Сапа - өзіндік сипаттамалар жиынтығының талаптарды орындау дәрежесі
Бұл материал сапа менеджменті жүйесі (СМЖ) аясында қолданылатын негізгі ұғымдарды біріздендіру үшін дайындалған терминдер мен анықтамалар сөздігі. Анықтамалар ресми құжат айналымы, аудит, өлшеу-сынақ, жоспарлау және басқару тәжірибесінде жиі кездесетін түсініктерді қамтиды.
Терминдер мен анықтамалар
Әр термин қысқа әрі қолданбалы мағынада берілген. Мәтін редакциялық тұрғыда түзетіліп, орфографиясы мен сөйлем құрылысы біріздендірілді.
Құжаттама және іс жүргізу
Құжат түрлері, реквизиттер, тіркеу және құжат айналымына қатысты ұғымдар.
- Акт
- Бірнеше адамның қатысуымен жасалатын және нақты деректер мен оқиғаларды растайтын құжат.
- Мұрағат
- Мұрағаттық құжаттар жиынтығы, сондай-ақ құжаттарды тұтынушылар мүддесі үшін қабылдау мен сақтауды жүзеге асыратын заңды тұлға немесе оның құрылымдық бөлімшесі.
- Мұрағат құжаты
- Қоғам мен меншік иесі үшін бірдей маңызды құндылық болып саналатын, сақталатын немесе сақталуы тиіс құжат.
- Мұрағат қоймасы
- Мұрағат құжаттарын сақтау үшін арнайы жабдықталған орын.
- Кіріс құжаты
- Ұйымға келіп түскен құжат.
- Шығыс құжаты
- Ұйымнан жіберілетін ресми құжат.
- Құжат (құжатталған ақпарат)
- Теңдестіру үшін материалдық тасымалдаушыға бедерленген ақпарат.
- Ресми құжат
- Заңды немесе жеке тұлға жасаған, белгіленген тәртіппен рәсімделген және куәландырылған құжат.
- Құжаттың рәсімделуі
- Құжат жасау тәртіптерінде белгіленген қажетті реквизиттердің қойылуы.
- Құжат реквизиті
- Ресми құжатты рәсімдеудің міндетті бөлігі.
- Құжат реквизитінің тұрақты бөлігі
- Құжат бланкісінде оны дайындау барысында түсірілетін, өзгермейтін реквизит бөлігі.
- Құжат реквизитінің ауыспалы бөлігі
- Құжат бланкісін толтыру барысында өзгеретін реквизит бөлігі.
- Құжат көшірмесі
- Түпнұсқадағы ақпаратты және оның сыртқы белгілерін толық немесе ішінара қамтитын, бірақ заңдық күші жоқ құжат.
- Құжаттың (ресми құжаттың) түпнұсқасы
- Ресми құжаттың бірінші немесе жалғыз данасы.
- Қол (қолтаңба)
- Өкілетті лауазымды тұлғаның немесе құжат авторының жеке қолын білдіретін реквизит.
- Гриф
- Құжаттағы айрықша пайдалану тәртібін белгілейтін арнайы жазба.
- Журнал
- Белгілі бір үлгіде жасалған және мерзімді жазбаларды, мәліметтерді, оқиғаларды, шешімдерді, кіріс және шығыс құжаттарын және т.б. қамтитын құжат.
- Жазба
- Қол жеткізген нәтижелерді немесе орындалған іс-әрекетті куәландыратын құжат.
- Іс
- Бір мәселе немесе жұмыс теліміне қатысты, жеке қапшыққа салынған құжаттар жиынтығы немесе құжат.
- Іс қағаздарын жүргізу (басқаруды құжатпен қамтамасыз ету)
- Құжаттауды және құжатпен жұмысты қамтамасыз ететін заңды тұлға қызметінің саласы.
- Іс номенклатурасы
- Сақталу мерзімдері көрсетілген, белгіленген тәртіппен рәсімделген және ұйымда жүргізілетін істер атауларының жүйеленген тізбесі.
- Құжатты тіркеу
- Құжаттың дайындалуы, жіберілуі немесе қабылдануы туралы деректерді қамтитын есеп мәліметтерін белгіленген үлгіде жазу.
- Құжаттың тіркеу индексі (нөмірі)
- Құжатты тіркеу барысында оған берілетін сандық немесе әріптік-сандық белгі.
- Құжат бұрыштамасы
- Құжат бетінде лауазымды тұлғаның қабылдаған шешімін жазбаша түрде білдіретін реквизит.
- Құжат атауы
- Жазбаша құжат түрінің белгісі.
- Ресми құжат мәтіні
- Құжаттағы барлық ақпаратты немесе оның бір бөлігін қамтитын, жазудың кез келген түрімен не дыбыстық жазудың кез келген жүйесімен бедерленген ақпарат.
- Қызметтік құжат
- Ұйымның ағымдағы жұмысында пайдаланылатын ресми құжат.
- Құжаттың мерзімді тексерісі
- Құжатты қайта шығару, қайта қарастыру, нақтылау немесе жою қажеттілігін айқындау мақсатында құжатты қарастыру әрекеті.
Аудит, талдау және сәйкессіздік
Тексеріс, дәлел, қорытынды және талаптарға сәйкестікті бағалау.
- Талдау
- Қарастырылатын нысанның мақсаттарға қол жеткізудегі жарамдылығын, орындылығын және нәтижелілігін анықтауға бағытталған іс-әрекет.
- Сапаны талдау
- Сапа саласындағы жұмыстар мен нәтижелердің жоспарланған іс-шараларға сәйкестігін, сондай-ақ іс-шараларды енгізудің тиімділігін және мақсаттарға жету үшін жарамдылығын анықтайтын тәуелсіз, жүйелі талдау.
- Келісім-шартты (келісімді) талдау
- Ұйым келісім-шартқа (келісімге) қол қойғанға дейін сапа талаптарының екіұдайылықтан арылып, нақты айқындалғанына, құжатталғанына және орындалатынына көз жеткізуге бағытталған жүйелі іс-әрекет.
- Сәйкессіздікті талдау
- Белгіленген талаптарға сәйкессіздік себептерін анықтау үдерісі.
- Аудит (тексеріс)
- Аудит алғышарттарының орындалу дәрежесін анықтау үшін аудит куәліктерін алу және оларды объективті бағалау бойынша жүйелі, тәуелсіз және құжатталған үдеріс.
- Аудитор (сапа жүйелерін сертификаттау бойынша сарапшы)
- Аудит (тексеріс) жүргізуге құзыретті тұлға.
- Аудит (тексеріс) куәлігі
- Аудит алғышарттарына қатысты және тексерілуі мүмкін жазбалар, деректерді баяндау немесе өзге ақпарат.
- Аудит (тексеріс) бақылаулары
- Аудит куәліктерін аудит алғышарттарына сәйкестігі тұрғысынан бағалау нәтижесі.
- Аудит (тексеріс) қорытындылары
- Аудиттің барлық мәліметтері қарастырылғаннан кейін комиссия ұсынатын қорытынды мәліметтер.
- Аудит (тексеріс) алғышарттары
- Сілтеме түрінде қолданылатын саясат, процедура немесе талаптар жиынтығы.
- Аудит (тексеріс) бағдарламасы
- Белгілі бір уақыт кезеңіне жоспарланған және нақты мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған бір немесе бірнеше аудит жиынтығы.
- Тексерілетін ұйым
- Аудит (тексеріс) жүргізілетін ұйым.
- Талап
- Қалыптасқан қажеттілік немесе күту; әдетте болжанады немесе міндетті деп саналады.
- Сәйкестік
- Талаптың орындалуы.
- Сәйкессіздік
- Талаптың орындалмауы.
- Елеулі сәйкессіздік
- Белгіленген талаптардың жүйелі түрде орындалмауы.
- Түзету
- Анықталған сәйкессіздікті жою үшін қолданылатын әрекет.
- Түзету әрекеті
- Анықталған сәйкессіздіктің немесе өзге қалаусыз жағдаяттың себептерін жоюға бағытталған әрекет.
- Алдын алу әрекеттері
- Орын алуы ықтимал сәйкессіздіктің немесе өзге ықтимал қалаусыз жағдаяттың себептерін жоюға бағытталған әрекет.
- Бағалау
- Нысанның белгіленген талаптарды орындау қабілеттілігін жүйелі түрде тексеру.
- Объективті куәлік
- Кез келген нәрсенің бар болуы мен шынайылығын растайтын мәліметтер.
Сапа, менеджмент және жүйелер
Сапа ұғымы, басқару контуры, жүйелік және үдерістік тәсіл.
- Сапа
- Өзіндік сипаттамалар жиынтығының талаптарды орындау дәрежесі.
- Менеджмент
- Ұйымға басшылық ету және басқару бойынша айқындалған іс-әрекеттер.
- Сапа менеджменті
- Ұйымға сапа тұрғысынан басшылық ету және басқару бойынша айқындалған іс-әрекеттер.
- Сапа саласындағы саясат
- Ұйым қызметіне қатысты сапа саласындағы жалпы көзқарастар мен бағыттарды ресми түрде бекітетін құжатталған ұстаным.
- Сапа саласындағы мақсаттар
- Сапа саласында көзделетін немесе қол жеткізілетін мақсаттар.
- Жүйе
- Өзара байланысты және өзара әрекеттесетін элементтер жиынтығы.
- Менеджмент жүйесі
- Саясат пен мақсаттарды әзірлеуге және соларға қол жеткізуге арналған жүйе.
- Сапа менеджмент жүйесі (СМЖ)
- Ұйымға сапа тұрғысынан басшылық ету мен басқаруға арналған менеджмент жүйесі.
- Үдеріс
- Кірістерді шығыстарға түрлендіретін өзара байланысты және өзара әрекеттесетін жұмыс түрлерінің жиынтығы.
- Үдерістік ыңғай
- Ұйымда қолданылатын үдерістерді, әсіресе олардың өзара байланысын жүйелі түрде теңдестіру және басқару.
- Мониторинг
- Нысандар мен үдерістерді үздіксіз бақылау және басқарудың құрамдас бөлігі ретінде талдау.
- Нәтижелілік
- Жоспарланған іс-әрекеттердің орындалу және жоспарланған нәтижелерге қол жеткізу дәрежесі.
- Тиімділік
- Қол жеткізілген нәтиже мен пайдаланылған ресурстар арасындағы байланыс.
- Ұдайы жақсарту
- Талаптарды орындау қабілеттілігін арттыруға бағытталған қайталанбалы іс-әрекет.
Өлшеу, сынақ және метрология
Өлшеу құралдары, калибрлеу, тексеру және метрологиялық басқару.
- Өлшеуіш құрал-жабдықтар
- Өлшеуіш құралдар, бағдарламалар, эталондар, стандартты үлгілер, қосалқы аппаратура және өлшеу үдерісін орындауға қажетті құрамалар.
- Өлшеу үдерісі
- Шаманы (көлемді) анықтау операцияларының жиынтығы.
- Өлшеуіш құралдар калибрлеуі
- Метрологиялық сипаттамалардың шынайы мәнін және (немесе) мемлекеттік метрологиялық қадағалауға жатпайтын өлшеуіш құралдардың қолдануға жарамдылығын айқындау және растау үшін орындалатын операциялар жиынтығы.
- Өлшеуіш құралдарды тексеру
- Өлшеуіш құралдардың белгіленген техникалық талаптарға сәйкестігін анықтау және растау үшін уәкілетті ұйымдар орындайтын операциялар жиынтығы.
- Жарамдылықты метрологиялық растау
- Өлшеуіш құрал-жабдықтардың қызметтік талаптарына сәйкестігін қамтамасыз етуге қажетті операциялар жиынтығы.
- Метрологиялық қызмет
- Өлшеулерді басқару жүйесін айқындау мен енгізуге жауап беретін ұйым құрылымы.
- Метрологиялық сипаттама
- Өлшеу нәтижелеріне әсер етуі мүмкін айрықша сипат.
- Сынақ
- Белгіленген процедураға сәйкес бір немесе бірнеше сипаттаманы анықтау.
- Сынақ құрал-жабдығы
- Сынақ жағдайын іске асыратын техникалық жабдықтар болып табылатын сынақ құралдары.
Келісімдер, тапсырыстар және тараптар
Келісім-шарт қатынастары, өкілеттілік және қатысушылар рөлі.
- Келісім (келісім-шарт)
- Екі немесе одан көп тұлғаның азаматтық құқықтар мен міндеттердің туындауы, өзгеруі немесе тоқтатылуы туралы келісімі.
- Келісім пәні
- Азаматтық құқықтар мен міндеттердің туындауына, өзгеруіне немесе тоқтатылуына себеп болатын нысан (мысалы, зат, қызмет, жұмыс немесе мүліктік құқық).
- Келісімнің өзгертілуі
- Тараптардың шарттарды өзгертуге бағытталған келісімі.
- Келісімді бұзу
- Тараптардың келісімді мерзімінен бұрын тоқтату туралы келісімі.
- Сенімхат
- Бір тұлғаның екінші тұлғаға үшінші тұлғаның алдында ұсыну үшін беретін, өкілдің сенім білдіруші атынан заңды әрекеттер жасау өкілеттігін айқындайтын жазбаша құжат.
- Тапсырыс беруші
- Ұйымға жұмыс/қызмет көрсетуге тапсырыс жасаған ұйым немесе тұлға.
- Тапсырыс
- Тапсырыс берушінің жұмыс/қызмет орындалуына мұқтаждығын сипаттайтын құжат.
- Тұтынушы
- Өнімді (немесе қызметті) алушы ұйым немесе тұлға.
- Тасымалдаушы
- Өнімді жеткізуші ұйым немесе тұлға.
Қорытынды ескертпелер
Құжаттарды басқару
Құжаттарды сәйкестікке талдау, есепке алу және қолдану, тарату және мүдделі тұлғаларға жеткізу бойынша жұмыстар кешені.
Сапамен қамтамасыздандыру
Сапа талаптарының орындалатынына сенімділік орнатуға бағытталған сапа менеджментінің бөлігі.
Сапаны жақсарту
Сапа талаптарын орындау қабілеттілігін арттыруға бағытталған сапа менеджментінің бөлігі.
Құқықтық және ұйымдық анықтамалар
- Заңды тұлға
- Жекеменшігінде, шаруашылық жүргізуінде немесе оперативтік басқармасында оқшауланған мүлкі бар және өз міндеттемелері бойынша сол мүлікпен жауап беретін, өз атынан құқықтар мен міндеттерді иеленіп, жүзеге асыра алатын ұйым.
- Құжаттың заңдық күші
- Құжатты жасаған тұлғаның құзыреттілігі мен белгіленген рәсімдеу тәртібіне сәйкес ресми құжатқа берілетін заңдық қасиет.