Валюталық несиелер
Оқу-әдістемелік мәліметтер: «Валюталық операциялар»
Бұл материал «Қаржы» мамандығына арналған «Валюталық операциялар» пәні бойынша оқу-әдістемелік кешеннің құрылымын және негізгі тақырыптарын жүйелейді. Мәтін редакцияланып, тілдік қателер түзетілді, мазмұны оқуға жеңіл форматқа келтірілді.
- Құжат түрі
- Оқу-әдістемелік мәліметтер (№2 баспа)
- Қала/жыл
- Семей, 2015
- Мамандық
- 5В050900 — Қаржы
- Құрылымы
- Дәрістер, практикалық сабақтар, өздік жұмыс
Мазмұны
-
1
Дәрістер
Пәннің теориялық мәселелері мен ұғымдық аппараты.
-
2
Практикалық сабақтар
Талдау, пікір айту, тапсырма орындау дағдылары.
-
3
Өздік жұмыс түрлері
Тақырыптар бойынша жұмыс мазмұны мен тізбесі.
-
4
Студенттің өздік жұмысы
Нұсқаулықтар, бақылау сұрақтары, әдебиеттер.
Дәрістер бөлімі
Дәріс — оқу сабағының негізгі формаларының бірі. Оның мақсаты — пәннің теориялық сұрақтарын жүйелі түрде қарастыру және студенттің өздік жұмысына бағыт беру. Дәрістер пән бойынша білімнің іргетасын қалыптастырып, негізгі мазмұн мен оқу траекториясын айқындайды.
Негізгі екпін
- Теориялық ұғымдар мен категорияларды түсіндіру
- Валюталық операциялардың логикасын жүйелеу
- Бақылау мен реттеу тетіктерін ашып көрсету
Күтілетін нәтиже
- Реттеу әдістерін нақты жағдайларға қолдану
- Бағам, мәміле, тәуекел ұғымдарын талдау
- Халықаралық есеп айырысу нысандарын салыстыру
Дәрістер тақырыптары (қысқаша шолу)
Тақырып 1. Өкілетті банктердің валюталық операцияларын реттеу
Тақырып валюталық операциялар туралы ілімді банк ісінің арнайы бөлігі ретінде қарастырады. Валюталық реттеудің мәні, қажеттілігі, әдістері мен объектілері ашылады. Валюталық операциялардың түрлері (ағымдағы және капитал қозғалысына байланысты) сипатталып, ҚР Ұлттық банкінің валюта бағамын реттеудегі рөлі мен функциялары түсіндіріледі.
Негізгі ұғымдар
- Валюталық реттеу және валюталық бақылау
- Лицензиялау және тіркеу тәртібі
- Жауапкершілік шаралары
Практикалық назар
Валюталық бағамға әсер ететін факторларды бағалау және реттеу органдарының құзыретін ажырату.
Тақырып 2. Заңды тұлғалардың валюталық шоттарын жүргізу
Заңды тұлға ұғымы, валюталық шоттың мәні және шот түрлері қарастырылады. Резидент заңды тұлғалардың ҚР-да және шет елдерде валюталық шот ашу тәртібі, құжаттар пакеті, шотты жүргізу режимі және шотты жабу тәртібі жүйеленеді. Сонымен қатар бейрезидент заңды тұлғалардың ұлттық валютада шот ашу/жүргізу ерекшеліктері беріледі.
Акцент
Резидент/бейрезидент мәртебесі мен шот режимінің айырмашылықтарын нақты ажырату.
Тақырып 3. Жеке тұлғалардың валюталық шоттарын жүргізу
Жеке тұлғалардың валюталық шот ашу тәртібі, резидент және бейрезидент жеке тұлғаларға арналған шот түрлері, шетел валютасындағы шотты жүргізу режимі, сондай-ақ шотты жабу рәсімі қарастырылады. Шет елдердегі банктерде шот ашу тәртібі де қамтылады.
Тақырып 4. Валюта нарығы
Валюталық нарықтың мәні мен функциялары, ұйымдастырылған (биржалық) және ұйымдастырылмаған (биржадан тыс) нарықтар, қатысушылар мен құралдар талданады. Валюта бағамының түрлері, котировка (тікелей/жанама), кросс-бағамды есептеу техникасы және бағамға әсер ететін факторлар қарастырылады. Қазақстандағы валюта нарығының қалыптасуы мен дамуы, KASE алаңындағы операциялар ерекшеліктері көрсетіледі.
Нарық түрлері
Биржалық және биржадан тыс сегменттер.
Бағам
Номиналдық/нақты, котировка, кросс-бағам.
Қазақстан тәжірибесі
Ішкі нарықтың даму мәселелері, KASE.
Тақырып 5. Валюталық мәмілелер
Валюталық мәмілелердің сипаты мен негізгі түрлері қамтылады: спот, форвард, своп, аутрайт, репорт/дерепорт, опцион (call/put), фьючерс. Валюталық арбитраж (пайыздық және уақытша) және валюталық позиция (ашық/жабық, ұзын/қысқа) ұғымдары түсіндіріледі. Сондай-ақ мәмілелерден туындайтын валюталық тәуекелдер және олардан сақтандыру әдістері (неттинг, хеджирлеу, своп және т.б.) қарастырылады.
Кілт ой
Мәміле түрін дұрыс таңдау — тәуекелді басқарудың бастапқы нүктесі.
Тақырып 6. Валюталық несиелер
Валюталық несие ұғымы, қағидалары мен функциялары, несие түрлері (фирмалық/коммерциялық, экспорттық, лизинг, факторинг, банкаралық) және оларды рәсімдеу тәртібі беріледі. Овердрафт және жаңартылатын (револьверлік) несиелер, қамтамасыз ету нысандары (тапсырма, кепілдеме), сондай-ақ базалық пайыз мөлшерлемелері (LIBOR, PIBOR және т.б.) қарастырылады.
Тақырып 7. Халықаралық валюталық есеп айырысулар
Экспорт және импорт ұғымдары негізінде халықаралық есеп айырысулардың қатысушылары, төлем валютасы, есеп айырысу шарттары мен тәртібі талданады. Нысандар ретінде банктік аударым, ашық шот, аванстық төлем, инкассо (құжатты/құжатсыз), аккредитив (қайтарылатын/қайтарылмайтын, қамтамасыз етілген/қамтамасыз етілмеген, расталған/расталмаған) қарастырылады және аккредитив ашу тәртібі жүйеленеді.
Тақырып 8. Жол чектері және несиелік карточкаларға қызмет көрсету
Жол чектерінің мәні, қызметтері, эмитенттері мен ұстаушылары, операция жасау және төлеу тәртібі қарастырылады. VISA, American Express, Thomas Cook сияқты жүйелердің ерекшеліктері, сондай-ақ корреспондент банктер арасындағы өзара есеп айырысулар қамтылады. Бұдан бөлек несиелік карточкалардың түрлері, эмитенттер мен пайдаланушылар, VISA және Eurocard/Mastercard карточкаларына қызмет көрсету тәртібі сипатталады.
Тақырып 9. Банкаралық корреспонденттік қатынастар жүйесі
Банктер арасындағы корреспонденттік қатынастардың мазмұны, ностро және лоро шоттарын ашу, корреспонденттік қатынас орнату техникасы, есеп жүргізу қағидалары түсіндіріледі. Шетел валютасындағы шоттар бойынша аналитикалық есеп, қайта бағалау (қосарлы бағалау), шоттарды нөмірлеу сызбасы және SWIFT жүйесінің рөлі қарастырылады. Сонымен қатар KASE арқылы қолма-қол және қолма-қолсыз валютаны сатып алу техникасы беріледі.
Негізгі әдебиеттер
Төмендегі еңбектер курстың негізгі теориялық және практикалық базасын құрайды (мәтіндегі қайталанулар ықшамдалып берілді).
- Банки и банковские операции / Под ред. Е.Ф. Жукова. — М., 1997.
- Банковское дело: Учебник / Под ред. В.И. Колесникова, Л.П. Кроливецкой. — М.: Финансы и статистика, 1995.
- Банковское дело / Под ред. О.И. Лаврушина. — М.: Банк и биржевой научно-консультативный центр, 1999.
- Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. — Алматы: Қазақ университеті, 2004.
- Валютные и финансовые операции / Под ред. И.Я. Носкова. — М.: Финансы, ЮНИТИ, 1998.
Практикалық сабақтар
Практикалық сабақ — оқу үдерісінде білімді бекітуге, заңдылықтарды талдауға, өз бетінше жұмыс орындау мәдениетін қалыптастыруға және қолданбалы дағдыларды дамытуға бағытталған форма. Бұл пәнде практикалық сабақтар көбіне семинар түрінде өткізіліп, студенттің ғылыми әдебиеттермен жұмыс істеуіне және ой-пікірін ауызша жеткізуіне жағдай жасайды.
Практика 1. Валюталық операцияларды реттеу
Мақсаты
Валюталық реттеудің мәнін, қажеттілігін, әдістерін және валюталық операцияларды іске асыру логикасын қарастыру.
Жоспар
- 1) Валюталық реттеудің мәні, қажеттілігі және әдістері
- 2) Реттеу органдары және олардың қызметтері
- 3) Реттеу объектілері
- 4) Операцияларды реттеу тәртібі
- 5) Лицензиялау тәртібі
Бақылау сұрақтары
- Валюталық операциялардың түрлері
- Валюталық бағам және оған әсер ететін факторлар
- ҚР-дағы валюталық шектеулердің мәні
- Ұлттық банктің валюталық бағамды реттеудегі рөлі
Практика 2. Заңды тұлғалардың валюталық шоттары
Мақсаты
Резидент заңды тұлғалардың валюталық шот ашу тәртібін, құжаттарын және шот жүргізу режимін меңгеру.
Жоспар
- 1) ҚР-да және шет елдерде шот ашу тәртібі
- 2) Валюталық шот ашудың жалпы сызбасы
- 3) Резидент/бейрезидент заңды тұлғалардың шот түрлері
- 4) Валюталық және теңгелік шоттарды жүргізу режимдері
Бақылау сұрақтары
- Резидент және бейрезидент заңды тұлға ұғымы
- ҚР-да валюталық шот ашуға қажетті құжаттар
- Валюталық шоттардың түрлері
Практика 3. Жеке тұлғалардың валюталық шоттары
Мақсаты
Жеке тұлғалардың валюталық шот ашу және жүргізу тәртібін, резидент/бейрезидент шоттарының айырмашылықтарын қарастыру.
Жоспар
- 1) ҚР-да жеке тұлғалардың валюталық шот ашу тәртібі
- 2) Шот ашудың жалпы сызбасы
- 3) Резидент/бейрезидент жеке тұлғалардың шот ашу тәртібі
- 4) Валюталық және теңгелік шоттарды жүргізу режимі
Бақылау сұрақтары
- Валюталық шоттар және олардың түрлері
- Жеке тұлғаға шот ашу үшін қажетті құжаттар
Практика 4. Валюта нарығы
Мақсаты
Валюталық нарықтың қызметтері, қатысушылары және бағам қалыптасуының факторларын талдау.
Жоспар
- 1) Валюталық нарық ұғымы және түрлері
- 2) Нарық қатысушылары
- 3) Валюталық бағам және факторлар
- 4) Нақты және номиналдық айырбас бағамы
- 5) Кросс-бағамдар
Бақылау сұрақтары
- Валюталық нарықтың қалыптасуы және дамуы
- Котировкалау ұғымы
- Банкаралық сауда
- Дүниежүзілік валюталық нарықтың ерекшеліктері мен қызметтері
- Ұлттық валюта нарығының сипаты
Практика 5. Валюталық мәмілелер және тәуекелдер
Мақсаты
Валюталық мәміле түрлерін, олардың қолданылуын және тәуекелдерді басқару тәсілдерін түсіндіру.
Жоспар
- 1) Фьючерстік келісімдер
- 2) Экспорт-импорт жеткізілімдерін хеджирлеу
- 3) Жедел келісімдердің құны
- 4) Опцион нарықтары (биржалық/биржадан тыс)
- 5) Своп мәмілелердің сипаты
- 6) Форвардтық валюта нарығы
- 7) Банктің валюталық позициясы
- 8) Валюталық тәуекел: мәні мен себептері
- 9) Тәуекелдердің жіктелуі
- 10) Валютаны сатып алу/сату мәмілелері
Бақылау сұрақтары
- Отандық банк тәжірибесінде валюталық мәмілелерді қолдану ерекшеліктері
- Валюталық тәуекелдің алдын алу әдістері
- Пайыз мөлшерлемесі позициясын бағалау және басқару
- Мәмілелерге әсер ететін факторлар және оларды реттеу
Практика 6. Валюталық несиелер
Мақсаты
Валюталық несие түрлерін, шарттарын және рәсімдеу тәртібін талдау.
Жоспар
- 1) Валюталық несиелердің мазмұны
- 2) Нысандары және жіктелуі
- 3) Беру шарттары және рәсімдеу тәртібі
- 4) Ашық шот бойынша несиелер
- 5) Банкаралық несиелер: овердрафт және револьверлік
Бақылау сұрақтары
- Валюталық несиенің қағидалары мен қызметтері
- Қамтамасыз ету нысандары
- Банктің тапсырмасы мен кепілдемелері
- Пайыз мөлшерлемелері және базалық мөлшерлемелер (LIBOR, PIBOR және т.б.)
Практика 7. Халықаралық валюталық есеп айырысулар
Мақсаты
Халықаралық есеп айырысулардың шарттары мен нысандарын, қатысушыларын талдау.
Жоспар
- 1) Экспорт-импорт бойынша валюталық бақылау
- 2) Есеп айырысулардың қатысушылары
- 3) Аванстық төлемдер және ашық шот
- 4) Ақшалай аударымдар және инкассо
- 5) Вексельдік нысан
- 6) Чектермен есеп айырысу
Бақылау сұрақтары
- Халықаралық есеп айырысулар және төлемдер
- Аккредитив түрлері және оларды іске асыру
- Экспорт-импорт операцияларын мемлекеттік реттеу
Практика 8. Жол чектері және несиелік карточкалар
Мақсаты
Жол чектерінің және несиелік карточкалардың мәнін, қызметтерін, түрлерін және қолдану тәртібін қарастыру.
Ескерту
Бастапқы мәтін бұл тақырыптың жоспарын толық аяқтамайды (соңғы бөлігі үзілген). Қажет болса, жалғасын жіберіңіз — құрылымды толықтырып беремін.
Әдістемелік нұсқау (барлық практикаларға ортақ)
- Негізгі әдебиеттерді пайдаланып, тақырып бойынша қысқаша конспект дайындау
- Сабақ мазмұнына сәйкес ауызша сұрауға дайындалу
- Бақылау сұрақтарына жазбаша жауаптарды практикалық сабақ дәптерінде рәсімдеу
Ішкі сілтемелерді белгілеу
Төмендегі идентификаторлар навигация үшін берілді: дәрістер, тақырыптар, әдебиеттер, практикалар.
Дәрістер
#lectures
Тақырыптар
#topics
Әдебиеттер
#references
Практикалар
#practice