Жайық Кәгенұлы Бектұров туралы
Жайық Кәгенұлы Бектұров
Жайық Кәгенұлы Бектұров (1912–1998) — Орталық Қазақстанның рухани-мәдени шежіресін жасаған қаламгерлердің бірі. Оның журналистикадағы, ұйымдастырушылық қызметтегі және көркем-публицистикалық еңбектегі табандылығы Қарағанды өңірінің әдеби-мәдени өміріне ұзақ жылдар бойы ықпал етті.
Негізгі деректер
- Туған күні
- 1912 жыл, 10 маусым
- Туған жері
- Ақмола уезі, Моншақты болысы (қазіргі Астана облысы, Алексеев ауданы, Үрпі ауылы)
- Қайтыс болған күні
- 1998 жыл, 26 наурыз
- Мәртебесі
- Қарағанды қаласының құрметті азаматы
Білімі мен алғашқы еңбек жолы
1928 жылы ҚАССР Халық ағарту комиссариатының мұғалімдер курсын тәмамдаған соң, Атбасар қаласында мұғалім болып еңбек етті. Кейін 1934 жылы Қазақ коммунистік университетін, 1955 жылы Қазақ мемлекеттік университетін бітірді.
Журналистика және қоғамдық қызмет
1932–1937 жылдары комсомол қызметінде болды. 1937–1939 жылдары республикалық «Лениншіл жас» жастар газетінде редактордың орынбасары қызметін атқарып, кейін «Социалистік Қазақстан» газетінде бөлім меңгерушісінің орынбасары болды.
1939–1940 жылдары Жамбыл облыстық газетінің жауапты редакторы қызметін атқарды. Соғыс басталған тұста дивизиялық газет редакторы болып, майдандық баспасөз жұмысына араласты.
Маңызды кезең
Публицист ретінде ол Орталық Қазақстанның көптеген тарихи оқиғалары мен нақты деректерін бейнелі тілмен хаттап, Қарағанды өлкесінің қалыптасуы мен дамуын әдеби ортаға кеңінен танытты.
Қуғын-сүргін, айдау және ақталу
1942 жылдың мамыр айында Ж.Бектұров қамауға алынды. КСРО НКВД-сының Айрықша кеңесінің шешімімен РСФСР Қылмыстық істер кодексінің 58-бабымен сырттай 10 жылға сотталып, Солтүстік Оралға жер аударылды.
1955
ҚазССР Жоғарғы соты Президиумының шешімімен тағылған айыптың күші жойылды.
1989
Толық ақталды.
Қарағандыдағы әдеби ұйым жұмысы
Елуінші жылдары педагогикалық қызметпен айналысты. 1958 жылдан 1989 жылдың қыркүйегіне дейін Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының Қарағанды облысаралық бөлімінде жауапты хатшы болды.
Ол КСРО Жазушылар одағының және Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының мүшесі, КСРО және Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, Бүкілодақтық географиялық қоғамының мүшесі, партия мен еңбек ардагері ретінде қоғамдық өмірге белсене араласты. Еңбегі бірқатар үкімет наградаларымен бағаланды.
Өңірлік мұраға қосқан үлесі
- Қарағанды және Қарағанды облысы энциклопедиясын жасаушылардың бірі.
- Кеншілер өлкесінің тарихын, Қарағанды қаласының дамуын публицистикада жүйелі сипаттаған.
Кітаптары мен шығармашылық бағыты
«Жол жоралғысы» (1977)
Жинаққа Ы.Алтынсарин, Ш.Уәлиханов, Г.Потанин, қобызшы-жыршы Н.Атабеков туралы тарихи-көркем очерктері енді.
«Өткел» (1991)
Кейінгі жылдардағы лирикалық ізденістерін танытатын өлеңдер жинағы.
«Таңба» (1997)
Отызыншы–қырқыншы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің ащы шындығын, сол нәубеттің құрбаны болған тұлғалар мен талайлы тағдырларды баяндайтын шығарма. Бұл туындының жарық көруі шамамен қырық жылға созылғаны айтылады.
Қазақ әдебиетінде азап лагеріндегі өмірді бейнелеген алғашқы еңбектердің бірі ретінде бағаланады: автордың өз басынан өткен қасіретті тәжірибесі туындының ішкі қуатын күшейтті.
Сын, аударма, фольклор
Халық ауыз әдебиеті үлгілерін жинап, бастыру ісіне көп еңбек сіңірді.
Абай, Сәкен, Бейімбет, Саттар, Әбділдә, Тайыр, Ғабиден, Зейін және басқа да ақын-жазушылар туралы сын мақалалар жазды.
Әлем әдебиетінің таңдаулы үлгілерін қазақ оқырманына танытты: Г.Серебрякова, Петефи, Дефо, Гашек, Л.Пантелеев шығармаларын қазақша сөйлетті.
Облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде Азия мен Африка елдері қаламгерлерінің бірнеше әңгімесін аударып, жариялады.
Зерттеу еңбектеріндегі бейнесі
1997 жылы Қарағандыдағы «Қазақстан» баспасынан медицина ғылымының докторы, профессор М.Әлиақпаровтың «Жайық мінген қайық» атты кітабы жарық көрді. Бұл еңбек Ж.Бектұровтың тар жол, тайғақ кешуге толы өмір белестеріне арналды.
Автор мен кейіпкер арасындағы сырлы сұхбат арқылы зұлмат жылдардың зобалаңы, қазақ халқының басына қолдан жасалған нәубеттің зардабы ашық баяндалады. Кітапқа, сондай-ақ, сексен бестен асса да қаламы қолынан түспеген Ж.Бектұровтың сталиндік зұлматты әшкерелейтін бірқатар поэмалары мен өлеңдері енгізілген.
Өмірінің соңы
1998 жылы 26 наурызда, сексен алты жасқа қараған шағында, журналист әрі жазушы, Қарағанды қаласының құрметті азаматы Жайық Кәгенұлы Бектұров дүниеден өтті.