның қызметі

Физикалық теорияның негізгі қызметі — құбылысты түсіндіру.

Анықтама

Құбылыстарды өзара байланыстыра отырып түсіндіретін жүйелі білім физикалық теория деп аталады.

Физиканың іргелі теориялары

  • Классикалық механика
  • Термодинамика және молекулалық физика
  • Электродинамика
  • Кванттық механика

Физикалық шама және өлшеу

Физикалық шама

Нысанның немесе құбылыстың қасиетін сандық түрде сипаттайтын ұғым.

Шаманың мәні

Сандық мәні және оған сәйкес өлшем бірлігі.

Өлшеу

Шаманы өлшем бірлік ретінде алынған біртекті басқа шамамен салыстыру.

Аспап шкаласы

Құрал бетіндегі бөліктер мен сандар жиынтығы.

Жаттығу

1-жаттығу: №1, №2, №3. Үй жұмысы: §§9, 10; 1-жаттығу №4, №5; 4-тапсырма.

§11–§13 Сабақ түрі: аралас Әдістер: баяндау, сұрақ-жауап

Өлшеудің дәлдігі. Метрлік жүйе. Сандарды стандарт түрде жазу

Өлшеу қателігі

  • Аспаптық жаңылыс өлшеуге әсер етеді.
  • Қателік: абсолют және салыстырмалы.
  • Дұрыс орындалған өлшеулерде ең үлкен жаңылыс көбіне шкала бөлігінің құнының жартысына тең деп алынады.
  • Өлшеу тәсілдері: тура және жанама.

Өлшемдердің метрлік жүйесі

Негізгі бірліктерге метр (ұзындық), килограмм (масса), секунд (уақыт) және т.б. жатады.

Стандарт түр

10n көбейткіштерін пайдаланып, сандарды ықшам жазу — стандарт түрде жазу деп аталады.

Есептер

4-жаттығу: №5, №6, №8, №9. Үй жұмысы: §11, §12, §13; 4-жаттығу №1, №2, №3, №10.

Бекіту сабағы Түрі: есептер шығару Құралдар: карточкалар, дидактикалық материал

Есептер шығару: тарау бойынша білімді қолдану

Мақсат

  • Теориялық білімді есеп шығаруда қолдану.
  • Өзіндік ой қорытындысын жасай білуге жетелеу.
  • Тиянақтылық пен жауапкершілікке тәрбиелеу.

Сабақ кезеңдері

  1. Негізгі ұғымдар мен формулаларды қайталау
  2. Топтық/деңгейлік есептер
  3. Карточкамен жұмыс нәтижесін тексеру

Деңгейлік жұмыс

Есептер А, B, C топтары бойынша беріледі: ұғымдық сұрақтардан бастап өлшеу, стандарт түр, көлем және қолданбалы есептерге дейін.

А тобы (үзінді)

  • Бақылау мен эксперименттің айырмашылығы қандай?
  • Физикалық денелерге, заттарға, құбылыстарға мысалдар келтіріңдер.
  • Сандарды стандарт түрде жазыңдар: 4800; 296200000; 0,525; 0,0000000016.
  • 1,2 м; 8 см; 50 мм берілген тікбұрышты білеушенің көлемін табыңдар.

B/C тобы (үзінді)

  • Сымды қарындашқа 30 орам орау арқылы диаметрін анықтаңдар.
  • 0,25 теңіз милясын метрмен және сантиметрмен өрнектеңдер.
  • Жас бамбуктың тәуліктік өсуін секундқа шақтаңдар.
  • Жұқа май қабаты арқылы молекула диаметрін бағалаңдар.

Үй тапсырмасы

№1 зертханалық жұмысқа дайындық.

Зертханалық жұмыс №1 Тақырып: мензурка, көлем, қателік

Өлшеуіш цилиндрдің бөлік құнын анықтау және дене көлемін өлшеу

Жұмыстың мақсаты

Өлшеуіш цилиндр мысалында аспап шкаласының бөлік құнын анықтау, өлшеу қателігін бағалау және мензурка арқылы сұйық пен қатты денелердің көлемін өлшеуді үйрену.

Құрал-жабдықтар

  • Өлшеуіш цилиндр (мензурка)
  • Су құйылған тостаған
  • Жіңішке жіп
  • Әртүрлі ыдыстар мен қатты денелер

1-тапсырма: шкала бөлік құнын және қателікті анықтау

  1. Өлшеуіш цилиндрдің шкаласын мұқият қарап, қандай көлем бірлігінде өлшейтінін дәптерге жазыңдар.
  2. Шкаладағы бір бөліктің құнын анықтаңдар.
  3. Су құйып өлшеу жүргізіп, өлшеудің ең ықтимал қателігін бағалаңдар.
  4. Нәтижелерді дәптерге жазыңдар.
Ең үлкен өлшеу көлемі (бірлігімен) Бөлік құны Өлшеу қателігі Қателігі көрсетілген нәтиже
... ... ... ...

2-тапсырма: қатты денелердің көлемін анықтау

  1. Цилиндрге қатты дене толық бататындай су құйыңдар. Денені толық батырып, көлемін V = V2 − V1 формуласы бойынша анықтаңдар.
  2. Пішіні әртүрлі 2–3 денені таңдап, жіппен байлап, цилиндрге батырып өлшеңдер. Нәтижені кестеге жазыңдар.
  3. Цилиндрге сыймайтын дене үшін шүмегі бар ыдыс қолданылады: төгілген судың көлемін мензуркамен өлшеп, дене көлемін анықтаңдар.
Өлшейтін дене V1 (см³) V2 (см³) V = V2 − V1 (см³)
... ... ... ...

Қорытынды

Бұл жұмыста шкала бөлік құны, өлшеудің ықтимал қателігі және көлемді ығыстыру әдісі арқылы анықтау тәсілі бекітіледі.

Қайталау Сабақ әдісі: сайыс

«Физика және астрономия» тарауын қайталау: сайыс форматы

Ұйымдастыру

Оқушылар 2 топқа бөлінеді. «Кім жылдам?» бөлімінде қысқа сұрақтарға тез әрі нақты жауап береді.

Бекіту

Есептер шығару және мини-тест арқылы негізгі ұғымдар: дене, зат, құбылыс, шама, ХБЖ бірліктері тексеріледі.

Сайыс сұрақтары (үлгі)

І топ

  • Табиғат құбылыстары дегеніміз не?
  • Физиканың негізгі мақсаты қандай?
  • Болжам дегеніміз не?
  • Космология нені зерттейді?
  • XX ғасырдың ғылыми-техникалық жетістіктерінен 4 мысал келтіріңдер.

ІІ топ

  • Астрономия нені зерттейді?
  • Физикалық теорияларды атаңдар.
  • Галактика дегеніміз не?
  • Табиғатты зерттеудің ғылыми әдістерін атаңдар.
  • Физикалық шамалардың өлшем бірліктерінен мысал келтіріңдер.

Үй тапсырмасы

Тарауды толық қайталау.

§14 Сабақ түрі: аралас Әдістер: баяндау, сұрақ-жауап Құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар

Атомдар мен молекулалар. Заттардың молекулалық құрылысы

Негізгі мазмұн

  • Демокриттің идеясы: барлық заттар өте ұсақ бөлшектер — атомдардан тұрады.
  • XX ғасырдың басында атомның да күрделі құрылымы бар екені анықталды.
  • Бірнеше атомның байланысуынан молекула түзіледі; молекула — зат қасиетін сақтайтын ең кіші бөлшек.
  • Атомдар мен молекулалардың кристалдағы орналасуын заманауи электрондық микроскоптар арқылы бақылауға болады.

Пысықтау сұрақтары

  1. Заттарды құрайтын бөлшектер қалай аталады?
  2. Табиғатта атомдардың түрлері көп болатынын қалай түсіндіресіңдер?
  3. Заттардың сан алуандығы неден пайда болады?
  4. Молекула дегеніміз не?
  5. Әртүрлі заттардың молекулалары бірдей ме?
  6. Молекуланың көрнекі кескіні қалай аталады?

Үй тапсырмасы

§14. 5-жаттығу: №1, №2.

§15 Сабақ түрі: аралас Әдістер: баяндау, сұрақ-жауап Көрнекілік: видео, тәжірибе

Молекулалардың қозғалысы. Диффузия. Температура

Диффузия

Диффузия — бөлшектердің ретсіз қозғалысы нәтижесінде заттардың өзара енуі. Ол газдарда, сұйықтарда және қатты денелерде жүреді.

Қорытынды

Диффузия денелерді құрайтын бөлшектердің үздіксіз қозғалыста екенін және олардың арасында бос кеңістік бар екенін дәлелдейді.

Температура

Температура — дененің жылулық күйін сипаттайтын шама. Ол термометрмен өлшенеді; молекулалардың қозғалысы жылдамдаған сайын температура жоғарылайды.

Пысықтау (іріктелген сұрақтар)

  • Әтір иісі бөлмеге неге тез тарайды? Бұл қандай құбылысты дәлелдейді?
  • Диффузия дегеніміз не? Ол қай ортада жылдамырақ жүреді және неге?
  • Неліктен жоғары температурада диффузия тез жүреді?
  • Диффузияның пайдасы мен зиянына мысал келтіріңдер.
  • Қыста өзен-көл мұздағанда балықтардың тіршілігі сақталуын қалай түсіндіруге болады?
  • Көкөністерді тұздау қандай құбылысқа негізделген?

Үй тапсырмасы

§15. 6-тапсырма.

§16 Сабақ түрі: аралас Әдістер: баяндау, сұрақ-жауап

Заттың күйлері және оларды молекулалық-кинетикалық көзқарас негізінде түсіндіру

Сабақ мақсаты

  • Заттың күйлерін МКТ тұрғысынан түсіндіру.
  • Өзіндік ғылыми қорытынды жасауға үйрету.
  • Жауапкершілікке және тиянақтылыққа тәрбиелеу.

Негізгі тірек

Заттың қатты, сұйық және газ күйіндегі айырмашылықтары бөлшектердің орналасуы мен өзара әсерлесу күшіне, сондай-ақ олардың қозғалыс қарқындылығына байланысты.

Оқу нәтижесі

Оқушы зат күйін тек сыртқы белгілермен емес, молекулалардың қозғалысы мен арақашықтығы арқылы түсіндіре алады.