Қазақша рефераттар

Тәрбие тұжырымдамасы

Құжат туралы

Бұл мәтін — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігіне қарасты Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институтының «Этнопедагогика» пәні бойынша жұмыс оқу бағдарламасының (syllabus) мазмұнын біріктіріп беретін құжат. Онда пәннің мақсаты мен міндеттері, пререквезиттері мен постреквезиттері, тақырыптық жоспар, әдебиеттер тізімі және өзіндік бақылауға арналған тест тапсырмалары жинақталған.

Білім беру ұйымы

Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты

Педагогика және филология факультеті, Педагогика және психология кафедрасы

Құжат түрі

Жұмыс оқу бағдарламасы (Syllabus)

Педагогика және БОӘ мамандығы үшін

Пән

Этнопедагогика

2 курс, 6 семестр

Бекіту және келісу деректері

Құжат кафедра мәжілісінде және факультеттің оқу-әдістемелік кеңесінде қаралып, келісу және бекіту рәсімдерінен өтеді. Мәтінде проректор, кафедра меңгерушісі, ОӘК төрайымы, факультет деканы, ОҮҰБ және ОӘБ басшыларының қол қоюы қарастырылған.

  • Құрастырушы: аға оқытушы Бижанова Ғ.Қ.
  • Кафедра: Педагогика және психология
  • Орны: Арқалық қаласы

Оқытушы туралы мәлімет

Бижанова Ғалия Қоянбайқызы — Педагогика және психология кафедрасында 1998 жылдан бері қызмет етеді.

Мекенжай
Арқалық қаласы, Абай көшесі, 96 үй, 75 пәтер
Байланыс телефоны
(871430) 75201

Кафедраға келу уақыты мен байланыс арналары оқу процесін ұйымдастыруға сәйкес нақтыланады.

Пәннің құрылымы және бағалау

Дәріс

15

сағат

Семинар

15

сағат

СӨЖ

60

сағат (оның ішінде ОСӨЖ — 30 сағат)

Барлығы

90

сағат + емтихан

Бақылау түрі: емтихан. Кеңес сағаттары оқу үдерісіне сәйкес қосымша жоспарланады.

Пререквезиттер

Пәнді меңгеруге негіз болатын алғышарт пәндер — орта, жалпы, бастауыш және орта кәсіптік білім берудің мемлекеттік стандартында қарастырылатын оқу пәндері: «Адам және қоғам», «Әдеп», «Әдебиет» және басқа да гуманитарлық бағыттағы курстар.

Постреквезиттер

Бұл курстан кейін студенттер кәсіби білім берудің мемлекеттік жалпы білім беру стандартында қарастырылған пәндерді тереңірек меңгереді: педагогика, педагогика тарихы, тәрбие жұмысының әдістемесі, этнопсихология.

Күтілетін нәтижелер және кәсіби біліктер

Этнопедагогиканы оқу барысында студенттер халық педагогикасы мен этникалық тәрбиенің мазмұнын ғылыми негізде түсіндіруге және оқу-тәрбие үдерісінде қолдануға бағытталған құзыреттерді қалыптастырады.

Талдау дағдысы

Халық педагогикасының әртүрлі тұжырымдамаларын және этникалық педагогиканың негізгі категорияларын ғылыми тұрғыдан талдай білу.

Түсіндіру және пікір қалыптастыру

Халықтық-педагогикалық құбылыстарға өз бетінше түсінік беріп, дәлелді тұжырым жасау.

Зерттеуді ұйымдастыру

Этнопедагогикалық зерттеудің объектісі, пәні және міндеттерін айқындап, практикалық міндеттерді шешуге пайдалану.

Этнопедагогика — әртүрлі этностардың озық тәрбиелік дәстүрлерін талдау, салыстыру және бағалау, сондай-ақ педагогикалық міндеттерді шешуде этнопедагогикалық білімді тәжірибеде қолдану мүмкіндігін беретін ғылым саласы.

Пәннің мақсаты мен міндеттері

Мақсаты

Студенттерді халық педагогикасының негізгі идеялары мен тәжірибелерімен таныстыру және оларды қазіргі оқу-тәрбие үдерісінде шығармашылықпен қолдану біліктері мен дағдыларын қалыптастыру.

Міндеттері

  • Ғылыми-педагогикалық және этнопедагогикалық әдебиеттерді жүйелі түрде оқып үйрену.
  • Этнопедагогикалық білім беру тұжырымдамаларымен таныстыру.
  • Халық педагогикасын оқу-тәрбие үдерісіне енгізудің озық тәжірибесін зерттеу және қорыту.
  • Сыныптан тыс этнопедагогикалық жұмысты жоспарлау, тәрбиелік міндеттерді нақтылау және шешу.
  • Этнопедагогикалық жұмыстың түрлі формалары мен әдістерін таңдау және қолдану біліктерін дамыту.

Пән мазмұны

Курстың мазмұны этнопедагогиканың теориялық негіздерін, Қазақстандағы даму жолдарын, сондай-ақ халықтық тәрбие дәстүрлерінің негізгі бағыттарын қамтиды. Әсіресе отбасы тәрбиесі, ақыл-ой тәрбиесі, еңбек тәрбиесі, адамгершілік, эстетикалық және дене тәрбиесі мәселелері оқу-тәрбие үдерісіне енгізу тұрғысынан қарастырылады.

Теориялық блок

  • Этнопедагогиканың пайда болуы және даму тарихы
  • Қазақстандағы этнопедагогиканың қалыптасуы
  • Этникалық тәрбиенің ерекшеліктері және айқындаушы факторлар

Тәрбиелік бағыттар

  • Отбасы тәрбиесі — халық педагогикасының негізгі өзегі
  • Ақыл-ой тәрбиесі
  • Еңбек тәрбиесі және адамгершілік тәрбие
  • Эстетикалық тәрбие және дене тәрбиесі

Мектеп тәжірибесіндегі қолдану

Халық педагогикасын мектептің оқу-тәрбие үдерісіне енгізу — өзекті мәселе. Курста оны тиімді пайдаланудың жолдары мен әдістемелік шешімдері қарастырылады.

Тақырыптық жоспар (сағат бөлінісі)

№ Тақырып Дәріс Практика СӨЖ ОСӨЖ
1
Этнопедагогиканың жалпы теориялық негіздері
1.1 Пәні мен міндеттері • 1.2 Пайда болуы және даму тарихы • 1.3 Қазақстандағы даму жолы
 3 3 6 3
2
Халық педагогикасының мәні мен мазмұны
2.2 Отбасы тәрбиесі • 2.3 Ақыл-ой тәрбиесі • 2.4 Еңбек және адамгершілік тәрбиесі • 2.6 Эстетикалық тәрбие • 2.7 Дене тәрбиесі
10 10 20 10
3
Мектептегі әдістемелік жұмыс
3.1 Халық педагогикасын оқу-тәрбие үдерісіне енгізу — өзекті мәселе
 2 2 4 2
Барлығы 15 15 30 15

Ұсынылатын әдебиеттер

Негізгі әдебиеттер

  1. Христова Е.Л. Народная педагогика: историографические и теоретико-методологические проблемы. Автореф. дис. ... канд. пед. наук. М., 1988.
  2. Волков Г.Н. Этнопедагогика. Чебоксары, 1974.
  3. Кожахметова К.Ж. Казахская этнопедагогика: методология, теория, практика. Алматы: Ғылым, 1998.
  4. Этническая педагогика / ред. В.А. Пятин және т.б. Астрахань, 1995.
  5. Әбілова З.А., Қалиева К.М. Этнопедагогика. Алматы, 1999.
  6. Жарықбаев Қ.Б., Қалиев С. Қазақтың тәлімдік ой-пікір антологиясы. Алматы, 1994.
  7. Рудь Ю.А. Методологические и теоретические проблемы изучения народной педагогики (логико-исторический аспект). М., 1980.
  8. Христова Е.Н. Об уточнении понятийного аппарата этнопедагогики. Советская педагогика, №7, 1989.
  9. Ханбиков Я. Некоторые вопросы изучения народной педагогики. М., 1966.
  10. Измайлов А.Э. Народная педагогика: педагогические воззрения народов Средней Азии и Казахстана. М.: Педагогика, 1991.
  11. Стельмахович М.И. Народная педагогика. Киев, 1985.
  12. Васильцова З.П. Мудрые заповеди народной педагогики. М.: Педагогика, 1988.
  13. Узакбаева С.А., Кожахметова К.Ж. Концепция этнопедагогического образования студентов высшей школы. Алматы, 1998.
  14. Этнопедагогика материалдарын тәрбие процесінде қолдану. Алматы, 1998.
  15. Магауова А.С. Болашақ мұғалімді жалпы білім беретін мектептің оқу-тәрбие үдерісінде халық педагогикасының озық дәстүрлерін пайдалануға даярлау. Автореф. дисс. ... канд. пед. наук. Алматы, 1995.
  16. М. Ғабдуллин. Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес. Алматы: Мектеп, 1966.
  17. Христова Е.Н. «Народная педагогика» ұғымы кеңестік тарихи-педагогикалық әдебиетте. Актуальные вопросы историографии и источниковедения истории школы и педагогики. М., 1986.

Қосымша әдебиеттер

  1. Волков Г.Н. Этнопедагогика. Жоба-бағдарлама. Чебоксары.
  2. «Атамекен» бағдарламасы. Егеменді Қазақстан, 27.08.1991.
  3. Гашимов А. Азербайджанская народная педагогика. Баку, 1970.
  4. Пирлиев К. Народная педагогика и современность. Ашхабад, 1983.
  5. Алиев А. Народные традиции и обычаи и их роль в формировании нового человека. Махачкала, 1968.
  6. Семья и семейные обряды у народов Средней Азии и Казахстана. М.: Наука, 1978.
  7. Афанасьев В.Г. Этнопедагогика нерусских народов Сибири и Дальнего Востока. Якутск, 1976.
  8. Пермяков Г.Н. Пословицы и поговорки народов Востока. М.: Наука.
  9. Адамбаев Б. Халық даналығы. Алматы: Мектеп, 1976.
  10. Хинтибидзе А. Идеи воспитания в грузинском народном творчестве. Тбилиси, 1958.
  11. Мирзоев Ш. Дагестан халық педагогикасындағы тәрбиенің мазмұны, формалары және әдістері. М., 1987.
  12. Шоров И. Адыгская народная педагогика. Казань, 1994.
  13. Традиционное воспитание народов Сибири. Л., 1988.
  14. Казахи / ред. алқа: М.К. Қозыбаев және т.б. Алматы: Қазақстан, 1995.
  15. Сафаров Н. Өзбекстан халық педагогикасының прогрессивті идеялары мен тәжірибесі. Автореф. дисс. ... канд. пед. наук. Ташкент, 1993.

Өзіндік бақылау: тест тапсырмалары

Төмендегі тапсырмалар этнос, этнопедагогика, салт-дәстүр, халықтық тәрбие және ұлттық психологияға қатысты негізгі ұғымдарды бекітуге арналған. Нұсқалар A–E форматында берілген.

Ескерту

Мәтіндегі бастапқы тізім толық қамтылған; соңғы тармақ үзілген жерде аяқталады.

1–5 сұрақ

  1. 1. Этностардың жер бетінде өмір сүруі:
    A) экономикалық жағдайға байланысты
    B) географиялық жағдайға байланысты
    C) саяси-әлеуметтік жағдайға байланысты
    D) тарихи жағдайға байланысты
    E) географиялық, экономикалық және саяси-әлеуметтік жағдайларға байланысты
  2. 2. Этнопедагогика ғылымының дамуы неге байланысты?
    A) жаратылыстану ғылымдарымен байланысты дамиды
    B) этнопсихология пәнімен байланысты
    C) жаратылыстану және гуманитарлық пәндер негізінде дамиды
    D) мәдениеттану пәнімен байланысты
    E) лингвистика пәндерімен байланысты
  3. 3. Этнопедагогиканың дамуындағы басты ғылым салалары:
    A) тарих
    B) мәдениеттану
    C) лингвистика
    D) философия
    E) психология
  4. 4. Көне мәдени мұралардың ұқсастығын айқындайтын факторлар:
    A) өнер мен кәсіптік, тұрмыс-тіршілік түрлерін салыстыру
    B) тілдік ерекшеліктер
    C) шаруашылық кәсіптер
    D) зергерлік өнер, қолөнер
    E) сурет, бейнелеу өнері
  5. 5. Мәдени мұраларды жасаудағы айқындаушы факторлар:
    A) географиялық табиғи өзгерістер
    B) техника
    C) ғылым мен мәдениет
    D) өндіріс құралдары мен өндірістік қарым-қатынастар
    E) діни наным-сенім

6–10 сұрақ

  1. 6. Этностық ерекшелікті айқындаушы факторлар:
    A) тіл
    B) салт-дәстүр
    C) діни көзқарас
    D) шаруашылығы мен ата кәсібі
    E) тіл, салт-дәстүр, шаруашылық кәсіп және тарихи-географиялық жағдайлардың ортақтастығы
  2. 7. Этностың толық анықтамасы:
    A) шығу тегі бір халықтар тобы
    B) шығу тегі, мәдени-экономикалық тұрмыс-тіршілігі, салт-дәстүрі, тілі мен мәдениеті ұқсас ру-тайпа, ұлыс, ұлт бірлігі
    C) тіл бірлігінен туындайтын мәдениеттің көрінісі
    D) сана-сезімі бір адамдар тобы
    E) кәсіби ұқсастығы жақын адамдар
  3. 8. Этнос мүшелерінің мінез-құлықтық бірізділігін айқындайтын факторлар:
    A) этникалық топтардың арақатынасы
    B) этностар мен этникалық топтар арақатынасы
    C) жеке адам мен ұжым арақатынасы
    D) адамдардың өзара қарым-қатынасы
    E) жоғарыда аталған шарттардың тұтас бірлігі
  4. 9. Қазақ этносының шығу тарихы:
    A) өз ұлысынан бөлініп шыққан, «қашақтар» деген сөз
    B) ер жүрек, батыр, өз ұлысынан бөлініп шыққандар
    C) үйсін/ұсын/асу сияқты ұлыс атауларымен байланысты
    D) «қаз» және «ұзақ» құс атауларының қосындысы туралы түсіндіру
    E) қаса/хаса/аса т.б. атаулардың хансу тіліндегі дыбыстық баламасы
  5. 10. Қазақтың халық педагогикасының даму кезеңдері:
    A) алғашқы қауымдық құрылыс және сақ-ғұн дәуірінің жауынгерлік тәрбиесі
    B) түрік қағанаты, араб-шығыс мәдениеті және орта ғасыр ойшылдары
    C) қазақ хандығы дәуірі және Ресейге қосылу кезеңіндегі ағартушылық-демократиялық идеялар
    D) кеңестік дәуір және тәуелсіз Қазақстан кезеңі
    E) барлық кезеңдерді тұтастай қамтитын жинақталған нұсқа

11–20 сұрақ

  1. 11. Қазақ этнопедагогика ғылымының дамып қалыптасу кезеңдері:
    A) ХХ ғ. 20–30 жж. (Ахмет, Міржақып, Жүсіпбек, Халел, Назипа, Мұхтар, Мағжан т.б.)
    B) орта ғасыр ойшылдарының еңбектері
    C) ХҮ–ХҮІІІ ғғ. жыраулар поэзиясы
    D) ХҮІІІ–ХІХ ғғ. орыс және батыс саяхатшы-ғалымдары
    E) ХІХ ғ. екінші жартысы (Шоқан, Ыбырай, Абай)
  2. 12. Халық педагогикасы мен этнопедагогиканың айырмашылығы мен ұқсастығы:
    A) екеуі бір ұғым
    B) «халық» тар, «этнос» кең ұғым; этнопедагогика атауы тиімді
    C) халық педагогикасы — эмпирикалық; этнопедагогика — теориясы бар сала
    D) халық педагогикасы — дерек пен тәжірибе жиынтығы; этнопедагогика — зерттеп, жүйелеп, қолдану әдістерін айқындайды
    E) халық педагогикасы — педагогикалық мәдениеттің құрамдас бөлігі
  3. 13. Халық педагогикасы мен ғылыми педагогика қағидаларының үндестігі:
    A) жас және жеке ерекшеліктерді ескеру
    B) орта тәрбиесі және ынтымақтастық
    C) тұлғаны дамытуға бағытталу
    D) тәрбие — үздіксіз, кешенді, ұжымдық процесс
    E) бірнеше қағиданың тұтас үндестігі
  4. 14. «Сегіз қырлы, бір сырлы» азамат тәрбиелеу қағидасының мәні:
    A) ақылды, арлы, намысқор, өміршең ұрпақ өсіру
    B) еңбексүйгіш, елгезек тұлға тәрбиелеу (ауыз әдебиеті арқылы)
    C) дене және ақыл-ой тәрбиесін қатар жүргізу
    D) адалдық, әділдік, қамқорлық, гуманизм, патриотизм, ұлтжандылық
    E) өнер мен білімді игеру арқылы жетілдіру
  5. 15. Этнопедагогика мен этнопсихологияға ортақ белгілер:
    A) ұлттық мәдениет пен ойлау ерекшеліктерін зерттеу
    B) этнопсихология — тіл/ойлау; этнопедагогика — салт-дәстүр, өнер, ойын, ауыз әдебиеті арқылы тәрбиелеу
    C) ұлттық мәдениет пен тілдің байланысын оқу-тәрбие жүйесінде тиімді қолдану
    D) адамды тәрбиелеп жетілдірудің ғылыми жүйесін құру
    E) ұлттық мәдениетті оқу-тәрбие жүйесіне енгізу әдістерін қарастыру
  6. 16. Ұлттық салт пен дәстүрдің байланысы мен арақатынасы:
    A) салт пен дәстүр — тұрмыстағы көрініс, мәндес ұғымдар
    B) салт — ортақ әдеп; дәстүр — салттың тұрақтанған ритуалды түрі
    C) салт пен дәстүр — ежелгі тұрмыс заңы; түрлері мен үлгілерін ажырату
    D) салт — тұрмыстық заңдылық; дәстүр — мінез-құлықтық сипаттағы процесс
    E) салт — қоғамдық тәртіп ретінде; дәстүр — орныққан, міндетті ритуалдар
  7. 17. Ұлттық мақтаныштың салт-дәстүрмен байланысы:
    A) ұлттық сезімнің сыртқы көрінісі
    B) өнер мен тілге деген мақтаныш
    C) ұлттық спорт түрлері мен ән-күйден көрінісі
    D) туған жерге, өскен елге деген мақтаныш
    E) барлық пункт
  8. 18. Баланың дүниеге келуі және ер жетуімен байланысты салт-дәстүрлер:
    A) шілдехана; тұсау кесу, сүндет той
    B) кіндік кесу, бесікке салу; қалыңдық таңдау, үйлену
    C) шілдехана, бесікке салу, ат қою; қалыңдық таңдау, үйлену
    D) шілдехана, бесікке салу, ат қою, тұсау кесу, атқа мінгізу, сүндетке отырғызу, тілашар, бастаңғы
    E) жарыс қазан, кіндік кесу, шілдехана, атқа мінгізу тойы
  9. 19. Үйлену және отау құрумен байланысты ырымдар мен жол-жоралар:
    A) қалыңдық таңдау, жаушы жіберу, құда күту, келін түсіру
    B) жаушы жіберу, құда шақырысу, қынаменде, сыңсу, жар-жар, беташар
    C) құда күту, қызды шығарып салу, келінді қарсы алу
    D) құдалыққа сөйлесу, қыз ұзату, келін түсіру тойлары
    E) құда түсу рәсімдері, қалың мал, «бес жақсы», «өлі-тірісі» және т.б.; қыз ұзату жол-жоралары
  10. 20. Ұлттық психикалық құрылымның бөлшектері:
    A) ұлттық өнер туындылары
    B) ұлттық сезім
    C) салт-дәстүрлер
    D) ұлттық мінез-құлық
    E) ұлттық сезім, салт-дәстүр, ұлттық мінез-құлық жиынтығы

21–30 сұрақ

  1. 21. Қазамен байланысты әдет-ғұрыптардың тәлімдік мәні:
    A) естірту, көңіл айту — ескінің санадағы сарқыншағы
    B) естірту, көңіл айту — ізгілік пен имандылықтың белгісі
    C) бақылдасу, қоштасудың діни мәні бар
    D) бақылдасу, қоштасу арқылы соңғы ой-пікірін білдіру
    E) жоқтау, қаралы үй, қаралы тұл ат т.б. діни мистиканы уағыздайды
  2. 22. Жаңа заман тудырған салт-дәстүрлер:
    A) алтын, күміс той
    B) төлқұжат тапсыру, әскер қатарына шақыру
    C) зейнеткерлікке шығарып салу
    D) жаңа пәтерге қоныстану, кәмелеттік аттестат беру
    E) жоғарыдағылардың барлығы
  3. 23. Салт-дәстүрлердің дәурені өткен тозығы:
    A) шашу шашу, қыз алып қашу, барымта, құн төлеу
    B) көрімдік беру, жарапазан айту, отқа май құю, бата беру
    C) жаназа, жетісі, қырқы, жылы
    D) естірту, жоқтау, анттасу, әмеңгерлік, бала асырап алу
    E) қыз алып қашу, барымта, жарапазан
  4. 24. «Мұсылмандық тұтқасы» еңбегінің авторы:
    A) М.Ж. Көпеев
    B) Ш. Құдайбердиев
    C) Ы. Алтынсарин
    D) С. Торайғыров
    E) М. Жұмабаев
  5. 25. Қазақ этнопедагогикасы туралы тұңғыш оқулық жазған:
    A) Ы. Алтынсарин
    B) Ш. Уәлиханов
    C) М. Жұмабаев
    D) Ж. Аймауытов
    E) Ш. Құдайбердиев
  6. 26. Ш. Уәлиханов қай халықтардың салт-дәстүрін зерттеген?
    A) орыс
    B) славян
    C) Орта Азия
    D) жапон
    E) қазақ, қырғыз, ұйғыр
  7. 27. Шоқанның салт-дәстүр, діни наным-сенімдер жөніндегі еңбектері:
    A) Азия халықтарының діни наным-сенімдері
    B) Сібір халықтарының діни наным-сенімдері
    C) «Жоңғария очерктері», «Манас» жыры
    D) Абылай сот реформасы туралы
    E) Қазақтар арасындағы шаман діндердің қалдығы
  8. 28. Шоқанның орыс достары:
    A) М.В. Ломоносов, А.Н. Радищев
    B) А.И. Герцен, Н.А. Добролюбов
    C) Г.Н. Потанин, Ф.М. Достоевский
    D) Л.Н. Толстой, Н.А. Некрасов
    E) С.Ф. Майков, А.Н. Дуров
  9. 29. Шоқанның ұлттық мәдениетті сүюіне ықпал еткендер:
    A) әкесі Шыңғыс, әжесі Айғаным
    B) халық ақындары: Шөже, Кемпірбай, Нысанбай
    C) күйшілер: Тәттімбет, Қанғожа
    D) Бұхар жырау, Майлықожа
    E) Құрманғазы, Дәулеткерей
  10. 30. Шоқанның ғылыми еңбектерін зерттеушілер:
    A) С.Б. Бажанов, Ш. Бөкеев
    B) С. Сейфуллин, Б. Майлин

    Ескерту: бастапқы мәтінде 30-сұрақтың жауап нұсқалары осы жерден кейін жалғасуы мүмкін, бірақ үзінді аяқталған.