Аралбай Оңғарбекұлы туралы
Аралбай Оңғарбекұлы (1854–1914)
Аралбай Оңғарбекұлы Маңғыстаудың Қарақұм өңірінде дүниеге келіп, сонда өсіп-өнген. Кедейліктің тауқыметі мен бала күннен денсаулығының әлсіздігі оны өмірге ойлы көзбен қарауға үйретті. Бұл тағдырлық сынақтар ақынның сөзін салмақтандырып, толғанысын тереңдетті.
Қашағанмен рухани жақындық
Аралбай мен Қашаған — тұстас, замандас ақындар. Олар бірін-бірі ерекше құрметтеп, қиын сәтте сүйеу бола білген. Бірінің басына іс түссе, екіншісі жанынан табылып, жұбатып, жігер беріп, қайғысын жүрегімен бөліскен.
Қашағанның баласы қайтқанда Аралбайдың барып көңіл айтып, апасы Алтынзереге арнаған сөздері осы адамгершілік байланыс пен ақындық бауырластықтың айқын дәлелі ретінде айтылады.
Берекеттің қазасы және жоқтау жырлары
Аралбай елу жасқа келгенде жалғыз ұлы Берекеттен айырылды. Бұл қаза ақынға өте ауыр тиді. Сол кезеңде туған өлең-жырлары оның жан күйзелісін, ішкі арпалысын анық аңғартады.
Осы қайғыдан туған туындылар:
- «Қашағанға мұңын айтуы»
- «Баласы Берекеттің қабірінің басында айтқаны»
- «Келіні Меңешке шығарып берген жоқтауы»
- «Келіні Меңешке айтқаны»
Мұраны жинақтау
Аралбай ақынның өшпес мұрасын хатқа түсіріп, жинақтау ісі ХХ ғасырдың 30-жылдары басталды. Бұл бағытта Сәттіғұл Жаңғабылұлы алғашқылардың бірі болып еңбек етіп, материалдарды Ғылым қолжазба қорына тапсырғаны айтылады.
Аралбайдың сөздері
Тәуекел, тағдыр және ғибрат
Төмендегі жолдарда ақынның тәуекел, иман, адамдық және өмірдің өткіншілігі туралы толғанысы байқалады.
Тәуекел етсем жарасар,
Тек жалғыз-ақ сол дейді —
Жан жаратқан Аллаға.
Өлімнен тірі құтылған,
Пенделік қиял ойладым,
Таба алмадым басқа жан.
Басымды топқа салмаға,
Дүниені шарлап бұрышынан,
Ол жастықтың ішінде
Ақылы бар жігіттер,
Көптің көңілін қоштадым,
Шайтанның сақтан құлқынан.
Мереке-тойға бармаға,
Адам болып біз жүрміз.
Шежіресі біз кімнің?
Атамыз Сафи — Адамнан.
Бір күні біз де өлерміз,
Он сегіз мың ғаламның…
Атамыз Қорқыт, ол-дағы
Кәсібі жерге шашылған,
Қырық жыл қашып далада.
«Бір Алла» деп сөйлесе,
Жүніс атам қарқ болған,
Ер талабы ашылған.
Неше жыл жүріп дарияда,
Тәуекелсіз, тәубесіз —
Алла ісіне шара жоқ.
Ер қырсыққа шатылған,
Ұл берген Нұрдан Мәрияға.
Қалам алып хат жаздым,
Ғайсадайын ұл туып,
Өргізіп жауап ақылдан,
Жұмақтан орын тұтылған.
Мен жігіттер алдында,
Заманнан заман озғалы,
Сөзім дария тік шатыым —
Біразырақ сапырған.