ӨМІРҰЛЫ ЖАСЫБАЙ
Өмірұлы Жасыбай туралы
Өмірұлы Жасыбай (XVIII ғ.) — жоңғар басқыншыларына қарсы күрескен қазақтың әйгілі батыры. Ол Орта жүздің Арғын тайпасының Бәсентиін руынан шыққан. Әкесі Өмір — от ауызды, орақ тілді шешен адам болған. Анасы — қазақтың атақты батыры Олжабайдың апасы; сондықтан шежіре деректерінде Жасыбайды «Олжабайдың жиені» деп те атайды.
Тегі, ортасы және дереккөздер
Жасыбай екі ағайынды болған: інісі Байсары да жоңғарларға қарсы күресте ерлігімен танылған батырлардың бірі. Жасыбай туралы мәліметтер Н. Я. Коншиннің жазбаларында, халық шежірелерінде, аңыз-әңгімелерде және батырға арналған «Ер Жасыбай» жыр-дастанында сақталған.
Деректерге қарағанда, ол Олжабайдың жиені ғана емес, жауға бірге шапқан серігі әрі жақын досы болған. Жастайынан жауырыншылығымен және құралайды көзге атқан мергендігімен аты шыққан.
Баянауыл өңірін азат етудегі ерлігі
Жасыбай батыр Баянауыл өңірін қалмақтардан тазартуда ерекше ерлік көрсеткен. Ол жауға бірнеше дүркін соққы берген, аты кең тараған ерлердің бірі ретінде сипатталады.
Маңызды оқиға
Бір жолы қолбасшы Олжабай батыр Жасыбайға аз қолмен қалмақ жасағының алдынан шығып, олардың жолын бөгеп, ішкерілей өткізбей ұстауды тапсырады. Мыңға жетпейтін жасақты бастаған Жасыбай жаумен асқан ерлікпен шайқасады. Алайда аңдаусызда сауытының желке тұсындағы ашық жеріне қалмақтың оғы тиіп, сол жарақаттан қаза табады.
Жасыбайдың қаза болуы қазақ қолының шегіне бастауына себеп болады. Сол сәтте қырғын өткен таудың шатқалына Олжабай бастаған әскер кіреді. Коншин дерегінде жеңілген қалмақтардың зарлы дауысы тау ішін күңіренткені, ал Олжабайдың «Сендердің бәріңді қосқанда, өлген Жасыбай батырдың шынтағына тұрмайсыңдар» деп, жауынгерлеріне «жауды аяған — жаралы» екенін ескерткені айтылады.
Қорытынды ой
Жасыбай батырдың өмірі мен ерлігі — XVIII ғасырдағы ел қорғау күресінің жарқын көрінісі. Оның есімі тек шежіре мен жырда ғана емес, Баянауылдың жер-су атауларында да мәңгілік белгі болып қалды.