Жабық және ашық жарақаттар

Мал мен құс қораларына қойылатын зоогигиеналық талаптар

Жануарлар қораларына сырттан инфекцияның енуіне жол бермеу үшін олардың организмінің физиологиялық қажеттіліктері толық қамтамасыз етілуі керек. Қоралар мал мен құстың түріне, жасына, өнім бағытына, жатып-тұру әдетіне сай, желдетуге қолайлы әрі жылы болуы тиіс.

Орналасуы және серуен алаңы

Тұрғын үй мен қора арасындағы қашықтық 20–30 метрден кем болмауы тиіс.
Жылы күндері мал мен құсты далаға шығару үшін қоршаулы ашық алаңдар (серуендету алаңы) жасалады.

Жарықтандыру нормалары (жарық коэффициенті)

Жарық коэффициенті — терезе ауданы мен еден ауданының қатынасы. Қораларда ол төмендегідей болғаны дұрыс:

Құс қорасы

1:10

Қой-ешкі қорасы

1:20

Ірі қара қорасы

1:16

Тазалық, төсеніш және зәрдің ағуы

Малды аурудан сақтау үшін қораны таза ұстап, тұрақты микроклиматты сақтау қажет. Қой мен ешкі қораларының сәкісі көбіне саз-балшықтан, ал ірі қара малыныкі тақтайдан жасалады.

Тәулігіне ірі қара мал шамамен 20 л, ал бұзауы 2 л зәр бөледі. Сондықтан сәкіде зәр еркін ағып кететіндей ойыс арық болуы керек.

Қора ішінде зәр мен нәжістен улы булар көтеріледі. Ауыр, тығыз бу таза ауаның алмасуына кедергі жасайды. Сол себепті зәр булары жиналуы ықтимал жерлерде қора төбесіне биіктігі 1 м тақтайдан жасалған құбыр орнату ұсынылады.

Микроклимат көрсеткіштері және өнімділік

Қора ішіндегі микроклиматтың санитарлық сапасы төмендесе, мал мен құстың өнімділігі 20%–40% дейін төмендеуі мүмкін.

Қысқы температура

Ірі қара қорасында: 8–12 °C
Құс қорасында: 13–17 °C

Ылғалдылық және ауа қозғалысы

Салыстырмалы ылғалдылық: 60–70%
Қыста ауа жылдамдығы: 0,1–0,2 м/с
Жазда ауа жылдамдығы: 0,3–0,5 м/с

Көмірқышқыл газы (CO₂) мөлшері

Ірі қара мал үшін: 0,25%-тен аспауы керек
Төл үшін: 0,2%-тен аспауы керек
Құс үшін: 0,15–0,18%-тен аспағаны жақсы

Аммиак (NH₃) шекті деңгейі

Сақа мал үшін: 20 мг/м³-тен аспау керек
Төл үшін: 10 мг/м³-тен аспау керек

Сауын жиілігі және тәуліктік су тұтыну

Сауын тәртібі

Ірі қара: күніне 3 рет
Сауынды сиыр: күніне 4–5 рет
Қой мен ешкі: күніне 1–2 рет
Шілдеде: күніне 3 рет сауу ұсынылады

Орташа тәуліктік су ішу мөлшері

Жануар	Мөлшері
Ірі қара	60–70 л
6 айлық бұзау	10 л
Қой мен ешкі	8 л
Қозы мен лақ	4 л
Қоян	3 л
Ірі тауық	0,3 л
Күркетауық	1 л
Ірі үйрек	0,7 л
Ірі қаз	1,2 л
Жылқы	80 л
Түйе	100 л

Түйе жаз айларында 16 тәулікке дейін, ал қыста 46 тәулікке дейін су ішпей жүре алады.

Мал мен құстарда кездесетін аурулар

Сапалы өнімдер — ет, сүт, жүн, бал, жұмыртқа, сондай-ақ тері, мүйіз, түбіт сияқты шикізат түрлері — тек дені сау мал мен құстан алынады. Сондықтан мал және құс өсіруші фермерлер жиі кездесетін аурулар жөнінде жалпы, бастапқы түсінікке ие болуы керек.

Ауруларды жіктеу

Мал мен құста кездесетін аурулар шығу себептері, залалдылығы және таралуына қарай бірнеше топқа бөлінеді:

a) Жарақаттар

Соғылу, кесілулер, күйік, үсік және т.б.
b) Жұқпайтын ішкі аурулар

Зат алмасу, ас қорыту, тыныс алу бұзылыстары және т.б.
c) Жұқпалы (инфекциялық) аурулар

Індет түрінде таралуы мүмкін.
d) Паразиттік (инвазиялық) аурулар

Гельминттер, кенелер және т.б. әсерінен.

Жабық және ашық жарақаттар

Жарақаттар екіге бөлінеді: жабық және ашық.

Жабық жарақаттар

Соғылу

Соғылу — тері астындағы ұлпалардың қатты затқа соғылуынан немесе мыжылуынан пайда болатын жарақат. Мұндай жағдайлар мал тебіскенде, сүзіскенде, қатты еденге, мұзға, тасқа, бетонға, темірге құлағанда, жылқыны ер қажағанда немесе адам қатты затпен соққанда кездеседі.

Белгілері: жарақат орны ісінеді, басқанда ауырады; алдымен қызарып, кейін көгеруі мүмкін.
Көмек: жүнін қырқып, йод тұнбасын немесе 5% марганец қышқылды калий ерітіндісін жағады.

Қанталау

Қанталау — соғылу кезінде қан тамырларынан қан ағып, тері астына жиналуы.

Алғашқы көмек: мұз, қар сияқты суық зат басып, таңғышпен байлайды.
2–3 күннен кейін: жылы компресс жасап, жара маңына йод жағады.

Ашық жарақаттар

Кесілген/тесілген жаралар

Ашық жарақаттар пышақ, шыны және басқа да үшкір заттардың (балта, күрек, таяқ, тас және т.б.) әсерінен пайда болады.

Алдымен қанды тоқтатып, бинтпен мықтап байлау керек.
Одан кейін мал дәрігерін шақырып, кеңес алған дұрыс.

Күйік

Күйік жоғары температураның немесе химиялық күйдіргіш заттардың әсерінен болады. Күйік айналасындағы жүнді қырқып, спиртпен немесе бензинмен сүртіп тазартады.

Кейін күйік бетіне төмендегілердің бірін жағады: марганец қышқылды калийдің 3–5% ерітіндісін, бриллиант жасылының 1–2% спирттегі ерітіндісін немесе 5% йод ерітіндісін.

Үсік

Үсік төмен температураның әсерінен пайда болады. Әсіресе перифериялық мүшелер жиі шалдығады: құлақ ұшы, желін, еркек малдың сыртқы жыныс мүшелері; құстарда — айдар, сырға және аяқтары.

Мұндай жағдай байқалған бойда мал дәрігерін шақырған дұрыс.